Σύμφωνα με το διεθνές πρακτορείο, αξιωματούχοι άλλων χωρών-μελών αιφνιδιάστηκαν από την εξέλιξη, καθώς οι μακροχρόνιες τριβές μεταξύ του Άμπου Ντάμπι και της Σαουδικής Αραβίας —που λειτουργεί ως η de facto ηγετική δύναμη του οργανισμού— κορυφώθηκαν με την ανακοίνωση ότι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς του OPEC θα αποχωρήσει άμεσα.
Για τον OPEC και τους συμμάχους του, η αποχώρηση αυτή περιορίζει την ικανότητά τους να επηρεάζουν τις τιμές μέσω του ελέγχου της προσφοράς, ενώ ταυτόχρονα μετατρέπει τα Εμιράτα σε έναν πιο ανεξάρτητο και λιγότερο προβλέψιμο παίκτη. Το Άμπου Ντάμπι είχε εδώ και καιρό εκφράσει δυσαρέσκεια για τα όρια παραγωγής που επέβαλλαν οι ποσοστώσεις, σε μια περίοδο έντονων αναταράξεων στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, η παραγωγή τόσο των Εμιράτων όσο και άλλων χωρών του Κόλπου έχει ήδη περιοριστεί σημαντικά λόγω του κλεισίματος των Στενά του Ορμούζ, γεγονός που έχει οδηγήσει σε έντονη στενότητα προσφοράς και έχει καταστήσει τις ποσοστώσεις του καρτέλ σχεδόν άνευ σημασίας. Ωστόσο, με την αποκατάσταση των ροών, η αποχώρηση των ΗΑΕ ενδέχεται να πυροδοτήσει νέο ανταγωνισμό για μερίδια αγοράς και πιθανό κύκλο πιέσεων στις τιμές, καθώς υπάρχουν ήδη ενδείξεις για αύξηση της παραγωγής.
Παρά την κίνηση αυτή, αξιωματούχοι του OPEC+ εμφανίζονται καθησυχαστικοί, εκτιμώντας ότι δεν επίκειται άμεσα κύμα αποχωρήσεων.
Το μέλλον του καρτέλ και οι νέες ισορροπίες στην αγορά πετρελαίου
Ωστόσο, η έξοδος ενός τόσο ισχυρού μέλους εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον του οργανισμού. Η επιρροή του OPEC έχει υποχωρήσει τα τελευταία χρόνια, καθώς η αύξηση της παραγωγής από νέες πηγές —ιδίως το αμερικανικό σχιστολιθικό πετρέλαιο— έχει αλλάξει τις ισορροπίες στην αγορά. Η Σαουδική Αραβία δυσκολεύεται ολοένα και περισσότερο να διατηρήσει τη συνοχή των μελών, ενώ αρκετά μικρότερα κράτη έχουν ήδη αποχωρήσει.
Όπως επισημαίνει ο αναλυτής της Eurasia Group, Γκρεγκ Μπρου, η αποχώρηση των ΗΑΕ πλήττει την αξιοπιστία του οργανισμού, δεδομένου ότι αντιπροσώπευαν σημαντικό ποσοστό της συνολικής παραγωγικής του ικανότητας.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Bloomberg, η απόφαση των Εμιράτων δεν ήταν αιφνίδια, αλλά είχε αρχίσει να ωριμάζει εδώ και χρόνια, ήδη από την περίοδο της πανδημίας COVID-19, όταν αναδείχθηκαν βαθιές διαφωνίες με το Ριάντ για τη στρατηγική στο πετρέλαιο.
Οι διαφωνίες αυτές αντανακλούν διαφορετικές προσεγγίσεις: τα ΗΑΕ επιθυμούσαν να αξιοποιήσουν τα αποθέματά τους όσο το δυνατόν ταχύτερα πριν επιταχυνθεί η ενεργειακή μετάβαση, ενώ η Σαουδική Αραβία προτιμούσε πιο ελεγχόμενη παραγωγή για τη στήριξη των τιμών. Παράλληλα, οι δύο χώρες ανταγωνίζονται και για τον ρόλο του οικονομικού και πολιτικού κόμβου στη Μέση Ανατολή.
Καθοριστική επιρροή στη στάση των Εμιράτων αποδίδεται στον Σουλτάν Αλ Τζάμπερ, επικεφαλής της Abu Dhabi National Oil Company, ο οποίος είχε επανειλημμένα εκφράσει αντιρρήσεις για τους περιορισμούς της συμμαχίας.
Πόλεμος στο Ιράν, Ορμούζ και η επόμενη ημέρα της παραγωγής
Μετά από επενδύσεις δισεκατομμυρίων για ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας, τα ΗΑΕ επιδίωκαν αύξηση της παραγωγής ώστε να αξιοποιήσουν τις επενδύσεις τους, υπερβαίνοντας συχνά τα όρια που τους είχαν τεθεί. Αυτό είχε προκαλέσει ακόμη και δημόσιες αντιδράσεις από τη Σαουδική Αραβία.
Η τελική ώθηση για την αποχώρηση φαίνεται ότι συνδέεται με τον πόλεμο στο Ιράν, όπως δήλωσε ο υπουργός Ενέργειας των ΗΑΕ Σουχάιλ Αλ Μαζρούει. Το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ανάγκασε μεγάλους παραγωγούς της περιοχής να περιορίσουν δραστικά την παραγωγή, καθιστώντας την έξοδο των Εμιράτων λιγότερο διαταρακτική σε αυτή τη συγκυρία.
Η αποχώρηση, ωστόσο, δίνει στη χώρα τη δυνατότητα να αυξήσει ελεύθερα την παραγωγή της όταν η αγορά ομαλοποιηθεί, χωρίς τους περιορισμούς του OPEC+.
Όπως σημειώνει ο Κλέιτον Σάιγκλ, η απομάκρυνση παραγωγικής δυναμικότητας από τον έλεγχο του καρτέλ ενδέχεται να ασκήσει καθοδικές πιέσεις στις τιμές σε βάθος χρόνου, ενώ δεν αποκλείεται να ενθαρρύνει και άλλα μέλη να ακολουθήσουν.
Παραδοσιακά, η ισχύς του OPEC βασιζόταν στην ικανότητά του να εξισορροπεί την αγορά μέσω περικοπών παραγωγής σε περιόδους κρίσης, όπως το 2008 ή κατά την πανδημία. Σήμερα, το βάρος αυτό μεταφέρεται ολοένα και περισσότερο σε έναν περιορισμένο πυρήνα χωρών του OPEC+, κυρίως στη Σαουδική Αραβία και τη Ρωσία, ενώ άλλοι παραγωγοί εμφανίζουν μικρότερη πειθαρχία.
Παράλληλα, το Ριάντ έχει εκφράσει δυσαρέσκεια για την απώλεια μεριδίου αγοράς, καθώς άλλες χώρες αυξάνουν την παραγωγή τους. Πέρυσι, προχώρησε μάλιστα σε αλλαγή στρατηγικής, ενισχύοντας την προσφορά και εγκαταλείποντας εν μέρει τη στήριξη των τιμών.
Παρά τις φιλοδοξίες των ΗΑΕ, παραμένει ασαφές το πραγματικό περιθώριο περαιτέρω αύξησης της παραγωγής τους. Σύμφωνα με τον International Energy Agency, η χώρα παρήγαγε ήδη υψηλά επίπεδα πριν από την κρίση, με ορισμένους αναλυτές να εκτιμούν ότι κινούνταν κοντά στο ανώτατο όριό της.
Όπως σχολίασε ο σύμβουλος ενέργειας Γκάρι Ρος, στην πράξη η Σαουδική Αραβία παραμένει ο βασικός παράγοντας εξισορρόπησης της αγοράς, γεγονός που αποτυπώνει και τη δομή ισχύος εντός του OPEC.
Προς το παρόν, πάντως, δεν διαφαίνεται άμεση διάλυση της συμμαχίας. Πολλές χώρες του OPEC+ δηλώνουν ότι δεν προτίθενται να αποχωρήσουν ούτε να ακολουθήσουν το παράδειγμα των Εμιράτων.
Η πραγματική δοκιμασία για τον οργανισμό θα έρθει όταν χρειαστεί να παρέμβει εκ νέου δυναμικά στην αγορά. Οι επιπτώσεις της σύγκρουσης με το Ιράν σημαίνουν ότι η ζήτηση για πετρέλαιο θα παραμείνει υψηλή για μεγάλο διάστημα, ακόμη και μετά την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.
Όπως επισημαίνει ο Μπομπ ΜακΝάλι, παραμένει αβέβαιο πότε η αγορά θα επιστρέψει σε συνθήκες υπερπροσφοράς που θα απαιτήσουν εκ νέου συντονισμένη δράση — κάτι που μπορεί να αργήσει σημαντικά.
