Η πολιτική αντιπαράθεση στη χώρα μας τείνει να εξαντλείται σε έναν διαρκή διαγωνισμό δημοσιονομικών ανακοινώσεων. Πόσα δισεκατομμύρια εξασφαλίστηκαν, πόσα ευρώ θα επιστραφούν, πόσο διευρύνεται ο δημοσιονομικός χώρος. Μέσα σε αυτή τη λογιστική της ευημερίας, όμως, υποχωρεί το ουσιώδες πολιτικό ερώτημα: ποιος παράγει τον πλούτο, ποιος ιδιοποιείται την αξία του και ποιος αναλαμβάνει το κόστος των οικονομικών ανισορροπιών;
Η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη φιλελεύθερη Δεξιά και τη σοσιαλδημοκρατία, στην ουσία της, αφορά στη σχέση μεταξύ οικονομικής αποτελεσματικότητας και κοινωνικής εξισορρόπησης. Είναι η διάκριση ανάμεσα σε ένα υπόδειγμα που προτάσσει τη μεγέθυνση, έναντι της ενσωμάτωσης της ίδιας της κοινωνικής ευημερίας στους όρους παραγωγής του πλούτου.
Από αυτή την οπτική, η αντιπαράθεση για τον 13ο μισθό και τη 13η σύνταξη αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο. Η Νέα Δημοκρατία ανακοίνωσε από τη ΔΕΘ πρόσθετες εισοδηματικές ενισχύσεις, ενώ το ΠΑΣΟΚ προτείνει τη σταδιακή αποκατάσταση των συγκεκριμένων μισθολογικών και συνταξιοδοτικών παροχών. Η διαφοροποίηση στην ουσία της αφορά στη θέση της εργασίας και της κοινωνικής ασφάλισης στην οικονομική οργάνωση. Η ΝΔ τις αντιμετωπίζει ως μεταβλητές που απλά προσαρμόζονται στον εκάστοτε διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο, ενώ το ΠΑΣΟΚ ως σταθερές που συμμετέχουν στη διαμόρφωση της εγχώριας ζήτησης, της παραγωγικότητας και της κοινωνικής συνοχής.
Ανάλογη είναι η διαφορά προσέγγισης στο ιδιωτικό χρέος. Η εξυγίανση των τραπεζικών ισολογισμών δεν συνοδεύει αναγκαστικά την εξυγίανση της πραγματικής οικονομίας. Όταν μια επιχείρηση στερείται πρόσβασης στη χρηματοδότηση και ένα νοικοκυριό παραμένει εγκλωβισμένο σε μη βιώσιμες υποχρεώσεις, το χρέος παύει να αποτελεί αποκλειστικά ιδιωτική εκκρεμότητα. Μετατρέπεται σε μηχανισμό αποκλεισμού παραγωγικών δυνάμεων. Η αναδιάρθρωσή του, με όρους οικονομικής βιωσιμότητας και δικαιοσύνης, αποκτά επομένως χαρακτήρα αναπτυξιακής πολιτικής.
Αποκαλυπτική έκφραση αυτής της ιδεολογικής διαφοράς βρίσκεται στον εξαγγελθέντα επενδυτικό λογαριασμό των παιδιών. Η κυβέρνηση προτείνει να προσθέτει το Δημόσιο ένα ευρώ για κάθε ευρώ που αποταμιεύει η οικογένεια, έως συγκεκριμένου ετήσιου ορίου. Το μέτρο επιδιώκει να καλλιεργήσει αποταμιευτική κουλτούρα, αλλά η αρχιτεκτονική του εισάγει μια αξιοσημείωτη αντίφαση: το ύψος της δημόσιας συνεισφοράς προσδιορίζεται από την προϋπάρχουσα οικονομική δυνατότητα της οικογένειας.
Το παιδί μιας οικογένειας που αδυνατεί να αποταμιεύσει, δεν αποκτά αντίστοιχο κεφάλαιο από το κράτος. Η κοινωνική ανισότητα του παρόντος μεταφέρεται έτσι, μέσω του μηχανισμού χρηματοδότησης, στην οικονομική αφετηρία της επόμενης γενιάς.
Εδώ αναδεικνύεται η διαφορετική λογική ενός καθολικού κοινωνικού δικαιώματος. Ένα σταθερό ποσό δημόσιας εισφοράς για κάθε παιδί, ανεξαρτήτως οικογενειακής αποταμίευσης, θα συγκροτούσε μια κοινή ελάχιστη περιουσιακή αφετηρία. Η ιδιωτική αποταμίευση θα μπορούσε να λειτουργεί συμπληρωματικά, χωρίς να αποτελεί προϋπόθεση πρόσβασης στη βασική κρατική συνεισφορά.
Πρόκειται για τη διαφορά ανάμεσα στην ενίσχυση των υφιστάμενων δυνατοτήτων και στη θεσμική δημιουργία δυνατοτήτων εκεί όπου αυτές απουσιάζουν.
Η σύγχρονη συζήτηση οφείλει να αφορά στην πρωτογενή κατανομή της οικονομικής ισχύος, στην πρόσβαση στην παραγωγή, στη συγκρότηση κοινωνικής περιουσίας και στη μείωση της εξάρτησης των ατομικών προοπτικών από την οικογενειακή προέλευση.
Αυτό είναι και το βαθύτερο περιεχόμενο της πολιτικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στο ΠΑΣΟΚ και τη Νέα Δημοκρατία. Ποιο κοινωνικό συμβόλαιο αποτυπώνεται στις πολιτικές που προτείνει ο καθένας. Εκείνο το οποίο διανέμει στην κοινωνία το υπόλειμμα της ανάπτυξής ή εκείνο που χρησιμοποιεί την ιδία την κοινωνική ευημερία ως μοχλό αναπτυξιακής προοπτικής.
