Πολιτικό σταυρόλεξο για δυνατούς λύτες συνθέτει η εμφάνιση των νέων κομμάτων και η κινητικότητα που πυροδοτείται, στην αφετηρία της προεκλογικής κούρσας.
Η παρουσία και μόνο των νέων σχηματισμών του Αλέξη Τσίπρα και της Μαρίας Καρυστιανού αποδείχθηκε επαρκής συνθήκη για τον τερματισμό της δημοσκοπικής στασιμότητας που κυριάρχησε από το 2019 κι έπειτα. Απομένει πλέον να επιβεβαιωθεί αν τα δύο αυτά κόμματα πράγματι θα αναπτύξουν και εκλογική δυναμική, ώστε να αναδιαμορφωθεί ο συνολικός πολιτικός συσχετισμός της χώρας.
Η συγκυρία πάντως εξακολουθεί να κυριαρχείται από αξιοσημείωτες παραδοξότητες.
Στην μία πλευρά του πολιτικού φάσματος εμφανίζεται η ΝΔ και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με σταθερό προβάδισμα και μία σαφή πολιτική επιδίωξη: την καθαρή νίκη στις εκλογές και μία τρίτη, διαδοχική θητεία. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, θα πρόκειται για εξέλιξη με ιστορική διάσταση.
Από την άλλη πλευρά, παρουσιάζονται οι ετερόκλητες δυνάμεις της αντιπολίτευσης, με συγκεχυμένες επιδιώξεις και στρατηγικές.
Οι μέχρι πρότινος φιλόδοξες διακηρύξεις του Νίκου Ανδρουλάκη για νίκη του ΠΑΣΟΚ «με μία ψήφο» ήδη έχουν γίνει σκόνη, λόγω της επανεμφάνισης του Αλέξη Τσίπρα και της αυτόματης δημοσκοπικής και πολιτικής περιδίνησης στην οποία παγιδεύτηκε το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Την ίδια στιγμή, ο πρώην Πρωθυπουργός, επανέρχεται με γενικόλογες διακηρύξεις και ατάκες και με μία κάπως ιδιόμορφη φιλοδοξία: να βγει δεύτερος στις εκλογές, με ένα ποσοστό ανάλογο εκείνου που είχε καταγράψει το 2023. Αυτή η εκλογική επίδοση του 17,8% είχε θεωρηθεί (και ήταν) μία ατιμωτική συντριβή. Σήμερα, περιγράφεται περίπου ως ένας πολιτικός θρίαμβος εν αναμονή.
Ένας τρίτος πόλος στον χώρο της αντιπολίτευσης μοιάζει να συσπειρώνεται γύρω από την Μαρία Καρυστιανού.
Απουσιάζει και από αυτόν το σαφές πολιτικό περιεχόμενο, μοιάζει όμως να έχει όλα τα χαρακτηριστικά που επαρκούν για την συσπείρωση κάθε είδους αντισυστημισμού και αντίδρασης.
Όλα αυτά, σε συνδυασμό με τις αλληλεπιδράσεις και τις μετακινήσεις δυνάμεων στον χώρο της αντιπολίτευσης και την εκκρεμότητα της επίδρασης του «παράγοντα Σαμαρά», διαμορφώνουν το δημοσκοπικό σκηνικό της περιόδου, το οποίο είτε θα επαληθευτεί στα εκλογικά αποτελέσματα, είτε θα ανατραπεί, όπως είχε συμβεί και στις τελευταίες εθνικές εκλογές.
Οι κρίσιμες παράμετροι αυτής της εξίσωσης είναι:
- η πραγματική συνθήκη μέσα στην οποία θα διεξαχθούν οι εκλογές
- η συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία
- τα πραγματικά διλήμματα
- οι στρατηγικές των κομμάτων
Ο ΧΡΟΝΟΣ ΤΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ
Το πολιτικό περιβάλλον της περιόδου στην οποία θα προκηρυχθούν και θα διεξαχθούν οι εκλογές είναι ένα από τα καθοριστικά στοιχεία. Εκτιμάται ότι σε αυτό θα επιδράσει καταλυτικά η εφετινή παρουσία του Πρωθυπουργού στη ΔΕΘ και τα όσα θα εξαγγείλει. Τα σενάρια που ήδη εξετάζονται και κοστολογούνται, περιλαμβάνουν παροχές και υποσχέσεις, οι οποίες φαίνεται ότι θα ισοδυναμούν με ένα μεγάλο προεκλογικό ποντάρισμα. Μπορεί να είναι αρκετό για να κερδίσει την παρτίδα ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μπορεί και να αποδειχθεί πολιτικά ανεπαρκές.
Κάπως έτσι θα σχηματιστούν και τα πραγματικά διλήμματα των εκλογών. Οι τάσεις που ήδη καταγράφονται δείχνουν ότι ερωτήματα περί σταθερότητας και κανονικότητας μάλλον δεν θα συγκινήσουν ομάδες αριθμητικά ευρύτερες από εκείνες που πιέζονται από την ακρίβεια και το κόστος της στέγης. Το κρίσιμο, όμως, είναι ότι η μία ομάδα και όσοι αποκηρύσσουν την πολιτική αστάθεια, είναι περισσότερο ομοιογενής και συσπειρωμένη, ενώ η άλλη πολυδιασπασμένη και ετερόκλητη. Ο συσχετισμός, πάντως, αυτών των δυνάμεων και το πώς θα αποτυπωθεί στο εκλογικό αποτέλεσμα δεν μπορεί αυτήν τη στιγμή να προεξοφληθεί.
«ΚΛΕΙΔΙ» Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ ΨΗΦΟΦΟΡΟΙ
Σε μεγάλο βαθμό, από τα διλήμματα και τα επίδικα θα κριθεί και η συμμετοχή στις εκλογές. Στην προηγούμενη αναμέτρηση είχε ψηφίσει το 53% των εγγεγραμμένων και με βάση αυτό το ποσοστό είχε διαμορφωθεί και ο κοινοβουλευτικός συσχετισμός δυνάμεων. Κρίσιμο στη σημερινή συγκυρία θεωρείται το στοιχείο της συμμετοχής υπό ένα διαφορετικό πρίσμα.
Έπειτα από επτά χρόνια διακυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, στην πολιτική εξίσωση έχουν προστεθεί παράμετροι όπως η κόπωση των πολιτών, η σχεδόν αντανακλαστική τάση για εναλλαγή στην διακυβέρνηση, αλλά και η δυσαρέσκεια ενός μεγάλου τμήματος της κοινωνίας, που δεν έχει μερίδιο στην πολυδιαφημιζόμενη ευημερία. Διαπιστώνεται, για παράδειγμα, ήδη στις ποιοτικές έρευνες της κοινής γνώμης, ότι η απήχηση της κυβέρνησης και του Κυριάκου Μητσοτάκη στις νεότερες ηλικιακές ομάδες (17-35) είναι εξαιρετικά περιορισμένη, σε αντίθεση με άλλες πολιτικές προτάσεις, όπως της Καρυστιανού ή της Λατινοπούλου.
Προφανώς, ένα από τα καθοριστικά στοιχεία των εκλογών είναι σε ποιο βαθμό θα κινητοποιηθούν οι ψηφοφόροι των νεότερων ηλικιών και πώς θα επιδράσει η ψήφος τους.
Τα επιτελεία των κομμάτων αναμένεται ότι σε αυτήν την αναμέτρηση θα δοκιμαστούν σκληρά στο πεδίο της στρατηγικής και του πολιτικού σχεδιασμού. Οι στόχοι που θα τεθούν και τα επικοινωνιακά, ή όποια άλλα εργαλεία επιλεγούν για την επίτευξή τους, θα επηρεάσουν σε καθοριστικό βαθμό το αποτέλεσμα.
Πρόταγμα της κυβέρνησης θα είναι κατ’ αρχάς να ξορκίσει την χαλαρή ή τιμωρητική ψήφο που γεννά η βεβαιότητα ότι δεν θα σχηματιστεί κυβέρνηση μετά την εκλογική αναμέτρηση και θα απαιτηθούν επαναληπτικές εκλογές. Η αίσθηση αυτή κρύβει πολλές παγίδες και γι’ αυτό το επιτελείο του Κυριάκου Μητσοτάκη επέλεξε τη στρατηγική της μιας κάλπης, με διακηρυγμένο στόχο την αυτοδυναμία ή πάντως ένα ποσοστό κοντά σε αυτήν.
Κρίσιμο ως προς αυτά είναι το συνολικό ποσοστό των κομμάτων που θα μείνει εκτός Βουλής. Όσο μεγαλύτερο είναι, τόσο διευκολύνεται η αυτοδυναμία. Ενδεικτικά: αν αυτό φτάσει το 10%, το πρώτο κόμμα πετυχαίνει την αυτοδυναμία με ένα ποσοστό 36-37%. Στις τελευταίες εκλογές του 2023, το εκτός Βουλής ποσοστό ήταν λίγο πάνω από το 6%.
Η μεγάλη μάχη αναμένεται ότι θα εξελιχθεί στον χώρο της αντιπολίτευσης, όπου, αφενός Τσίπρας και Ανδρουλάκης θα χτυπηθούν για την επιρροή στο κοινό της Κεντροαριστεράς και, αφετέρου, Καρυστιανού και Κωνσταντοπούλου για τα μάτια των απανταχού «αντισυστημικών».
Ερωτηματικό θα παραμένει η εκλογική αποτύπωση του χώρου στα δεξιά της ΝΔ, όπου θα φανεί ποιες δυναμικές θα απελευθερώσουν οι αποφάσεις του Αντώνη Σαμαρά και τι επίδραση θα υπάρξει στα ποσοστά της Ελληνικής Λύσης και της Φωνής Λογικής.
Συνοπτικά, η παραδοξότητα της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης περιγράφεται από τον συνδυασμό των επιδιώξεων.
Στην πραγματικότητα, η ΝΔ και ο Μητσοτάκης διεκδικούν μία τρίτη θητεία και καταθέτουν μία πρόταση διακυβέρνησης, η οποία θα αξιολογηθεί με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.
Την ίδια στιγμή, η αντιπολίτευση θα δίνει έναν αγώνα για την... αντιπολίτευση. Με τα σημερινά δεδομένα, κανείς δεν φαίνεται ότι έχει δυνατότητες να αμφισβητήσει την πρωτιά της ΝΔ. Η διεκδίκηση του Ανδρουλάκη, του Τσίπρα και της Καρυστιανού θα αφορά την δεύτερη ή την τρίτη θέση και ο μεγάλος αστάθμητος παράγων, θα είναι το εύρος της ζημιάς που θα κατορθώσει να κάνει στον Κυριάκο Μητσοτάκη ο Αντώνης Σαμαράς, με όποιον τρόπο επιλέξει να το κάνει.
ΤΑ «ΑΝ» ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΛΑ
Στην πραγματικότητα, οι προσεχείς εκλογές μπορεί και να αποδειχθούν κομβικές και καθοριστικές για το πολιτικό σκηνικό της μεταπολιτευτικής περιόδου. Για όλους προβάλλουν υπαρξιακής σημασίας ζητήματα.
Αν η ΝΔ δεν κατορθώσει να επιτύχει μία σαφή και αδιαμφισβήτητη νίκη, με ένα ποσοστό στη σφαίρα του 30%, δεν αποκλείεται να βρεθεί σε κρίση και να απειληθεί η συνοχή της.
Αν το ΠΑΣΟΚ δεν είναι δεύτερο και με ένα ποσοστό αξιοπρεπές, πιθανώς θα
βρεθεί αντιμέτωπο με το ερώτημα της πολιτικής του χρησιμότητας.
Αν ο Τσίπρας δεν επιβεβαιώσει τη σημερινή του δημοσκοπική δυναμική, δεν αποκλείεται να επιστρέψει στη συνθήκη της απαξίωσης.
Αν οι δήθεν αντισυστημικές δυνάμεις δεν συγκεντρώσουν τα ποσοστά που προσδοκούν, ίσως κλείσει άδοξα ο κύκλος τους.
Τα «αν» είναι πολλά και οι απαντήσεις δεν είναι εύκολες για κανέναν.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο Reporter Magazine Ιουλίου 2026
