Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας με ποσό ύψους 90 δισ. ευρώ μέσω του λεγόμενου δανείου επανορθώσεων, το οποίο θα βασιστεί στα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία συνολικής αξίας 210 δισ. ευρώ. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών, περίπου 185 δισ. ευρώ, βρίσκεται στο βελγικό αποθετήριο Euroclear. Ωστόσο, το Βέλγιο έχει εκφράσει έντονες επιφυλάξεις, εκτιμώντας ότι μια τέτοια απόφαση ενέχει σημαντικούς νομικούς και χρηματοπιστωτικούς κινδύνους.
Η βελγική πλευρά ζητά σαφείς εγγυήσεις προστασίας έναντι πιθανών οικονομικών υποχρεώσεων, είτε σε περίπτωση ρωσικών αντιποίνων είτε αν η Μόσχα κατορθώσει να ανακτήσει τα περιουσιακά στοιχεία μέσω της δικαιοσύνης. Υπενθυμίζεται ότι η ρωσική κεντρική τράπεζα έχει ήδη προσφύγει νομικά κατά της Euroclear, διεκδικώντας αποζημίωση ύψους 18,2 τρισ. ρουβλίων (περίπου 229 δισ. δολάρια), κάνοντας λόγο για «παράνομες ενέργειες» που, όπως υποστηρίζει, της στερούν τη δυνατότητα πρόσβασης στα κεφάλαια και τους τίτλους της.
Σε περίπτωση που οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν καταλήξουν σε συμφωνία, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδέχεται να αναγκαστεί να εξετάσει προσωρινές λύσεις χρηματοδότησης, επανεξετάζοντας παράλληλα το μακροπρόθεσμο σχέδιό της. Παράλληλα, ανώτερος Ουκρανός αξιωματούχος ανέφερε στο Γαλλικό Πρακτορείο ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ ασκεί πιέσεις στις ευρωπαϊκές χώρες ώστε να εγκαταλείψουν την ιδέα αξιοποίησης των δεσμευμένων ρωσικών κεφαλαίων, προσθέτοντας ότι ήδη επτά κράτη δεν στηρίζουν δημόσια αυτή την επιλογή.
Οι χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας για την περίοδο 2026–2027 αποτελούν ένα από τα τέσσερα βασικά θέματα της σημερινής Συνόδου Κορυφής της ΕΕ. Στην ατζέντα περιλαμβάνονται επίσης το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, η διεύρυνση της Ένωσης και η γεωοικονομική κατάσταση.
Παρουσία Ζελένσκι στη Σύνοδο
Με τη συμμετοχή του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, η χρηματοδότηση της Ουκρανίας για τα επόμενα δύο χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης. Οι ηγέτες καλούνται να υλοποιήσουν τη δέσμευση που ανέλαβαν στο προηγούμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την κάλυψη των άμεσων οικονομικών, στρατιωτικών και ανθρωπιστικών αναγκών του Κιέβου.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, οι συνολικές ανάγκες της Ουκρανίας για την περίοδο 2026–2027 θα φτάσουν τα 135,7 δισ. ευρώ. Η Κομισιόν έχει καταθέσει δύο βασικές προτάσεις, που καλύπτουν περίπου τα δύο τρίτα του απαιτούμενου ποσού, δηλαδή 90 δισ. ευρώ.
Η πρώτη αφορά την έκδοση κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού με εγγύηση τον κοινοτικό προϋπολογισμό, επιλογή που προϋποθέτει ομοφωνία και συναντά έντονες αντιδράσεις, κυρίως από τη Γερμανία, ενώ η Ουγγαρία δηλώνει ανοιχτά την αντίθεσή της.
Η δεύτερη πρόταση, η οποία φαίνεται να συγκεντρώνει μεγαλύτερη υποστήριξη, είναι το «δάνειο επανορθώσεων» μέσω της αξιοποίησης των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων εντός της ΕΕ. Η συγκεκριμένη λύση μπορεί να εγκριθεί με ειδική πλειοψηφία και δεν επιβαρύνει άμεσα τους εθνικούς προϋπολογισμούς. Σε αυτό το σενάριο, η Ουκρανία θα αποπληρώσει το δάνειο μόνο εφόσον η Ρωσία καταβάλει αποζημιώσεις· διαφορετικά, οι κυρώσεις θα παραμείνουν σε ισχύ και τα ρωσικά κεφάλαια θα εξακολουθήσουν να είναι δεσμευμένα. Υπενθυμίζεται ότι πρόσφατα τα κράτη-μέλη αποφάσισαν την επ’ αόριστον παράταση του παγώματος των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, χωρίς την ανάγκη εξαμηνιαίας ανανέωσης.
Περίπου 210 δισ. ευρώ από τα αποθεματικά της ρωσικής κεντρικής τράπεζας βρίσκονται δεσμευμένα σε ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, εκ των οποίων τα 185 δισ. ευρώ διαχειρίζεται η Euroclear στο Βέλγιο. Η βελγική κυβέρνηση εξακολουθεί να εκφράζει έντονες ανησυχίες για τους πιθανούς νομικούς και οικονομικούς κινδύνους και ζητά συγκεκριμένες εγγυήσεις από τους ευρωπαίους εταίρους, ιδίως ως προς την κατανομή του ενδεχόμενου κόστους.
Η στάση της Ελλάδας
Παράλληλα, χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία ζητούν διαβεβαιώσεις ότι ενδεχόμενη ενεργοποίηση των εγγυήσεων δεν θα επηρεάσει αρνητικά τους εθνικούς στόχους δαπανών στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η Ελλάδα επιδιώκει να διαδραματίσει εποικοδομητικό ρόλο στη συζήτηση και εμφανίζεται καταρχήν θετική στην αξιοποίηση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, υπό την προϋπόθεση της μέγιστης δυνατής νομικής και δημοσιονομικής ασφάλειας.
Στο πλαίσιο αυτό, η χώρα μας, όπως και άλλα κράτη-μέλη, έχει ζητήσει από την Κομισιόν να αξιολογήσει τις πιθανές δημοσιονομικές και ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις του δανείου επανορθώσεων και των εγγυήσεων που το συνοδεύουν. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να προτείνει ότι, εφόσον ενεργοποιηθούν οι εγγυήσεις, θα πρέπει να εφαρμοστεί ρήτρα διαφυγής, ώστε οι σχετικές δημόσιες δαπάνες να εξαιρεθούν από τον υπολογισμό των στόχων δαπανών, όπως αυτοί ορίζονται από τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες.
Τέσσερις χώρες ζητούν εναλλακτικές
Την ίδια στιγμή, το Βέλγιο, η Ιταλία, η Βουλγαρία και η Μάλτα υπέγραψαν κοινή δήλωση με την οποία ζητούν να συνεχιστεί η διερεύνηση «εναλλακτικών λύσεων» που θα συνεπάγονται μικρότερο οικονομικό και νομικό ρίσκο.
Οι διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν μέχρι αργά το βράδυ της Τετάρτης σε επίπεδο πρέσβεων, με την πλειοψηφία των κρατών-μελών να εμφανίζεται κατ’ αρχήν θετική στο δάνειο επανορθώσεων, υπό την προϋπόθεση ύπαρξης επαρκών εγγυήσεων και μηχανισμών αλληλεγγύης. Όπως σημείωναν Ευρωπαίοι διπλωμάτες, «πρέπει να επιτευχθεί συμφωνία, διαφορετικά το μήνυμα για την ΕΕ θα είναι καταστροφικό».
Ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης της Συνόδου
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο παράτασης της Συνόδου έως ότου υπάρξει αποτέλεσμα, ενώ η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας ξεκαθάρισε ότι οι ηγέτες δεν πρόκειται να αποχωρήσουν χωρίς απόφαση. Από την πλευρά του, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε ότι ενδεχόμενη αποτυχία εξεύρεσης συμφωνίας για την Ουκρανία θα είχε σοβαρές και μακροχρόνιες συνέπειες για την Ευρώπη, υπογραμμίζοντας ότι το σημερινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλείται να αποδείξει την ενότητά του σε μια κρίσιμη ιστορική συγκυρία.
Τα υπόλοιπα θέματα της ατζέντας
Σε ό,τι αφορά τα υπόλοιπα ζητήματα, οι ηγέτες της ΕΕ θα πραγματοποιήσουν μια πρώτη συζήτηση στρατηγικού χαρακτήρα για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ένωσης για την περίοδο 2028–2034. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της τον Ιούλιο του 2025, ενώ η δανική προεδρία του Συμβουλίου έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά το προπαρασκευαστικό έργο. Σύμφωνα με τον Αντόνιο Κόστα, στόχος είναι να υπάρξει συμφωνία έως το τέλος του 2026, ώστε τα νέα χρηματοδοτικά προγράμματα να τεθούν σε εφαρμογή στις αρχές του 2028.
Στο θέμα της διεύρυνσης της ΕΕ, που ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου χαρακτηρίζει «γεωστρατηγική επένδυση στην ειρήνη, την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την ευημερία», οι ηγέτες θα εξετάσουν την πρόοδο ορισμένων υποψήφιων χωρών. Ορισμένες από αυτές, σύμφωνα με τον ίδιο, ενδέχεται να πληρούν τις προϋποθέσεις ένταξης σε όχι και τόσο μακρινό χρονικό ορίζοντα. Η διαδικασία παραμένει αυστηρά αξιοκρατική και συνδεδεμένη με την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων, ενώ οι συζητήσεις θα επικεντρωθούν στα επόμενα βήματα με βάση την πρόοδο που έχει επιτευχθεί.
Κατά το δείπνο εργασίας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα ανταλλάξουν απόψεις για τη γεωοικονομική κατάσταση και τον αντίκτυπό της στην ανταγωνιστικότητα της Ένωσης. Όπως επισημαίνεται, είναι κρίσιμο να αξιολογηθούν τόσο οι πιέσεις όσο και οι ευκαιρίες που προκύπτουν σε ένα περιβάλλον εντεινόμενου γεωοικονομικού ανταγωνισμού, όπου οι σχέσεις που βασίζονται σε κανόνες και οι παραδοσιακές συμμαχίες δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται δεδομένες. Η συζήτηση θα κινηθεί γύρω από τρεις βασικούς άξονες: την αντιμετώπιση εξωτερικών οικονομικών και πολιτικών πιέσεων, την επιτάχυνση της εμπορικής ατζέντας της ΕΕ και την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας και της ανταγωνιστικότητας.
Στην ημερήσια διάταξη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου περιλαμβάνονται, τέλος, και η κατάσταση στη Μέση Ανατολή, καθώς και ζητήματα άμυνας, ασφάλειας και μετανάστευσης, τα οποία, ωστόσο, αναμένεται να συζητηθούν σε πιο συνοπτικό πλαίσιο.
