Το ρεπορτάζ του Guardian προέκυψε μέσα από συνεντεύξεις που πραγματοποιήθηκαν τον τελευταίο χρόνο με περισσότερους από 100 ανθρώπους των υπηρεσιών πληροφοριών, των ενόπλων δυνάμεων, της διπλωματίας και της πολιτικής σκηνής σε Ουκρανία, Ρωσία, ΗΠΑ και Ευρώπη.
Όπως σημειώνεται, πρόκειται για την ιστορία της θεαματικής επιτυχίας των αμερικανικών και βρετανικών μυστικών υπηρεσιών να αναγνωρίσουν πολύ νωρίς πως ο Πούτιν σχεδίαζε να εισβάλει στην Ουκρανία, αλλά και της θεαματικής τους αποτυχίας να προβλέψουν την έκβαση που θα είχε μία ενδεχόμενη εισβολή, θεωρώντας δεδομένη την ταχεία ρωσική επικράτηση.
Το μακροσκελές δημοσίευμα του βρετανικού μέσου ξεκινά από την αφήγηση του Γούιλιαμ Μπερνς, ο οποίος το 2021 ήταν διευθυντής της CIA. Όπως περιγράφεται, το φθινόπωρο του 2021 οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες είχαν εντοπίσει ενδείξεις ότι ο Πούτιν μάλλον σχεδίαζε εισβολή στην Ουκρανία. Τον Νοέμβριο, λοιπόν, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν, έστειλε τον Μπερνς στο Κρεμλίνο, προκειμένου να εξηγήσει στον Ρώσο πρόεδρο τις βαρύτατες οικονομικές και πολιτικές συνέπειες που θα είχε μία τέτοια κίνηση.
Τελικά, καθώς ο Πούτιν βρισκόταν απομονωμένος στην πολυτελή κατοικία του στη Μαύρη Θάλασσα λόγω της πανδημίας, ο Μπερνς αρκέστηκε σε ένα τηλεφώνημα, το οποίο – όπως αναφέρει – τον ανησύχησε πολύ περισσότερο, καθώς ο συνομιλητής του έδειχνε απρόθυμος να κάνει οποιαδήποτε συζήτηση σχετικά με την Ουκρανία, αλλά έδινε έμφαση στη στρατηγική ευαλωτότητα της Ρωσίας σε έναν μονοπολικό κόσμο που κυριαρχούν οι ΗΠΑ.
Ο Μπερνς θυμάται πως, αφού επέστρεψε στην Ουάσιγκτον, ερωτηθείς από τον Μπάιντεν εάν εκτιμούσε ότι «ο Πούτιν θα το κάνει», απάντησε μονολεκτικά «ναι».
Πώς φτάσαμε, όμως, μέχρι εκεί;
Ιανουάριος – Ιούνιος 2020: Ο Πούτιν αρχίζει να σχεδιάζει την εισβολή
Η CIA – αναφέρεται στο ρεπορτάζ του Guardian – ανακάλυψε πολλά, εκτός από ένα: πότε ακριβώς ο Πούτιν πήρε την οριστική απόφαση να προχωρήσει. Αναλύοντας αργότερα τα στοιχεία, τοποθέτησαν το πιθανότερο χρονικό σημείο στο πρώτο εξάμηνο του 2020.
Όπως σημειώνεται, εκείνη την περίοδο συνέβησαν διάφορα που εκ των υστέρων θεωρήθηκαν ως βήματα προετοιμασίας.
– Ο Πούτιν προώθησε συνταγματικές τροποποιήσεις, ώστε να μπορεί να παραμείνει στην εξουσία και μετά το 2024
– «Άνοιξε» ο δρόμος για την αξιοποίηση του εδάφους της Λευκορωσίας, αφού, μετά τη βίαιη καταστολή κινήματος διαμαρτυρίας, ο Λυκασένκο βρέθηκε αδύναμος και πιο εξαρτημένος από το Κρεμλίνο.
– Δηλητηριάστηκε ο Αλεξέι Ναβάλνι, ο μόνος επικριτής του Κρεμλίνου που είχε μαζική λαϊκή υποστήριξη.
Άνοιξη του 2021: Οι πρώτες σαφείς ενδείξεις
Ρωσικά στρατεύματα άρχισαν να συγκεντρώνονται στα σύνορα της Ουκρανίας και στην κατεχόμενη Κριμαία, υποτίθεται για ασκήσεις. Το γεγονός αυτό, μαζί με κάποιες ακόμη πληροφορίες των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, προκάλεσε μεγαλύτερη ανησυχία.
Έτσι, ο Μπάιντεν τηλεφώνησε απευθείας στον Πούτιν, ζητώντας αποκλιμάκωση και προτείνοντας Σύνοδο Κορυφής το καλοκαίρι.
Μερικές ημέρες μετά, ο Πούτιν ανακοίνωσε ότι οι ασκήσεις στα σύνορα ολοκληρώθηκαν, ενώ όταν συναντήθηκε με τον Μπάιντεν στη Γενεύη δεν αναφέρθηκε σχεδόν καθόλου στην Ουκρανία.
Σεπτέμβριος 2021: Λονδίνο και Ουάσιγκτον σημαίνουν συναγερμό
Ρωσικά στρατεύματα άρχισαν νέα συγκέντρωση δυνάμεων στα σύνορα. Αυτή τη φορά, η Ουάσιγκτον συνέλεξε πιο λεπτομερείς πληροφορίες, οι οποίες οδήγησαν στην εικασία ότι στόχος του Πούτιν δεν ήταν το Ντονμπάς ή να ανοίξει χερσαίο διάδρομο προς την Κριμαία – όπως πίστευαν μέχρι τότε – αλλά το Κίεβο.
Οκτώβριος 2021: Τα κακά νέα φτάνουν στο Κίεβο
CIA και MI6 έστειλαν υπόμνημα στο Κίεβο με τις ανησυχίες τους, ενώ μία εβδομάδα μετά δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι ταξίδεψαν στην Ουκρανία.
«Τους είπαμε: “Θα δείτε τις πληροφορίες. Δεν είναι συνηθισμένη προειδοποίηση. Είναι σοβαρό. Εμπιστευτείτε μας”», ανέφερε στον Guardian ο Αμερικανός διπλωμάτης και ειδικός σε θέματα εθνικής ασφάλειας, Έρικ Γκριν, σημειώνοντας πως εκείνοι παρέμεναν δύσπιστοι.
Εν τω μεταξύ, σύμφωνα με τον πρώην επικεφαλής της Υπηρεσίας Ασφάλειας της Ουκρανίας, Ίβαν Μπακάνοφ, οι ρωσικές υπηρεσίες στρατολογούσαν πλέον «τους πάντες», ακόμη και χαμηλόβαθμους υπαλλήλους, ενώ καταγράφονταν μυστικές συναντήσεις Ρώσων αξιωματικών με Ουκρανούς πολιτικούς σε ξενοδοχεία στην Τουρκία και την Αίγυπτο.
Παρά τα σημάδια, στο Κίεβο κυριαρχούσε η άποψη ότι μια πλήρης εισβολή ήταν απίθανη. «Το περισσότερο που περίμεναν ήταν ένα επεισόδιο στο Ντονμπάς», ανέφερε ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος.
Άλλωστε, ο εκλεγμένος, με την υπόσχεση για ειρήνη και σταθερότητα, το 2019 Βολοντίμιρ Ζελένσκι φοβόταν πως η δημόσια προειδοποίηση για επικείμενο πόλεμο θα προκαλούσε πανικό, οικονομική κατάρρευση και πολιτική κρίση. Πίστευε – όπως αναφέρεται – ότι ίσως αυτό ήταν το σχέδιο του Πούτιν: να γονατίσει την Ουκρανία, χωρίς να χρειαστεί να ρίξει ούτε μία σφαίρα.
Νοέμβριος 2021: Ο Πούτιν χρειάζεται δύο μήνες ακόμη
Με την επιστροφή του Μπερνς από τη Μόσχα τα «καμπανάκια» ήχησαν ακόμη πιο δυνατά. Ωστόσο, στις Βρυξέλλες κυριάρχησε σκεπτικισμός και φόβος μήπως μία σκληρή στάση του ΝΑΤΟ στεκόταν η αφορμή για να προκληθεί αυτό που στην πραγματικότητα προσπαθούσαν να αποτρέψουν.
«Έπρεπε να διασφαλίσουμε ότι δεν θα κάναμε τίποτα που θα τους έδινε πρόσχημα να εισβάλουν», λέει στον Guardian ο Κρις Όρντγουει, ανώτατο στέλεχος του βρετανικού Υπουργείου Άμυνας, σημειώνοντας παράλληλα ότι η εικόνα που είχαν τότε ήταν πως ο Πούτιν χρειαζόταν μόλις δύο μήνες ακόμη για να είναι έτοιμος.
Τις επόμενες εβδομάδες, οι ΗΠΑ αποχαρακτήρισαν περισσότερο ευαίσθητο υλικό απ’ ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη πρόσφατη περίοδο, ενώ ο Μπάιντεν διέταξε να κοινοποιηθεί όσο το δυνατόν περισσότερη πληροφορία στους συμμάχους.
«Παίρναμε απόρρητες ενημερώσεις από τους Αμερικανούς και λίγες ώρες αργότερα διαβάζαμε τα ίδια στοιχεία στους New York Times», αναφέρει στο ίδιο ρεπορτάζ ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος.
Δέκα εβδομάδες πριν την εισβολή
Τον Δεκέμβριο του 2021, ΗΠΑ και Βρετανία είχαν πλέον αρκετά σαφή εικόνα του πιθανού σχεδίου: εισβολή από πολλαπλές κατευθύνσεις, στόχος το Κίεβο και αλλαγή καθεστώτος. Ωστόσο, σύμφωνα με υψηλόβαθμο Βρετανό αξιωματούχο, ήταν ακόμη δύσκολο να πειστούν και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι.
«Σε Παρίσι, Βερολίνο και Κίεβο οι υπηρεσίες εκτιμούσαν ότι η συγκέντρωση στρατευμάτων ήταν μπλόφα. Εκείνοι ξεκινούσαν από το “Γιατί να το κάνει;”. Εμείς από το “Γιατί να μην το κάνει;”», ανέφερε ο ίδιος στη βρετανική εφημερίδα.
Οι μνήμες της εισβολής στο Ιράκ ενίσχυαν τον σκεπτικισμό. Ένας Ευρωπαίος Υπουργός Εξωτερικών, το όνομα του οποίου δεν αναφέρεται, θυμάται πως είπε στον τότε Αμερικανό ΥΠΕΞ, Άντονι Μπλίνκεν: «Το 2003 σας πίστεψα. Τώρα όχι».
Απ’ την άλλη, ο τότε Υπουργός Άμυνας της Ουκρανίας, Ολέκσιι Ρέζνικοφ, θυμάται την επίσκεψή του στο Πεντάγωνο, για να ζητήσει περισσότερα όπλα, αίτημα που δεν έγινε δεκτό, και λέει: «Αν ο γείτονάς σου σού πει ότι πεθαίνει σε τρεις μέρες, θα του δείξεις συμπόνια, δεν θα του δώσεις ακριβά φάρμακα».
Έξι εβδομάδες πριν την εισβολή
Στις αρχές Ιανουαρίου 2022, οι ΗΠΑ κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η Ρωσία είχε ολοκληρώσει σχεδόν όλες τις στρατιωτικές προετοιμασίες. Η συγκέντρωση δυνάμεων περιλάμβανε όχι μόνο μάχιμες μονάδες αλλά και νοσοκομεία εκστρατείας, μονάδες αίματος, εφοδιαστική υποστήριξη και συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου· στοιχεία που δύσκολα δικαιολογούνται ως «άσκηση».
Ο Μπάιντεν προειδοποίησε τον Πούτιν ότι μία ενδεχόμενη επίθεση θα οδηγούσε σε σοβαρές κυρώσεις και ο Λευκός Οίκος άρχισε να δίνει στα μέσα ακόμη περισσότερες πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων σχεδίων για ψευδείς επιχειρήσεις (false flag) που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως πρόσχημα πολέμου.
Εφάρμοζαν, όπως εξηγεί ο Guardian, μία «ασυνήθιστη» στρατηγική, η οποία αποσκοπούσε στο να «κάψουν» τα ρωσικά σχέδια εκ των προτέρων, στερώντας από το Κρεμλίνο το στοιχείο του αιφνιδιασμού και τον έλεγχο της αφήγησης. Βρετανοί αξιωματούχοι αποκάλυψαν τότε ακόμη και ονόματα Ουκρανών που, σύμφωνα με πληροφορίες, προορίζονταν για φιλορωσική κυβέρνηση-μαριονέτα.
Εν τω μεταξύ, στο Κίεβο οι κινήσεις ήταν ακόμη μετρημένες, οι αγορές είχαν αρχίσει να αντιδρούν, το νόμισμα δεχόταν πιέσεις και οι επενδυτές αποχωρούσαν. Την ίδια στιγμή, οι δυτικές κυβερνήσεις άρχισαν να απομακρύνουν προσωπικό από τις πρεσβείες τους στο Κίεβο και οι ΗΠΑ μετέφεραν προσωρινά τη λειτουργία της πρεσβείας τους στη Λβιβ, κοντά στα πολωνικά σύνορα.
Οι τελευταίες ημέρες
Μέχρι τα μέσα Φεβρουαρίου οι αμερικανικές και βρετανικές μυστικές υπηρεσίες εκτιμούσαν ότι η επίθεση μπορούσε να αρχίσει ανά πάσα στιγμή, χωρίς να μπορούν να προβλέψουν την ακριβή ημερομηνία.
Ήταν τη Δευτέρα 21 Φεβρουαρίου όταν άρχισε πράγματι η αντίστροφη μέτρηση, καθώς ο Πούτιν αναγνώρισε επισήμως τις αυτοανακηρυχθείσες «λαϊκές δημοκρατίες» στο Ντονέτσκ και στο Λουχάνσκ και σε τηλεοπτικό διάγγελμα αμφισβήτησε ευθέως τη νομιμότητα του ουκρανικού κράτους.
Για πολλούς αναλυτές, αυτό ήταν το τελευταίο κομμάτι του παζλ. Έμενε μόνον η πλήρους κλίμακας εισβολή, η οποία τελικά ξεκίνησε λίγα 24ωρα αργότερα, την Πέμπτη 24 Φεβρουαρίου.
