Αυτή την εβδομάδα, ένας χρησιμοποιημένος ανώτερος όροφος πυραύλου Falcon 9 της SpaceX προσέκρουσε στη Σελήνη, περισσότερο από έναν χρόνο αφότου είχε αφεθεί σε ανεξέλεγκτη τροχιά μετά την ολοκλήρωση μιας σεληνιακής αποστολής.

Πιο κοντά στη Γη, ανενεργοί δορυφόροι, τμήματα χρησιμοποιημένων πυραύλων και άλλα διαστημικά συντρίμμια μπορούν να παραμείνουν σε τροχιά για χρόνια, επιβαρύνοντας ένα ολοένα και πιο συνωστισμένο περιβάλλον και αυξάνοντας τον κίνδυνο συγκρούσεων.

Τώρα, ένας αυξανόμενος αριθμός εταιρειών ποντάρει στην ιδέα ότι ο καθαρισμός αυτών των διαστημικών «σκουπιδιών», αλλά και η συντήρηση των δορυφόρων προτού καταλήξουν να γίνουν σκουπίδια, μπορεί να εξελιχθεί σε μια επιχειρηματική δραστηριότητα με δική της δυναμική.

Οι διαστημικές υποδομές έχουν καταστεί θεμελιώδεις για την παγκόσμια οικονομία και διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο σε ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων — από τις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές και την πλοήγηση μέσω GPS έως την πρόγνωση του καιρού και την παρακολούθηση πυραυλικών απειλών.

«Το Διάστημα είναι ένα παγκόσμιο κοινό αγαθό και το γεμίζουμε σκουπίδια», δήλωσε στο CNBC ο Andrew Faiola, αντιπρόεδρος εμπορικής ανάπτυξης της ιαπωνικής εισηγμένης εταιρείας διαστημικών υπηρεσιών Astroscale. «Πρέπει να το καθαρίσουμε. Υπάρχουν συνέπειες όταν αντιμετωπίζουμε το Διάστημα σαν κάτι που απλώς χρησιμοποιούμε και πετάμε.»

Ένα πρόβλημα που διογκώνεται εκθετικά

Ένας διαδραστικός χάρτης, που αναπτύχθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν, αποτυπώνει σε πραγματικό χρόνο τον συνωστισμό στη χαμηλή γήινη τροχιά (LEO), όπου δορυφόροι λειτουργούν παράλληλα με συντρίμμια που έχουν συσσωρευτεί έπειτα από δεκαετίες διαστημικής δραστηριότητας, μεταξύ άλλων από αμερικανικούς και πρώην σοβιετικούς πυραύλους και δορυφόρους.

Την ίδια στιγμή, η OrbitRadar παρακολουθεί σχεδόν 30.000 αντικείμενα στο Διάστημα. Από αυτά, περίπου 18.500 είναι ενεργοί δορυφόροι, ενώ τα υπόλοιπα είναι θραύσματα, διαστημικά συντρίμμια ή χρησιμοποιημένα τμήματα πυραύλων.

Ο Faiola παρομοίασε μια σύγκρουση στο Διάστημα με χειροβομβίδα που χτυπά ένα αυτοκίνητο: δημιουργείται ένα σύννεφο θραυσμάτων, με μικρά κομμάτια να εκτοξεύονται σε απρόβλεπτες τροχιές — ορισμένα από τα οποία μπορεί να είναι τόσο μικρά ώστε να μην μπορούν καν να εντοπιστούν από τη Γη, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την αποφυγή τους.

Ακόμη και θραύσματα ελάχιστου μεγέθους, τα οποία κινούνται με ταχύτητες χιλιάδων μιλίων την ώρα, μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε δορυφόρους ή, ακόμη χειρότερα, να διαπεράσουν τις διαστημικές στολές αστροναυτών που πραγματοποιούν εργασίες έξω από τα διαστημικά τους οχήματα.

Ακόμη και αν δεν εκτοξευόταν κανένας νέος δορυφόρος, η ποσότητα των συντριμμιών σε τροχιά θα συνέχιζε να αυξάνεται, επειδή τα αντικείμενα διασπώνται και θρυμματίζονται ταχύτερα απ’ όσο τα υπάρχοντα συντρίμμια επανεισέρχονται φυσικά στην ατμόσφαιρα.

Ο Tim Flohrer, επικεφαλής του Τμήματος Διαστημικών Απορριμμάτων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), δήλωσε στο CNBC ότι η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να καταστήσει «ορισμένες τροχιές μη αξιοποιήσιμες».

Παράλληλα, οι ενεργοί δορυφόροι αναγκάζονται να πραγματοποιούν ολοένα και περισσότερους ελιγμούς αποφυγής συγκρούσεων, προκειμένου να απομακρύνονται από την πορεία άλλων δορυφόρων και θραυσμάτων διαστημικών απορριμμάτων.

Ο Flohrer αναφέρθηκε σε αρκετές αποστολές απομάκρυνσης διαστημικών συντριμμιών και παροχής υπηρεσιών σε τροχιά, τις οποίες υποστηρίζει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος.

Το επιχειρηματικό μοντέλο

Η Astroscale αναπτύσσει διαστημικά σκάφη για την απομάκρυνση συντριμμιών, αλλά και για άλλες υπηρεσίες σε τροχιά.

«Αυτό σημαίνει ότι κατασκευάζουμε διαστημικά σκάφη σχεδιασμένα να είναι εξαιρετικά ευέλικτα και να μπορούν να επιχειρούν με ασφάλεια κοντά σε άλλα διαστημικά σκάφη και γύρω από αυτά», εξήγησε ο Faiola.

Η εταιρεία είναι μία από τις ελάχιστες εμπορικές επιχειρήσεις που έχουν αποδείξει ότι μπορούν να προσδεθούν σε άλλο διαστημικό σκάφος σε τροχιά, χρησιμοποιώντας ένα σύστημα μαγνητικής σύλληψης.

Πρόκειται για εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα, καθώς τα αντικείμενα στη χαμηλή γήινη τροχιά κινούνται με ταχύτητα 7 έως 8 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο — ταχύτερα από μια σφαίρα — και μπορεί να περιστρέφονται ανεξέλεγκτα γύρω από τον άξονά τους.

Η Astroscale βλέπει επίσης αυξανόμενη ζήτηση από τον αμυντικό τομέα, όπου η τεχνολογία της θα μπορούσε να έχει και στρατιωτικές εφαρμογές, σύμφωνα με τον Faiola.

Η εταιρεία ανακοίνωσε αύξηση των εσόδων της κατά 142% για το οικονομικό έτος που ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο και παράλληλα δημιουργεί ένα σημαντικό χαρτοφυλάκιο παραγγελιών. Ωστόσο, εξακολουθεί να καταγράφει μεγάλες λειτουργικές ζημιές και να καταναλώνει μετρητά, ενώ σημαντικό μέρος των εσόδων της από έργα εξακολουθεί να προέρχεται από κρατικές επιχορηγήσεις.

Η αγορά βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και βασίζεται σε τεχνολογίες αιχμής. Για τον λόγο αυτό, τα πρώτα συμβόλαια προέρχονται κυρίως από διαστημικές υπηρεσίες και κυβερνήσεις, οι οποίες καλούνται να αποδείξουν στον ιδιωτικό τομέα ότι πρόκειται για ένα βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο, εξήγησε ο Faiola.

«Στο μέλλον, αναμένουμε ότι για αυτές τις υπηρεσίες θα πληρώνουν οι ίδιοι οι διαχειριστές των δορυφορικών αστερισμών», πρόσθεσε.

Από την απομάκρυνση σκουπιδιών στη «συντήρηση» του Διαστήματος

Η εταιρεία ClearSpace, με έδρα το Λουξεμβούργο, βλέπει την απομάκρυνση διαστημικών συντριμμιών ως μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης αγοράς που θα μπορούσε να περιλαμβάνει την επιθεώρηση, την επισκευή και τη συντήρηση διαστημικών σκαφών σε τροχιά.

«Ουσιαστικά, δημιουργούμε το επίπεδο υπηρεσιών που θα υποστηρίζει τις διαστημικές υποδομές», δήλωσε στο CNBC ο συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της ClearSpace, Luc Piguet.

Ο Piguet παρομοίασε τις ευκαιρίες που δημιουργούνται στην ευρύτερη αγορά διαστημικών υπηρεσιών με τις βιομηχανίες συντήρησης που έχουν αναπτυχθεί γύρω από τους αυτοκινητόδρομους, τη ναυτιλία και την αεροπορία.

Χωρίς υπηρεσίες συντήρησης, υποστήριξε, οι αυτοκινητόδρομοι «θα ήταν γεμάτοι εγκαταλελειμμένα αυτοκίνητα». Το Διάστημα, όπως είπε, θα χρειαστεί ολοένα περισσότερο αντίστοιχες υποδομές.

Με την υποστήριξη ευρωπαϊκών και εθνικών διαστημικών οργανισμών, η εταιρεία έχει αναπτύξει ένα διαστημικό σκάφος εξοπλισμένο με έναν «βραχίονα-νύχι», ο οποίος μπορεί να συλλαμβάνει διαστημικά συντρίμμια και είτε να τα φέρνει πίσω στη Γη είτε να τα μετακινεί σε υψηλότερη τροχιά, σε μια λεγόμενη «νεκροταφειακή τροχιά», όπου είναι λιγότερο πιθανό να συγκρουστούν με άλλα αντικείμενα.

Η ClearSpace άντλησε 26 εκατομμύρια ευρώ (περίπου 30 εκατομμύρια δολάρια) το 2023 και σχεδιάζει έναν νέο γύρο χρηματοδότησης αργότερα φέτος.

Παρότι η εξασφάλιση χρηματοδότησης παραμένει πρόκληση, οι επενδυτές έχουν γίνει πολύ πιο εξοικειωμένοι με τη διαστημική βιομηχανία τα τελευταία χρόνια. Έχουν πλέον ξεπεράσει τις βασικές ερωτήσεις για το πώς λειτουργούν οι δορυφόροι και στρέφονται σε πιο ουσιαστικά ζητήματα, όπως οι αλυσίδες εφοδιασμού και οι χρόνοι παράδοσης, σημείωσε ο Piguet.

«Πριν από τρία χρόνια, όταν μιλούσαμε με επενδυτές για το Διάστημα, η πρώτη ερώτηση ήταν: “Πώς φτάνετε σε τροχιά; Πώς λειτουργεί όλο αυτό;”» είπε.

Σήμερα, πολλοί επενδυτές έχουν ήδη επενδύσει σε εταιρείες όπως η SpaceX και η Rocket Lab και «κάνουν πλέον τις σωστές ερωτήσεις», πρόσθεσε.

Παράλληλα, οι επενδύσεις στον τομέα της άμυνας — συμπεριλαμβανομένης της διαστημικής άμυνας — έχουν αυξηθεί θεαματικά στην Ευρώπη, ως αποτέλεσμα της σημερινής γεωπολιτικής κατάστασης. Αυτό, σύμφωνα με τον Piguet, καθιστά τη χρονική συγκυρία «εξαιρετική».

Η πολιτική του Διαστήματος

Το ερώτημα για το ποιος είναι υπεύθυνος να απομακρύνει εγκαταλελειμμένο διαστημικό εξοπλισμό παραμένει ένα νομικό γκρίζο σημείο.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος έχει επισημάνει ότι δεν αποτελεί ρυθμιστική αρχή και μπορεί να επιβάλλει κανόνες για τα διαστημικά συντρίμμια μόνο στις δικές του αποστολές.

«Τα διαστημικά απορρίμματα αποτελούν ένα κλασικό παράδειγμα του διλήμματος της “τραγωδίας των κοινών” και, ως εκ τούτου, πρέπει να αντιμετωπιστούν μέσω παγκόσμιας συνεργασίας», αναφέρει ο οργανισμός.

Ο Flohrer δήλωσε ότι η συμμόρφωση με τα πρότυπα για τον περιορισμό των διαστημικών απορριμμάτων βελτιώνεται σταδιακά, ιδιαίτερα μεταξύ των εμπορικών φορέων. Ωστόσο, η πρόοδος δεν είναι αρκετά γρήγορη ώστε να ανακόψει την αύξηση του όγκου των σκουπιδιών σε τροχιά.

Ο Faiola υποστήριξε ότι η ίδια η ρύθμιση μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία της αγοράς για την απομάκρυνση των διαστημικών απορριμμάτων.

«Κανείς δεν αμφισβητεί ότι πρέπει να παροπλίζουμε τους πυρηνικούς σταθμούς όταν φτάνουν στο τέλος της ζωής τους», είπε. «Οι εταιρείες που αναλαμβάνουν αυτή τη δουλειά το κάνουν επειδή υπάρχουν κανονισμοί που ορίζουν ότι πρέπει να γίνει.»

«Χρειαζόμαστε οι κανονισμοί να προλάβουν τις εξελίξεις. Και τότε όλα αυτά θα αρχίσουν να βγάζουν νόημα.»