Η συντριπτική πλειοψηφία των καταγεγραμμένων περιστατικών αφορά άνδρες (85,7%), ενώ βάσει των δεδομένων η διασπορά εντοπίζεται σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Ο υψηλότερος αριθμός περιστατικών δε, εντοπίζεται σε Κρήτη και Αττική. Όπως επισημαίνει η «ΚΛΙΜΑΚΑ»:

«Ο αριθμός των αυτοκτονιών το 2025, παρουσιάζει σημαντική αύξηση σε σύγκριση με το 2024 και το 2023 (451 περιστατικά), προσεγγίζοντας τα επίπεδα του 2022. Παρά τις διακυμάνσεις, η συνολική εικόνα αναδεικνύει μια ανησυχητική σταθερότητα του ζητήματος της αυτοκτονίας σε υψηλά επίπεδα».

Σε σχέση με τις απόπειρες επισημαίνεται ότι «στη χώρα μας εξακολουθεί να μην υπάρχει ενιαίο σύστημα καταγραφής των αποπειρών αυτοκτονίας που καταλήγουν στα νοσοκομεία. Είναι ωστόσο γνωστό, βάσει επιστημονικών δεδομένων, ότι πίσω από κάθε αυτοκτονία αντιστοιχούν 20 έως 30 απόπειρες».

Με αφορμή τα παραπάνω στοιχεία ρωτήσαμε τον Κυριάκο Κατσαδώρο, Ψυχίατρο και Επιστημονικό Διευθυντή στην «ΚΛΙΜΑΚΑ», πού οφείλεται η αύξηση των αυτοκτονιών στην Ελλάδα. Ο κ. Κατσαδώρος έκανε λόγο για ένα πολυπαραγοντικό και σύνθετο ζήτημα δημόσιας υγείας, για την εξήγηση του οποίου είναι κρίσιμη η αποφυγή απλουστευτικών και μονόπλευρων ερμηνειών. Εστίασε στη σημασία της προϋπάρχουσας ψυχικής ευαλωτότητας για την ερμηνεία της αυτοκτονίας και υπογράμμισε την ανάγκη ενίσχυσης της πρόληψης ως δυναμικής και πολυεπίπεδης παρέμβασης δημόσιας υγείας.

Αναλυτικά η συνέντευξη στο Reporter.gr:

- Με αφορμή τα επικαιροποιημένα στοιχεία που παρουσιάσατε για το 2025, πώς ερμηνεύεται η αυξητική τάση των αυτοκτονιών που παρατηρείται;

«Η εικόνα που προκύπτει από τα επικαιροποιημένα στοιχεία για το 2025 δείχνει ότι η αυτοκτονικότητα στην Ελλάδα παραμένει ένα φαινόμενο με επιμονή στο χρόνο και τάση που κινείται συνολικά προς υψηλότερα επίπεδα, χωρίς να μπορεί να αποδοθεί σε έναν μεμονωμένο παράγοντα ή σε μια πρόσκαιρη κοινωνική συνθήκη. Οι αυτοκτονίες, όπως και άλλες σοβαρές καταστάσεις υγείας, δεν εξελίσσονται γραμμικά, ούτε ελέγχονται πλήρως· παρουσιάζουν περιόδους ύφεσης και εξάρσεων, οι οποίες συνδέονται με την ενεργοποίηση μιας προϋπάρχουσας ψυχικής ευαλωτότητας.

Τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η αυξητική τάση δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως άμεση συνέπεια συγκεκριμένων γεγονότων –όπως οικονομικές δυσκολίες, πανδημία ή κοινωνικές κρίσεις– αλλά ως αποτέλεσμα συσσώρευσης επιβαρύνσεων σε άτομα και πληθυσμούς με ήδη υπάρχουσα ευαλωτότητα. Η ευαλωτότητα αυτή μπορεί να παραμένει για μεγάλο διάστημα αόρατη και μη κλινικά εκδηλωμένη, και να ενεργοποιείται υπό διαφορετικές εσωτερικές ή εξωτερικές συνθήκες, χωρίς πάντα σαφή ή αναγνωρίσιμο εκλυτικό γεγονός.

Παράλληλα, πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη η υποκαταγραφή των αυτοκτονιών, η οποία εκτιμάται διεθνώς και στη χώρα μας στο 15–20%. Αυτό σημαίνει ότι τα επίσημα στοιχεία αποτυπώνουν μόνο ένα μέρος της πραγματικής έκτασης του φαινομένου, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για συστηματική και αξιόπιστη καταγραφή.

Η συνολική αυτή εικόνα αναδεικνύει ότι η αυτοκτονικότητα χρειάζεται να αντιμετωπίζεται ως χρόνιο ζήτημα δημόσιας υγείας, που απαιτεί συνέχεια, θεσμικό βάθος και μακροχρόνιες πολιτικές πρόληψης. Δεν πρόκειται για ένα φαινόμενο που αντιμετωπίζεται με αποσπασματικές παρεμβάσεις ή ερμηνεύεται επαρκώς μέσα από απλουστευτικές κοινωνικές εξηγήσεις, αλλά για μια σύνθετη, πολυπαραγοντική κατάσταση που προϋποθέτει έγκαιρη αναγνώριση της ευαλωτότητας, σταθερές δομές φροντίδας και διαρκή επένδυση στην πρόληψη».

- Πώς διαμορφώνεται η κατάσταση συγκριτικά με την περίοδο της πανδημίας και της οικονομικής κρίσης;

«Η σύγκριση των στοιχείων της τελευταίας δεκαετίας δείχνει ότι οι δείκτες αυτοκτονιών δεν ακολουθούν γραμμικά τις κοινωνικές ή οικονομικές συγκυρίες. Υπήρξαν περίοδοι με υψηλότερους δείκτες χωρίς εμφανή κοινωνική κρίση, αλλά και περίοδοι έντονων κρίσεων, χωρίς αντίστοιχη αναλογική αύξηση. Το ίδιο μοτίβο παρατηρείται όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Οι οικονομικές δυσκολίες, η πανδημία ή άλλα στρεσογόνα γεγονότα δεν αποτελούν από μόνα τους αιτίες αυτοκτονικότητας και δεν έχουν στατιστική ή αιτιολογική ισχύ, ώστε να εξηγήσουν ποιος θα οδηγηθεί σε αυτοκτονικό ιδεασμό. Τα περισσότερα άτομα βιώνουν τέτοιες καταστάσεις χωρίς να εμφανίσουν αυτοκτονική συμπεριφορά. Συνεπώς, η αναζήτηση «λόγων» που δήθεν ωθούν κάποιον στην αυτοκτονία οδηγεί συχνά σε απλουστευτικές και θεωρητικές ερμηνείες.

Αυτό που φαίνεται να κινητοποιεί την αυτοκτονικότητα είναι μια προϋπάρχουσα, συχνά αόρατη, βιολογική και ψυχική ευαλωτότητα, η οποία μπορεί να παραμένει σε ύφεση για μεγάλα χρονικά διαστήματα και να εκδηλώνεται αιφνίδια, όταν αποσταθεροποιούνται οι μηχανισμοί αντιστάθμισης.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η εκάστοτε κοινωνική περίοδος μπορεί να συμβάλει στην αποσταθεροποίηση ήδη υπαρχουσών ευαλωτοτήτων, χωρίς όμως να αποτελεί την αιτία τους».

- Παρατηρούμε ότι η πλειοψηφία των περιπτώσεων αφορά άνδρες. Γιατί; Είναι διαχρονικό αυτό το φαινόμενο;

«Ναι, πρόκειται για ένα διαχρονικό και διεθνώς καταγεγραμμένο φαινόμενο. Οι άνδρες εμφανίζουν σταθερά υψηλότερα ποσοστά θανατηφόρων αυτοκτονιών σε σύγκριση με τις γυναίκες, όχι επειδή βιώνουν συχνότερα ή εντονότερα ψυχικό πόνο, αλλά επειδή ο τρόπος με τον οποίο αυτός εκφράζεται, διαχειρίζεται και αντιμετωπίζεται διαφέρει.

Η ψυχική ευαλωτότητα στους άνδρες τείνει συχνά να παραμένει λιγότερο ορατή , εκφράζεται δυσκολότερα λεκτικά, δεν αναγνωρίζεται έγκαιρα και συχνά εκδηλώνεται απότομα, σε πιο οριακές ή παρορμητικές μορφές. Παράλληλα, οι άνδρες αναζητούν βοήθεια συνήθως πιο αργά στη διαδρομή της κρίσης, συχνά όταν η ψυχική επιβάρυνση έχει ήδη ενταθεί.

Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι ότι οι άνδρες χρησιμοποιούν συχνότερα μεθόδους υψηλότερης θανατηφόρας αποτελεσματικότητας, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα μοιραίας έκβασης, ακόμη και όταν η αυτοκτονική πράξη δεν έχει προηγουμένως μακρά πορεία ιδεασμού. Αυτό το στοιχείο αποτελεί κρίσιμο παράγοντα στη στατιστική υπεροχή των ανδρών στις ολοκληρωμένες αυτοκτονίες.

Ταυτόχρονα, σε πολλές κοινωνίες (πχ Κρήτη)εξακολουθεί να λειτουργεί ένα ισχυρό αξιακό σύστημα που συνδέει την ανδρική ταυτότητα με την αντοχή, τον έλεγχο, την αυτάρκεια και τη σιωπηλή διαχείριση της δυσκολίας. Το πλαίσιο αυτό δεν προκαλεί από μόνο του αυτοκτονικότητα, αλλά σε άτομα με προϋπάρχουσα ψυχική ευαλωτότητα μπορεί να καθυστερήσει την αναζήτηση βοήθειας και να ενισχύσει ακραία μοτίβα συμπεριφοράς.

Το διαχρονικό αυτό εύρημα αναδεικνύει τη σημασία της πρόληψης που στοχεύει στην έγκαιρη αναγνώριση της ανδρικής ευαλωτότητας, στη μείωση του στίγματος γύρω από την αναζήτηση βοήθειας και στη δημιουργία συνθηκών, όπου η φροντίδα της ψυχικής υγείας δεν εκλαμβάνεται ως αδυναμία, αλλά ως υπεύθυνη και προστατευτική στάση ζωής».

- Οι άνθρωποι που βρίσκονται σε ανάγκη απευθύνονται στη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία; Μπορείτε να μας δώσετε μια εικόνα για τον αριθμό των κλήσεων που δέχεστε;

«Η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 αποτελεί μία μοναδική υπηρεσία του Κέντρου Πρόληψης της Αυτοκτονίας της «ΚΛΙΜΑΚΑ». Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σαφής αυξητική τάση στις κλήσεις που αφορούν ερωτήματα, ανησυχία ή ανάγκη πληροφόρησης γύρω από την αυτοκτονία, γεγονός που αντανακλά τόσο τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση των ανθρώπων, όσο και την ανάγκη της ύπαρξης της.

Σε ημερήσια βάση, η γραμμή δέχεται κατά μέσο όρο 50–70 κλήσεις, εκ των οποίων περίπου 25–30 αφορούν ενεργό αυτοκτονικό ιδεασμό και ανάγκη άμεσης, εξειδικευμένης κλινικής διαχείρισης. Οι παρεμβάσεις αυτές δεν περιορίζονται σε υποστηρικτική συνομιλία, αλλά εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αξιολόγησης κινδύνου, κινητοποίησης υποστηρικτικών δικτύων και, όταν απαιτείται, διασύνδεσης με υπηρεσίες υγείας.

Παράλληλα, το Κέντρο Πρόληψης της Αυτοκτονίας δεν λειτουργεί μόνο τηλεφωνικά. Διαθέτει εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό και δέχεται καθημερινά ραντεβού από όλη την Ελλάδα, αξιοποιώντας την τηλεψυχιατρική για την παροχή ολοκληρωμένων ιατρικών και ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων.

Το Κέντρο υλοποιεί επίσης εκπαιδευτικά προγράμματα και παρεμβάσεις σε σχολεία, φορείς και θεσμικούς οργανισμούς, αναπτύσσει πρωτόκολλα αντιμετώπισης αυτοκτονικού κινδύνου, και παρέχει εξειδικευμένη συμβουλευτική υποστήριξη στους επιζώντες της αυτοκτονίας, τόσο σε ατομικό όσο και σε θεσμικό επίπεδο. Επιπλέον, λειτουργεί email Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. που παρέχει συμβουλές και καθοδήγηση σε άτομα με αυτοκτονικές τάσεις ή σκέψεις και φορείς που ζητούν καθοδήγηση.

Η Γραμμή 1018 και το Κέντρο Πρόληψης της Αυτοκτονίας συνεργάζονται στενά με διεθνείς οργανισμούς και αποτελούν μέλος της International Association for Suicide Prevention (IASP), ενώ η ΚΛΙΜΑΚΑ έχει τον ρόλο του εθνικού εκπροσώπου της Ελλάδας στο συγκεκριμένο διεθνή φορέα».