Η στρατηγική βασίζεται στα αποτελέσματα της τελευταίας περιόδου, κατά την οποία καταγράφεται σημαντική αποκλιμάκωση των μεταναστευτικών ροών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Frontex, οι παράνομες διελεύσεις των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ μειώθηκαν κατά περισσότερο από 50% σε σύγκριση με το 2023. Ειδικά το 2025, οι παράτυπες είσοδοι υποχώρησαν άνω του 25%, με τη μεγαλύτερη πτώση να καταγράφεται στη βαλκανική οδό, ενώ παρατηρείται μετατόπιση των ροών προς τη Μεσόγειο, κυρίως από τη Λιβύη.
Κατά την παρουσίαση της νέας πολιτικής, ο Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ, ξεκαθάρισε ότι η βασική προτεραιότητα της ΕΕ είναι «να μειωθούν οι παράνομες αφίξεις και να διατηρηθούν σε χαμηλά επίπεδα». Όπως υπογράμμισε, η κατάχρηση των διαδικασιών ασύλου «δίνει κακό όνομα στη μετανάστευση, διαβρώνει την εμπιστοσύνη των πολιτών και αποδυναμώνει την ικανότητα της Ευρώπης να προσφέρει ουσιαστική προστασία και να προσελκύσει ταλέντα». Για τον λόγο αυτό, η Ένωση εστιάζει στην ενίσχυση του ελέγχου των συνόρων και στην αποτροπή τόσο της παράνομης μετανάστευσης όσο και της καταχρηστικής χρήσης του συστήματος ασύλου.
Ενίσχυση επιστροφών και αυστηρότεροι μηχανισμοί ελέγχου
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ζήτημα των επιστροφών, καθώς –όπως επισημαίνει η Επιτροπή– μόλις το 25% όσων λαμβάνουν εντολή αποχώρησης από την ΕΕ επιστρέφουν τελικά στις χώρες προέλευσής τους. Η διαπίστωση αυτή ενισχύει την ανάγκη για ένα πιο αποτελεσματικό και αυστηρό σύστημα επιστροφών, με στόχο τον περιορισμό των καταχρήσεων και την αύξηση των επαναπατρισμών απορριφθέντων αιτούντων άσυλο.
Στο πλαίσιο αυτό, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξετάζει πρόταση για τη δημιουργία Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Επιστροφών. Το σχέδιο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα ίδρυσης κέντρων επιστροφής εκτός της επικράτειας της ΕΕ, καθώς και αυστηρότερες κυρώσεις, όπως η παράταση της διοικητικής κράτησης για όσους αρνούνται να συνεργαστούν. Παρά τις έντονες αντιδράσεις οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα μέτρα αυτά φαίνεται να συγκεντρώνουν ευρεία στήριξη από αρκετά κράτη-μέλη.
Παράλληλα, προωθείται η ενίσχυση της φύλαξης των εξωτερικών συνόρων μέσω της πλήρους εφαρμογής νέων ψηφιακών εργαλείων, όπως το Σύστημα Εισόδου/Εξόδου (EES) και το ETIAS, η καθιέρωση υποχρεωτικών συνοριακών ελέγχων και η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Frontex.
Μεταναστευτική διπλωματία και συνεργασίες με τρίτες χώρες
Κομβικό ρόλο στη νέα στρατηγική διαδραματίζει η λεγόμενη «μεταναστευτική διπλωματία». Η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει τη συνεργασία με χώρες προέλευσης και διέλευσης μεταναστών, όπως η Τυνησία, η Αίγυπτος, η Μαυριτανία και το Μαρόκο. Σε αντάλλαγμα για οικονομική στήριξη, επενδύσεις και αναπτυξιακά προγράμματα, οι χώρες αυτές καλούνται να περιορίσουν τις αναχωρήσεις μεταναστών και να δέχονται την επιστροφή των υπηκόων τους που διαμένουν παράτυπα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε νέα στρατηγική για τις θεωρήσεις εισόδου (βίζες), αντιμετωπίζοντάς τες ως εργαλείο πολιτικής πίεσης. Προβλέπεται η αυστηροποίηση των κανόνων χορήγησης βίζας σε χώρες που δεν συνεργάζονται στις επιστροφές μεταναστών, με σχετικές νομοθετικές προτάσεις να αναμένονται έως το τέλος του έτους.
Νόμιμη μετανάστευση και χρηματοδοτικοί πόροι
Παρά τα αυστηρά μέτρα κατά της παράτυπης μετανάστευσης, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η στρατηγική περιλαμβάνει και την ενίσχυση της νόμιμης μετανάστευσης. Στόχος είναι η προσέλκυση εργατικού δυναμικού και εξειδικευμένων επαγγελματιών, ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας και να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, προωθείται η διεύρυνση των Συμπράξεων Ταλέντων, η απλούστευση των διαδικασιών αναγνώρισης προσόντων και η διευκόλυνση της κινητικότητας φοιτητών, ερευνητών και εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης.
Για την υλοποίηση όλων των παραπάνω πολιτικών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη διάθεση 81 δισεκατομμυρίων ευρώ στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, ποσό που θα χρηματοδοτήσει δράσεις τόσο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και σε τρίτες χώρες.
