Δύο εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου, η γυναίκα που αργότερα θα έφερνε επανάσταση στις δυνατότητες της Ουκρανίας στον τομέα των drones οδηγούσε σε μια πόλη κοντά στο Κίεβο, όταν το αυτοκίνητό της δέχθηκε ρωσικά πυρά.
Η Iryna Terekh, νεαρή ιδιοκτήτρια μιας μικρής εταιρείας επίπλων, έφυγε με μεγάλη ταχύτητα από την πόλη Μπούτσα, έχοντας τη μητέρα της, που αντιμετώπιζε προβλήματα υγείας, στη θέση του συνοδηγού. Δημοσίευσε μια φωτογραφία από μια τρύπα από σφαίρα στον πίσω προφυλακτήρα του αυτοκινήτου της — καθώς και ένα προκλητικό μανιφέστο.
«Είμαι μία από εκείνες τις γυναίκες που δεν ξέρουν να πολεμούν», έγραψε στο Instagram τον Μάρτιο του 2022. «Αλλά είμαι σίγουρη για ένα πράγμα: θα κάνω απολύτως ό,τι περνά από το χέρι μου ώστε τίποτα τέτοιο να μην ξανασυμβεί ποτέ στη χώρα μου.»
Σήμερα, η 34χρονη Terekh είναι διευθύνουσα σύμβουλος και επικεφαλής τεχνολογίας της Fire Point, μιας αμυντικής εταιρείας με 7.000 εργαζομένους, τα drones μεγάλης εμβέλειας και οι πύραυλοι της οποίας πλήττουν στόχους σε ολόκληρη τη Ρωσία και βοηθούν την Ουκρανία να αλλάξει την ισορροπία του πολέμου.
Ταξιδεύει σε ευρωπαϊκά αμυντικά φόρουμ, φορώντας μεγάλα γυαλιά και συχνά ένα πλατύ χαμόγελο, προκειμένου να παρουσιάσει σε πιθανούς συνεργάτες τη διαρκώς αυξανόμενη γκάμα προϊόντων υψηλής τεχνολογίας της Fire Point: συστήματα αεράμυνας, drones και έναν πύραυλο cruise με την ονομασία Flamingo, ο οποίος διαθέτει κεφαλή βάρους περίπου 1.130 κιλών. Είναι μία από τις λίγες γυναίκες σε ηγετική θέση στον ουκρανικό αμυντικό τομέα, όπου περίπου το 90% των εργαζομένων είναι άνδρες.
Η σελίδα της Terekh στο Instagram κάποτε περιείχε όμορφες, «ειδυλλιακές» φωτογραφίες αρχιτεκτονικής. Τώρα παρουσιάζει βίντεο από εκρήξεις σε ρωσικές αποθήκες και εργοστάσια παραγωγής ενέργειας — στόχους που χτυπήθηκαν με οπλικά συστήματα στον σχεδιασμό των οποίων συνέβαλε και η ίδια.
«Άλλη μια μέρα που παρακολουθούμε τη Ρωσία να καίγεται», έγραψε αυτή την εβδομάδα στο Instagram, δημοσιεύοντας φωτογραφία με φλόγες να υψώνονται πάνω από ένα πετροχημικό εργοστάσιο στη Σιβηρία, με μουσική υπόκρουση το «Firestarter» των Prodigy.
Η πορεία της Terekh είναι παρόμοια με εκείνη πολλών ειρηνικών Ουκρανών, οι οποίοι συμμετείχαν στην πολεμική προσπάθεια αφού συνειδητοποίησαν ότι οι δεξιότητές τους ήταν απαραίτητες για να ανακόψουν τη ρωσική εισβολή. Πιλότοι που προηγουμένως έκαναν ακροβατικές επιδείξεις έγιναν στρατιωτικοί αεροπόροι. Πρώην ανθοτέχνες συναρμολογούν drones. Κατασκευαστές παιχνιδιών κατασκευάζουν πλέον ομοιώματα οπλικών συστημάτων για παραπλάνηση του εχθρού.
«Δεν θα είχα ασχοληθεί ποτέ με όπλα αν η χώρα μου δεν είχε εισβληθεί», δήλωσε η Terekh στη Wall Street Journal.
Πριν από τον ολοκληρωτικό πόλεμο, η μικρή της επιχείρηση κατασκεύαζε έπιπλα εξωτερικού χώρου και διακοσμητικά αντικείμενα, όπως παγκάκια, γλάστρες και νιπτήρες. Συνεργαζόταν επίσης με εταιρείες αστικής ανάπτυξης για πεζογέφυρες και διαδρόμους πεζών στην ουκρανική πρωτεύουσα. Η ίδια έλεγε ότι έβλεπε την αρχιτεκτονική ως έναν τρόπο να μειώνεται η απόσταση μεταξύ των ανθρώπων.
«Είχα ένα μεγάλο όνειρο: οι άνθρωποι στο Κίεβο, μια πόλη που αγαπώ, και σύντομα σε όλες τις άλλες ουκρανικές πόλεις, να σταματήσουν να τρέχουν από το ένα σημείο στο άλλο και να απολαμβάνουν τους δρόμους, τους κοινόχρηστους χώρους και την αλληλεπίδραση μεταξύ τους», είπε η Terekh.
Το όνειρο διαλύθηκε όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Η Terekh αποφάσισε να εγκαταλείψει προσωρινά τη χώρα. Πρώτα όμως έπρεπε να παραλάβει τη μητέρα της, η οποία ζούσε κοντά στη Μπούτσα, βόρεια του Κιέβου, όπου οι ρωσικές δυνάμεις πλησίαζαν.
Παρέλαβε τη μητέρα της, αλλά στον αυτοκινητόδρομο δέχθηκαν πυρά από Ρώσους ελεύθερους σκοπευτές. Γύρισαν πίσω στην πόλη και πέρασαν αρκετές ημέρες κρυμμένες σε ένα υπόγειο, ενώ οι Ρώσοι καταλάμβαναν την περιοχή.
Η Terekh κατέγραφε ποιες ώρες κάθε μέρα αντάλλασσαν πυρά οι Ρώσοι με τα ουκρανικά στρατεύματα, προσπαθώντας να εντοπίσει την καλύτερη στιγμή για να διαφύγουν. Ένα πρωινό, οι δύο γυναίκες βγήκαν κρυφά και η Terekh οδήγησε με μεγάλη ταχύτητα, περνώντας δίπλα από καμένα οχήματα, μέχρι να φτάσει στο Κίεβο.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, οι ρωσικές δυνάμεις στη Μπούτσα διέπραξαν μία από τις χειρότερες σφαγές αμάχων του πολέμου, αφήνοντας τα πτώματα πολλών θυμάτων στους δρόμους.
Η εμπειρία αυτή άλλαξε την Terekh. Ίδρυσε μια μη κερδοσκοπική οργάνωση για τη διοχέτευση ανθρωπιστικής βοήθειας σε στρατιώτες. Η εταιρεία της, Terekh.Group, στράφηκε στην κατασκευή τσιμεντένιων οχυρώσεων κατά αρμάτων μάχης. Η Terekh ανακοίνωσε δημόσια ότι αποκηρύσσει τη ρωσική γλώσσα, η οποία ήταν η μητρική της.
Στα τέλη του 2022, η Terekh δέχθηκε πρόταση από τον Denys Shtilierman, επιχειρηματία από την Οδησσό, ο οποίος είχε ιδρύσει τη Fire Point αφού απογοητεύτηκε από το υψηλό κόστος των drones που αγόραζε για τον ουκρανικό στρατό μέσω μιας μη κερδοσκοπικής οργάνωσης που διατηρούσε. Την προσέλαβε ως διευθύντρια παραγωγής το 2023.
Ο Shtilierman, μηχανικός και φυσικός που αισθανόταν πιο άνετα να πειραματίζεται με πρωτότυπα παρά να διαχειρίζεται προσωπικό και γραμμές παραγωγής, γνώριζε την Terekh εδώ και αρκετά χρόνια και εκτιμούσε την επιχειρηματική της ικανότητα.
«Μου είπε: “Μπορώ να δημιουργήσω σχεδόν οτιδήποτε, αλλά χρειάζομαι τη βοήθειά σου για να το κάνουμε πραγματικότητα”», είπε η Terekh. Ήθελε να μετατρέψει τα όπλα που δοκίμαζε, μεταξύ των οποίων και ένα drone μεγάλης εμβέλειας, σε προϊόντα μαζικής παραγωγής.
Η Terekh όμως ήθελε μεγαλύτερο ρόλο. Έμενε ξύπνια μέχρι αργά μελετώντας τον τρόπο λειτουργίας των πυραύλων, αναζητούσε παλιά εγχειρίδια της σοβιετικής εποχής και συμβουλευόταν έναν επιστήμονα πυραυλικής τεχνολογίας ηλικίας άνω των 90 ετών, τον οποίο προσέλαβε ως σύμβουλο.
Όταν ο Shtilierman ολοκλήρωσε το σχέδιό του για το drone μεγάλης εμβέλειας, εκείνη θεώρησε ότι ο σχεδιασμός δεν ήταν ιδανικός για μαζική παραγωγή. Αξιοποιώντας τις γνώσεις της στα υλικά, πρότεινε μια διαφορετική μέθοδο κατασκευής που μείωσε τον χρόνο παραγωγής ενός φτερού drone από έξι ημέρες σε μόλις 2,5 ώρες.
Το drone, με την ονομασία FP-1, θα γινόταν το εμβληματικό προϊόν της Fire Point, με δηλωμένη εμβέλεια περίπου 3.380 χιλιομέτρων. Έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στις ουκρανικές επιθέσεις εναντίον διυλιστηρίων πετρελαίου και άλλων στόχων βαθιά μέσα στη Ρωσία.
Το 2024, η εταιρεία δοκίμασε έναν πύραυλο cruise με πολύ μεγαλύτερη ισχύ. Τα πρωτότυπα του πυραύλου, του FP-5, βάφονταν με έντονα χρώματα, ώστε να εντοπίζονται εύκολα τα συντρίμμιά τους μετά τις δοκιμαστικές εκτοξεύσεις. Μετά από μια δοκιμαστική εκτόξευση ενός ροζ FP-5, ορισμένοι άνδρες εργαζόμενοι της Terekh αστειεύτηκαν: «Αυτό συμβαίνει όταν μια γυναίκα αναλαμβάνει μια αμυντική εταιρεία». Ο πύραυλος σύντομα έγινε γνωστός ως Flamingo.
Η Terekh αντιμετώπισε τα πειράγματα ως πρόκληση. Προσέλαβε περισσότερες γυναίκες, κατάργησε μια προηγούμενη μισθολογική διαφορά μεταξύ των φύλων και πρότεινε τη δημιουργία παιδικών σταθμών στις κύριες εγκαταστάσεις της εταιρείας — μια ιδέα που τελικά δεν προχώρησε λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια.
«Η ταχύτητα με την οποία η Iryna κατάφερε να προσαρμοστεί στην πολυπλοκότητα και στις δεξιότητες που απαιτούνται για τη διοίκηση μιας τέτοιας εταιρείας ήταν εντυπωσιακή», δήλωσε ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Mike Pompeo, ο οποίος εντάχθηκε στο διοικητικό συμβούλιο της Fire Point πέρυσι.
Η Terekh δεν συμμετέχει στην επιλογή των στόχων μέσα στη Ρωσία. Η Fire Point αφήνει αυτή την απόφαση στον στρατό. Σε συνεντεύξεις της, έχει αντικρούσει ρωσικές αναφορές για θύματα μεταξύ αμάχων από τις ουκρανικές επιθέσεις, υποστηρίζοντας ότι η Ουκρανία είναι πολύ πιο ακριβής στην επιλογή των στόχων της από τη Ρωσία.
Τώρα, λέει, οι επιθέσεις αυτές αποτελούν αναγκαίο μέσο για τη διασφάλιση της κυριαρχίας της Ουκρανίας και την αναχαίτιση της Ρωσίας.
«Για να χτίσεις κάτι όμορφο, πρώτα πρέπει να καταστρέψεις κάτι άσχημο», είπε.
