του Σταματίου Παύλου, Καθηγητή στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος (ΔΙΠΑΕ).
Παρά τις πιθανές οικονομικές θετικές επιπτώσεις, η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης συνοδεύεται και από προκλήσεις που αφορούν τη σχέση της με τη βιώσιμη ανάπτυξη (οικονομία, κοινωνία, περιβάλλον). Τα τελευταία χρόνια, δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ανάπτυξης της ΤΝ, συμπεριλαμβανομένης της αυξανόμενης κατανάλωσης ενέργειας και νερού, των υψηλότερων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και της αύξησης των αστικών αποβλήτων.
Πρόσφατες μελέτες υποστηρίζουν ότι οι επενδύσεις στην ΤΝ συνδέονται θετικά με την προώθηση πολιτικών βιώσιμης ανάπτυξης (Kirikkaleli and Kirikkaleli 2025, Socol et al. 2025), συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της “Πράσινης Οικονομίας” μέσω καινοτόμων εφαρμογών που αξιοποιούν τεχνολογίες όπως η Μηχανική Μάθηση (Machine Learning) και η Ανάλυση Μεγάλων Δεδομένων (Big Data Analysis). Από την άλλη πλευρά όμως, η αξιοποίηση του ΑΙ εγείρει σημαντικά ερωτήματα τα οποία αφορούν, μεταξύ άλλων, το υψηλό ενεργειακό αποτύπωμα των συστημάτων αυτών, αλλά και ζητήματα προστασίας της ιδιωτικότητας και ασφάλειας των δεδομένων.
Τεχνητή Νοημοσύνη και Δημόσια Πολιτική: Το “Πράσινο” Στοίχημα για Ανάπτυξη και Διαφάνεια
Σήμερα, οι κυβερνήσεις έχουν να αντιμετωπίσουν μια διπλή πρόκληση. Αφενός, να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν στρατηγικές για να διασφαλίσουν “υπεύθυνη Τεχνητή Νοημοσύνη” που τηρεί τις ηθικές αρχές και αφετέρου να την ενσωματώσουν στις ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες. Μια τέτοια ενσωμάτωση μπορεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη, όπως μείωση της διαφθοράς, βελτίωση της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, βελτίωση της ποιότητας των πολιτικών αποφάσεων, αύξηση της ποιότητας των δημόσιων υπηρεσιών κλπ.
Ωστόσο, η τεχνητή νοημοσύνη στον δημόσιο τομέα περιλαμβάνει πολύ περισσότερα από την ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να υιοθετήσουν μια προσέγγιση πολλαπλών κριτηρίων που να αντιμετωπίζει ταυτόχρονα στρατηγικές προτεραιότητες, ηθικές παραμέτρους, τεχνολογικές απαιτήσεις, επάρκεια υποδομών κλπ. Επιπλέον, η επιτυχής εφαρμογή της ΤΝ σε κυβερνητικό επίπεδο απαιτεί όχι μόνο τεχνική εμπειρογνωμοσύνη αλλά και διοικητική ικανότητα. Χωρίς επαρκές ανθρώπινο κεφάλαιο (ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό για τον σχεδιασμό, την εφαρμογή και τη διαχείριση λύσεων ΑΙ) η διαδικασία παραμένει εξαιρετικά δύσκολη. Έτσι, κρίνεται απαραίτητη μια στοχευμένη μελέτη (αξιολόγηση διοικητικών δομών, κανονιστικών πλαισίων και ανθρώπινου κεφαλαίου) για την εκτίμηση των επιπτώσεων των κυβερνητικών πρωτοβουλιών ΑΙ στη βιώσιμη ανάπτυξη.
Ενσωματώνοντας την Τεχνητή Νοημοσύνη στις δημόσιες πολιτικές, η κυβέρνηση στοχεύει να μετατρέψει την οικονομική ανάπτυξη σε κινητήρια δύναμη της “Πράσινης Ανάπτυξης”. Οι πολιτικές της “Πράσινης Ανάπτυξης”, όταν υποστηρίζονται από χρηστή διακυβέρνηση, καινοτομία και ισχυρή περιβαλλοντική ρύθμιση, μπορούν να προωθήσουν τη βιωσιμότητα, ιδίως σε οικονομίες που εξαρτώνται άμεσα από τους ορυκτούς πόρους.
Προς μια Υπεύθυνη Διακυβέρνηση
Στις μέρες μας, οι κυβερνήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν ένα σύνθετο σύνολο οικονομικών, θεσμικών, ηθικών και τεχνολογικών προκλήσεων για την αξιοποίηση του ΑΙ τόσο στις δημόσιες υπηρεσίες όσο και στο πλαίσιο της “Πράσινης Ατζέντας”. Η καλλιέργεια μιας ευρύτερης ψηφιακής κουλτούρας στην κοινωνία αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για την επιτυχή ενσωμάτωση της ΤΝ στη δημόσια διοίκηση. Η ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού, σε συνδυασμό με την προώθηση της υπεύθυνης χρήσης των εφαρμογών AI αποτελούν μια σημαντική πρόκληση για τη δημόσια διοίκηση.
Ο απώτερος στόχος, ωστόσο, δεν περιορίζεται στον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών. Αντίθετα, αφορά τη διαμόρφωση μιας σύγχρονης, διαφανούς, αποδοτικής και βιώσιμης δημόσιας διοίκησης1, η οποία θα αξιοποιεί τα δεδομένα με τρόπο υπεύθυνο και κοινωνικά επωφελή. Μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της οικονομικής ευημερίας, της κοινωνικής συνοχής και της πολιτικής σταθερότητας, ενώ παράλληλα υποστηρίζει την επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης.
