Η ανακοίνωση της Consultative Shipping Group ζητεί προστασία της ελευθεριας της ναυσιπλοΐας, ενιαία εφαρμογή των διεθνών κανόνων και αποφυγή περαιτέρω κατακερματισμού της ναυτιλιακής αγοράς.
Αν όμως αφήσουμε στην άκρη τη διπλωματική γλώσσα, αυτό που ουσιαστικά μας λένε οι 18 είναι πολύ πιο σοβαρό, ότι το παγκόσμιο σύστημα μεταφορών, όπως το γνωρίζαμε τις τελευταίες δεκαετίες, έχει καταρρεύσει.
Τα πλοία εξακολουθούν να ταξιδεύουν, τα λιμάνια λειτουργούν και τα εμπορεύματα μεταφέρονται. Εκείνο όμως που έχει χαθεί είναι η βασική προϋπόθεση πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η παγκοσμιοποίηση, η βεβαιότητα ότι ένα φορτίο μπορεί να μετακινηθεί από τη μία άκρη του κόσμου στην άλλη μέσω ασφαλών και ανοικτών θαλάσσιων οδών, με κοινούς κανόνες και σχετικά προβλέψιμο χρόνο και κόστος.
Η πανδημία, ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ξηρασία στη Διώρυγα του Παναμά, οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και τώρα το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ δείχνουν ότι δεν έχουμε πλέον μπροστά μας μια σειρά έκτακτων περιστατικών, αλλά μια κρίση που έχει μετατραπεί σε κανονικότητα.
Την ίδια στιγμή αναπτύσσεται μια δεύτερη, παράλληλη ναυτιλιακή πραγματικότητα. Ο λεγόμενος «σκιώδης στόλος», στον οποίο αναφέρονται οι 18 χώρες, λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό έξω από τα καθιερωμένα πλαίσια ασφάλισης, ασφάλειας και διαφάνειας, παρακάμπτοντας κυρώσεις και περιορισμούς.
Έτσι δημιουργείται μια αγορά δύο ταχυτήτων. Από τη μία εκείνοι που λειτουργούν με τους διεθνείς κανόνες και από την άλλη εκείνοι που αποκτούν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα παρακάμπτοντάς τους. Όταν όμως οι ίδιοι κανόνες παύουν να ισχύουν για όλους, αρχίζει να χάνει το νόημά του και το διεθνές σύστημα που υποτίθεται ότι τους εγγυάται.
Αυτό εξηγεί γιατί οι 18 χώρες δεν ζητούν απαραίτητα περισσότερους κανόνες. Ζητούν να εφαρμοστούν εκείνοι που ήδη υπάρχουν. Το Δίκαιο της Θάλασσας και οι διεθνείς συμβάσεις του IMO που εξακολουθούν να αποτελούν το θεσμικό πλαίσιο. Το πρόβλημα είναι ότι το διεθνές σύστημα δυσκολεύεται ολοένα περισσότερο να εξασφαλίσει την καθολική εφαρμογή του.
Η παγκοσμιοποίηση στηρίχθηκε στην παραδοχή ότι οι θάλασσες θα παραμένουν ανοιχτές και οι μεγάλες εμπορικές αρτηρίες διαθέσιμες. Σήμερα όμως μια επιχείρηση δεν αρκεί να γνωρίζει πόσο κοστίζει να μεταφέρει ένα φορτίο. Πρέπει να γνωρίζει αν η διαδρομή είναι ανοικτή, αν το πλοίο θα μπορεί να περάσει, πόσο θα κοστίζει η ασφάλισή του και αν μια νέα γεωπολιτική κρίση μπορεί να ανατρέψει μέσα σε λίγες ώρες ολόκληρο τον σχεδιασμό της.
Κάθε παράκαμψη, κάθε επιπλέον ημέρα ταξιδιού και κάθε αύξηση του κινδύνου μετατρέπεται σε κόστος που περνά στην οικονομία και τελικά στον καταναλωτή.
Αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα των 18. Όταν η ελευθερία της ναυσιπλοΐας και η καθολική εφαρμογή των κανόνων παύουν να θεωρούνται δεδομένες, δεν αλλάζει απλώς η ναυτιλία. Αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η παγκόσμια οικονομία.
