Κύριοι εκφραστές του χώρου είναι σήμερα η Ελληνική Λύση του Κυριάκου Βελόπουλου και η Φωνή Λογικής της Αφροδίτης Λατινοπούλου. Παρότι απευθύνονται σε μεγάλο βαθμό στο ίδιο εκλογικό ακροατήριο και συγκλίνουν σε ζητήματα όπως η μετανάστευση, η «woke» ατζέντα και τα εθνικά θέματα, εκπροσωπούν διαφορετικές εκδοχές του υπερσυντηρητισμού, διαφωνούν σε κρίσιμα ζητήματα και ανταγωνίζονται σκληρά για την πολιτική κυριαρχία στον χώρο. Την ίδια στιγμή, η επικείμενη ίδρυση κόμματος από τον Αντώνη Σαμαρά, οι διαλυτικές τάσεις του σχήματος της Μαρίας Καρυστιανού και οι διαρκείς ανακατατάξεις στο δεξιότερο άκρο του πολιτικού φάσματος διαμορφώνουν ένα ιδιαίτερα σύνθετο πολιτικό τοπίο, με περισσότερες εσωτερικές αντιθέσεις απ' όσες δείχνει εκ πρώτης όψεως.
Από πού αντλεί δυνάμεις ο Βελόπουλος
Η Ελληνική Λύση του Κυριάκου Βελόπουλου είναι το αρχαιότερο από τα σημερινά ακροδεξιά σχήματα. Ιδρύθηκε το 2016 και εισήλθε στη Βουλή το 2019, εκμεταλλευόμενη την πτώση της Χρυσής Αυγής, την εξαφάνιση των ΑΝΕΛ, καθώς και τη σκληρή της στάση απέναντι στη Συμφωνία των Πρεσπών. Ως εκ τούτου, δεν είναι τυχαίο ότι ο σκληρός πυρήνας των ψηφοφόρων του κόμματος εντοπίζεται κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα, με «όχημα» έναν ισχυρό μιντιακό μηχανισμό που ελέγχει ο ηγέτης του.
Όπως έχει αναδείξει έρευνα του ιδρύματος Friedrich Ebert, η εκλογική του βάση δεν είναι ιδεολογικά ευθυγραμμισμένη και αντλεί ψηφοφόρους από ετερόκλητα ακροατήρια. Οι ακροδεξιές του θέσεις προκύπτουν – πέρα από τη σκληρή γραμμή στο Μακεδονικό – από τη στάση του στο μεταναστευτικό και την έντονα αντισυστημική ρητορική του, η οποία πολλές φορές ξεπερνά τα όρια της συνωμοσιολογίας. Σε κάθε περίπτωση, με βάση την ίδια έρευνα, ο σχηματισμός υποστηρίζει στο πεδίο της οικονομίας πιο αριστερόστροφες τάσεις, καθώς τάσσεται υπέρ των κρατικών παρεμβάσεων στην οικονομία.
Το κόμμα αμφισβητεί επίσης ανοιχτά κεκτημένα του δυτικού πολιτισμού, υποστηρίζοντας πως αυτός παρακμάζει, εργαλειοποιώντας, όπως πολλά ευρωπαϊκά κόμματα της ίδιας ιδεολογικής απόχρωσης, τη λεγόμενη «woke» ατζέντα και προωθώντας διαφόρων ειδών θεωρίες συνωμοσίας. Έτσι εξηγείται εν μέρει και η ρωσόφιλη στάση που διατηρεί. Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, η Ελληνική Λύση ήταν το μόνο κοινοβουλευτικό κόμμα που όχι μόνο δεν καταδίκασε την επίθεση, αλλά εξέφρασε ανοιχτά τη συμπάθειά του προς το καθεστώς Πούτιν.
Η Ρωσία και τα Πατριαρχεία διχάζουν την ακροδεξιά
Αυτή η στάση απέναντι στη Μόσχα είναι μία από τις βασικές διαφορές του με την ανταγωνίστριά του, Αφροδίτη Λατινοπούλου, επικεφαλής της Φωνής Λογικής. Σε αντίθεση με τον Βελόπουλο, η Λατινοπούλου είχε καταδικάσει τη ρωσική εισβολή το 2022. Τότε ήταν ακόμη μέλος της Νέας Δημοκρατίας. Έκτοτε δεν έχει τοποθετηθεί εκτενώς επί του θέματος, ωστόσο είχε πρόσφατα μια αρκετά ηχηρή παρέμβαση που αφορούσε την αντιπαράθεση του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης με το Πατριαρχείο Μόσχας, των οποίων οι σχέσεις είναι ουσιαστικά εχθρικές.
Όταν, λοιπόν, τον Ιανουάριο του 2026 το Πατριαρχείο Μόσχας χαρακτήρισε τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο, μεταξύ άλλων, «Βρετανό πράκτορα», η Φωνή Λογικής εξέδωσε ανακοίνωση, με την οποία οποία κατηγορούσε τον Βλαντίμιρ Πούτιν για εργαλειοποίηση της Ρωσικής Εκκλησίας, παρομοιάζοντάς τον ως μιμητή του Στάλιν, ενώ παράλληλα εξήρε τη στάση του Φαναριού απέναντι στους πολέμους. Μάλιστα, η σχετική δήλωση της Λατινοπούλου, η οποία περιείχε σαφείς αιχμές κατά της Ελληνικής Λύσης αλλά και του κόμματος Νίκη, είχε τίτλο: «Κάτω τα χέρια από το Οικουμενικό Πατριαρχείο».
Η Ευρωβουλευτής επανήλθε με βολές για το ζήτημα των Εκκλησιών τον Μάιο, όταν ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος πραγματοποίησε ομιλία στη Βουλή, στην οποία η ίδια παρέστη, ενώ απουσίαζε ο Βελόπουλος, γεγονός που είχε προκαλέσει αρνητικά σχόλια αναλυτών που διάκεινται φιλικά προς τον χώρο της λαϊκής και φιλελεύθερης δεξιάς. Η άρνηση του προέδρου της Ελληνικής Λύσης να παραστεί είχε συνδεθεί με τη ρωσόφιλη στάση του.
Επιθέσεις με συνταγή… MAGA
Η Λατινοπούλου προσεγγίζει τα υπερσυντηρητικά κοινά με τη λογική του MAGA του Ντόναλντ Τραμπ. Ποιος ξεχνά, άλλωστε, τον χορό που έριξε στην εκπομπή του αείμνηστου Γιώργου Παπαδάκη όταν ο Ρεπουμπλικανός κέρδισε τις εκλογές του 2024; Βέβαια, το τελευταίο διάστημα η επικεφαλής της Φωνής Λογικής έχει εξαφανίσει τις «επιθέσεις φιλίας» και τα αποθεωτικά σχόλια προς το πρόσωπό του, υπό το πρίσμα της θετικής στάσης του πλανητάρχη απέναντι στις τουρκικές επιδιώξεις.
Σε αντίθεση με τον Βελόπουλο – με τον οποίο εκκρεμούν και δικαστικές διαμάχες – η Λατινοπούλου στηρίζει τον δραστικό περιορισμό των κρατικών δαπανών, του παρεμβατισμού και το άνοιγμα της οικονομίας με τη νεοφιλελεύθερη λογική. Υποστηρίζει – χωρίς όμως να προσκομίσει συγκεκριμένα τεκμήρια – ότι τα δημόσια χρήματα σπαταλούνται σε ΜΚΟ, μετανάστες και δαπάνες που, κατά την ίδια, προωθούν τη «woke» ατζέντα. Βέβαια, τα κονδύλια που δίνονται στις ΜΚΟ έχουν ήδη μειωθεί δραστικά σε σχέση με μία δεκαετία πριν, γεγονός που οφείλεται στη συνολική στροφή της Ευρώπης στη διαχείριση του Μεταναστευτικού-Προσφυγικού. Άλλωστε, σημαντικός αριθμός ενεργών ΜΚΟ υποχρεώθηκε σε αναστολή λειτουργίας λόγω του νόμου Μηταράκη, καθώς τα νέα οικονομικά και διοικητικά κριτήρια αποδείχθηκαν δυσβάσταχτα για τη βιωσιμότητά τους.
Έχει επίσης τραβήξει την προσοχή με σειρά ξενοφοβικών και άλλων προκλητικών τοποθετήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι στόχοι της είναι συνήθως οι Ρομά, η ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα και οι… «αριστελούδηδες» που υποστηρίζουν τη Γάζα. Έχει ακόμη προτείνει πολιτικές που περισσότερο θυμίζουν αυταρχικά και βίαια καθεστώτα και δεν συνάδουν με το νομικό και θεσμικό πλαίσιο μιας χώρας-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η δημιουργία κέντρων κράτησης μεταναστών στη Γυάρο (!) και η επαναφορά της θανατικής ποινής…
Όπως και ο Βελόπουλος, η Λατινοπούλου διαθέτει μεγαλύτερη δυναμική στη Βόρεια Ελλάδα, γεγονός που εξηγεί και τον έντονο ανταγωνισμό μεταξύ τους. Σε κάθε περίπτωση, η πολεμική της απέναντι στη «woke» ατζέντα αποτελεί κοινό στοιχείο με τον Βελόπουλο.
Το αντάρτικο του Σαμαρά κατά του Μητσοτακέικου – Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο
Ένας άλλος παράγοντας του δεξιού χώρου που δεν συμπαθεί τη «woke» ατζέντα δεν είναι άλλος από τον πρώην πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά, του οποίου το κόμμα βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση, αλλά η ανακοίνωσή του θεωρείται ζήτημα χρόνου.
Τάσσεται – όπως οι Βελόπουλος και Λατινοπούλου – υπέρ της σκληρής γραμμής στο μεταναστευτικό και επανέρχεται σε κάθε ευκαιρία στο ζήτημα της υπερψήφισης της ισότητας στον γάμο, τασσόμενος απέναντι στη δυνατότητα των ομόφυλων ζευγαριών να υιοθετούν παιδιά. Ακόμη πιο αιχμηρά επιτίθεται στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη για τη στάση τους στα εθνικά θέματα, κατηγορώντας τους για «χαλαρές» θέσεις, απορρίπτοντας επί της ουσίας κάθε διάλογο με την Τουρκία και αμφισβητώντας την πολιτική των «ήρεμων νερών». Κινείται επίσης στη σκληρή γραμμή εκείνων που αντιμετωπίζουν τη Συμφωνία των Πρεσπών με σκεπτικισμό.
Ο Σαμαράς, όμως, δεν τάσσεται κατά της Νέας Δημοκρατίας συνολικά, αλλά περισσότερο κατά των εκπροσώπων της «μητσοτακικής» πτέρυγας. Κατηγορεί προσωπικά τον πρωθυπουργό ότι «πασοκοποίησε» ιδεολογικά τη Νέα Δημοκρατία. Δεν αναφέρεται, βέβαια, ούτε στο γεγονός ότι ο ίδιος κυβέρνησε τη χώρα χάρη στη στήριξη που του παρείχε το ΠΑΣΟΚ του Ευάγγελου Βενιζέλου. Αποσιωπά επίσης το γεγονός πως κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργικής του θητείας Αθήνα και Άγκυρα κρατούσαν κανονικά ανοιχτό τον διπλωματικό διάλογο.
Σε αντίθεση με τα υπόλοιπα μορφώματα, ο Αντώνης Σαμαράς δεν ανήκει στην αντισυστημική πτέρυγα, παρά τις ομοιότητες που έχει ο λόγος του με εκείνον των MAGA και των εγχώριων εκπροσώπων τους. Προσελκύει κυρίως το λεγόμενο κοινό της λαϊκής δεξιάς, το οποίο νιώθει αποξενωμένο από τη σημερινή ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας. Γι' αυτόν τον λόγο, το Μέγαρο Μαξίμου έχει βάσιμους λόγους να ανησυχεί για τυχόν εκροές ψηφοφόρων προς το κόμμα του Μεσσήνιου πολιτικού, όταν αυτό λάβει επίσημα σάρκα και οστά.
Προς το παρόν, ο Σαμαράς δυσκολεύεται να βρει στελέχη που θα στηρίξουν την πρωτοβουλία του. Οι νυν βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας επιδιώκουν την επανεκλογή τους και αυτή θα ήταν δυσκολότερη αν συμμαχούσαν μαζί του. Ως εκ τούτου, ανέχονται τα όποια «χτυπήματα» του Μαξίμου, έστω και με αυξανόμενη γκρίνια.
Από εκεί και πέρα, ο ίδιος ο Σαμαράς ενδέχεται να μη στοχεύει στη μακροζωία του νέου του φορέα. Περισσότερο φαίνεται να επιδιώκει τη συσπείρωση ενός ικανού αριθμού ψηφοφόρων, που θα του επέτρεπε την επιστροφή του στη Νέα Δημοκρατία υπό τους δικούς του όρους. Υπάρχει, εξάλλου, ανάλογο ιστορικό προηγούμενο, όταν ανάμεσα στις δύο εκλογές του 2012, ο ίδιος δέχθηκε πίσω την έτερη εκπρόσωπο του μητσοτακέικου, Ντόρα Μπακογιάννη, την οποία είχε διαγράψει δύο χρόνια νωρίτερα, όταν στήριξε το πρώτο μνημόνιο. Μόνο που στη σημερινή συγκυρία ο Σαμαράς δεν θα επέστρεφε με τον Μητσοτάκη επικεφαλής της ΝΔ. Μια πιθανή μελλοντική αμφισβήτηση του πρωθυπουργού στην ηγεσία της ΝΔ εξαρτάται κατά βάση από το αποτέλεσμα της πρώτης κάλπης. Ακόμη και ένα 2%-3% στο κόμμα Σαμαρά θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντική ζημιά στη Νέα Δημοκρατία. Θα μπορούσε, λοιπόν, να πει κανείς πως ο Μεσσήνιος πολιτικός φλερτάρει, κατά κάποιον τρόπο, με μια επανάληψη της ιστορίας, αν θυμηθεί κανείς και τον ρόλο του στην πτώση της κυβέρνησης του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη το 1993.
Η «Ελπίδα» ήρθε για να… ξεμείνει από στελέχη
Μικρότερο ρόλο στην πορεία προς την κάλπη αναμένεται να παίξει η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία». Αν και πολλοί περίμεναν τη Μαρία Καρυστιανού να εισέλθει στον πολιτικό στίβο από τα αριστερά, τελικά αιφνιδίασε – ακόμη και όσους τη στήριζαν φανατικά στις κινητοποιήσεις για τα Τέμπη – κινούμενη προς τα δεξιά. Η ίδια, βέβαια, απορρίπτει την κλίμακα δεξιάς-αριστεράς. Όταν ιδρυόταν η «Ελπίδα» τον Μάιο, η Καρυστιανού δήλωνε ότι το κόμμα επιχειρεί να υπερβεί τους παραδοσιακούς ιδεολογικούς άξονες, ταράζοντας το σύστημα και γράφοντας... ιστορία.
Εντούτοις, τα πρώτα δείγματα έκλειναν ξεκάθαρα το μάτι σε διάφορες υπερσυντηρητικές θέσεις, όπως στο ζήτημα των αμβλώσεων. Ταυτόχρονα, οι δηλώσεις της για τα ελληνοτουρκικά αποτελούν ξεκάθαρο δείγμα άγνοιας του αντικειμένου. Και με δεδομένο ότι το εγχείρημα στηρίχθηκε, κατά τη σύστασή του, από δραχμιστές και διάφορα θρησκόληπτα, αντιεμβολιαστικά και εθνικιστικά στοιχεία, οι πιθανότητες να προβληθεί κάποιο πιο συνεκτικό πολιτικό μήνυμα ήταν εξαρχής περιορισμένες. Τελικά, δεκάδες από τους «αρχιτέκτονες» της «Ελπίδας» έχουν αποχωρήσει με σοβαρές καταγγελίες μόλις 2,5 μήνες μετά τα «αποκαλυπτήρια». Το κόμμα απασχολεί πλέον τη δημοσιότητα περισσότερο για τις εσωτερικές τριβές του και τα σχεδόν καθημερινά δελτία αποχωρήσεων.
Η πορεία του σχήματος μετά την ίδρυσή του επιβεβαιώνει επίσης την άποψη ότι οι πρώτες μετρήσεις για νέα κόμματα δεν πρέπει να θεωρούνται ασφαλείς. Ορισμένες δημοσκοπήσεις το έδειχναν ακόμη και δεύτερο και πολλοί υποστήριζαν ότι θα απορροφήσει το κοινό της Ελληνικής Λύσης και της Πλεύσης Ελευθερίας. Η εκτίμηση αυτή δεν επιβεβαιώνεται προς το παρόν, ειδικά στην περίπτωση του Κυριάκου Βελόπουλου.
Το μόνο κόμμα από το οποίο απορρόφησε δυνάμεις ήταν η θρησκόληπτη Νίκη του Δημήτρη Νατσιού, από την οποία προέρχεται η στενή συνεργάτιδα της Καρυστιανού, Μαρία Γρατσία. Ο Νατσιός είχε επιχειρήσει πριν από μήνες ένα άνοιγμα προς την πλευρά της για κοινή κάθοδο, ωστόσο τότε η μετέπειτα επικεφαλής της «Ελπίδας» ήταν αρνητική. Η στάση της δεν αποκλείεται να αλλάξει αν οι νέες μετρήσεις δείξουν περαιτέρω πτώση της «Ελπίδας». Εντούτοις, κάποιοι αρχίζουν ήδη να ψιθυρίζουν ότι το κόμμα μετά βίας θα καταφέρει να αντέξει μέχρι τις εκλογές.
Το φάντασμα της Χρυσής Αυγής
Επιπλέον, ένας παράγοντας που θα μπορούσε να ανακατέψει αιφνιδιαστικά την τράπουλα είναι ο πρώην χρυσαυγίτης βουλευτής Ηλίας Κασιδιάρης, του οποίου η αποφυλάκιση πλησιάζει. Υπάρχουν σοβαρά (και εύλογα) νομικά εμπόδια στην επιστροφή του στην κεντρική πολιτική σκηνή, ωστόσο έχει ήδη μία φορά στο παρελθόν κατορθώσει να τα παρακάμψει εμμέσως. Σε κάθε περίπτωση, ο Κασιδιάρης φρόντισε ακόμη και από τη φυλακή να συντηρήσει το δίκτυο των οπαδών του και σίγουρα η πολιτική δεν τον αφήνει αδιάφορο. Μια πρώτη πρόγευση, πάντως, για το τι θα αντιμετωπίσουν πολιτικά στελέχη του συνταγματικού και δημοκρατικού τόξου που θα εναντιωθούν σε εκείνον, είχε το στέλεχος του ΠΑΣΟΚ Θανάσης Γλαβίνας, στον οποίο επιτέθηκαν με ορισμένα «ευγενικά» σχόλια μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, υποστηρικτές του, αφού είχε προηγουμένως τονίσει σε τηλεοπτική του παρουσία την ανάγκη να απομονωθεί ο καταδικασμένος χρυσαυγίτης από τον δημόσιο διάλογο.
Η ακροδεξιά ως ρυθμιστικός παράγοντας στο μετεκλογικό τοπίο
Σύμφωνα με τη «Μητέρα των Δημοσκοπήσεων» της Prorata, που παρουσιάστηκε πρόσφατα στην ΕΡΤ και αποτελεί τον μέσο όρο των τελευταίων οκτώ μετρήσεων, η Ελληνική Λύση κινείται (στην πρόθεση ψήφου) στο 7% και η Φωνή Λογικής στο 4%. Αθροιστικά, δηλαδή, αγγίζουν ένα διόλου ευκαταφρόνητο 11%, χωρίς να υπολογίζονται σε αυτό δυνητικοί ψηφοφόροι του κόμματος Σαμαρά. Τα ποσοστά τους, μάλιστα, ενδέχεται να αυξηθούν από το φθινόπωρο, καθώς οι διαλυτικές τάσεις της «Ελπίδας» της Μαρίας Καρυστιανού (8,4%) στρώνουν το έδαφος για την προσέλκυση «ορφανών» ψηφοφόρων του ακροδεξιού και υπερσυντηρητικού χώρου.
Ως εκ τούτου, με δεδομένο ότι η Νέα Δημοκρατία δύσκολα θα καταφέρει να εξασφαλίσει αυτοδυναμία, οι σχηματισμοί αυτοί ενδέχεται να διαδραματίσουν ρυθμιστικό ρόλο στον σχηματισμό κυβέρνησης. Η Ελληνική Λύση έχει κατά καιρούς ακουστεί ως δυνητικός κυβερνητικός εταίρος. Με τη δεξιά στροφή της Νέας Δημοκρατίας τα τελευταία χρόνια αυτό φαντάζει λογικό. Ωστόσο, ο Μητσοτάκης και ο Βελόπουλος διαφέρουν σημαντικά στην άσκηση εξωτερικής πολιτικής. Με βάση αυτό, ένα τέτοιο ενδεχόμενο φαίνεται να έχει καεί. Η Αφροδίτη Λατινοπούλου θα μπορούσε να παίξει έναν ρόλο στην ευρύτερη «δεξιά πολυκατοικία», αν μετρίαζε τον λόγο της. Ωστόσο, τουλάχιστον προς το παρόν, έχει επιλέξει να συνεχίσει τη μοναχική της πορεία. Ο Σαμαράς, από την άλλη, θα διαπραγματευόταν, σε περίπτωση εισόδου του σχήματός του στη Βουλή, την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης σε μια κυβέρνηση της ΝΔ, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα ηγούνταν αυτής ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
