Σύμφωνα με το Project Syndicate, η επικρατούσα άποψη είναι ότι η Κίνα έχει εδραιώσει τη θέση της ως κυρίαρχος εταίρος, ιδίως μετά τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022. Σήμερα αποτελεί τον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της Ρωσίας, καλύπτοντας πάνω από το μισό των ρωσικών εισαγωγών το 2023· την ίδια στιγμή, η Ρωσία δεν συγκαταλέγεται καν στους πέντε πρώτους εταίρους της Κίνας. Η Μόσχα βασίζεται στο Πεκίνο για να απορροφά περίπου το μισό των εξαγωγών αργού πετρελαίου της, αλλά οι αγορές αυτές αντιστοιχούν μόλις στο 17,5% των κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου. Με απλά λόγια: η Ρωσία χρειάζεται την Κίνα για να διατηρήσει ζωντανή την οικονομία της.
Συνεργασία σε «ίσες» βάσεις
Ωστόσο, παρά την εξάρτηση αυτή, το Πεκίνο δεν υπαγορεύει τις εξελίξεις - και το Κρεμλίνο δεν συμπεριφέρεται ως κατώτερος εταίρος. Το παράδειγμα της Ουκρανίας είναι χαρακτηριστικό. Αν και ο πόλεμος έχει ορισμένα οφέλη για την Κίνα - κυρίως επειδή αποσπά αμερικανικούς πόρους από την Ασία– είναι σαφές ότι ο Πούτιν κρατάει τα ηνία σε ό,τι αφορά το χρονοδιάγραμμα, την έκταση και το τελικό αποτέλεσμα.
Στα χαρτιά, η Κίνα διαθέτει τη δύναμη να επηρεάσει τη ρωσική πολιτική. Στην πράξη, όμως, δύσκολα θα ασκούσε τέτοια πίεση: κάτι τέτοιο θα έθετε σε κίνδυνο τις σχέσεις της με έναν πολύτιμο εταίρο και θα αντέβαινε στην κατ’ εξοχήν αρχή της εξωτερικής της πολιτικής, τη «μη επέμβαση». Ο Πούτιν το γνωρίζει αυτό καλύτερα από τον καθένα.
Απούσα η Κίνα από τις εξελίξεις στην Ουκρανία
Παρά τις προσπάθειές της να προβάλει την εικόνα του «ειρηνοποιού», η Κίνα έχει μείνει στο περιθώριο, με χώρες όπως η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία να αναλαμβάνουν ενεργότερο ρόλο, ενώ πλέον και ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δείχνει ότι μπορεί να συνομιλεί απευθείας με τον Πούτιν χωρίς μεσολάβηση.
Τα όρια της κινεζικής επιρροής φαίνονται ακόμη πιο έντονα γύρω από τα ίδια της τα σύνορα, όπου η ενίσχυση της ρωσο-βορειοκορεατικής σχέσης προκαλεί ανησυχία. Αν και το Πεκίνο ανέχεται τις ρωσικές περιπέτειες στην Ευρώπη, η πιθανότητα αποσταθεροποίησης στην Κορεατική Χερσόνησο είναι μια εντελώς διαφορετική ιστορία.
Αν η Κίνα ούτε θέλει να παρέμβει στην Ουκρανία ούτε μπορεί να αποτρέψει κινδύνους στην ίδια της τη γειτονιά, τότε η σχέση με τη Ρωσία είναι κάτι πολύ πιο σύνθετο από μια απλή σχέση «μεγάλου–μικρού αδελφού». Οικονομικά, το σκηνικό έχει αλλάξει· πολιτικά, όμως, όχι ακόμη.
Ιστορικά, η Κίνα βρέθηκε για καιρό στη θέση του κατώτερου εταίρου - και κάποιες φορές του θύματος. Η τσαρική Ρωσία ήταν από τις δυνάμεις που στον 19ο αιώνα αποσπούσαν κινεζικά εδάφη, καταλαμβάνοντας περίπου 1,5 εκατ. τετραγωνικά χιλιόμετρα - σχεδόν το ένα έκτο της σημερινής Κίνας. Αργότερα, το 1969, οι δύο χώρες ενεπλάκησαν ακόμη και σε ένοπλη σύγκρουση στα σύνορα.
Η συνεργασία Μόσχας-Πεκίνου δεν θεωρείται δεδομένη
Στο Πεκίνο επικρατεί η αντίληψη ότι οι τελευταίες τρεις δεκαετίες στενών σχέσεων αποτελούν εξαίρεση και όχι κανόνα. Η σημερινή ισορροπία προσφέρει πολύτιμα οφέλη - όπως φθηνή ενέργεια- για να ρισκάρει η κινεζική ηγεσία μια αναδιάταξη.
Από την άλλη, η Μόσχα δυσκολεύεται να αποδεχθεί την κινεζική υπεροχή. Στις διαπραγματεύσεις για τον αγωγό Power of Siberia 2, αρνείται να πουλήσει αέριο στις χαμηλές, επιδοτούμενες τιμές που ζητά η Κίνα. Επίσης, επέβαλε «τέλη ανακύκλωσης» στα κινεζικά αυτοκίνητα, σε μια έμμεση προσπάθεια να περιορίσει την πλημμυρίδα εισαγωγών που ακολούθησε την αποχώρηση των δυτικών εταιρειών.
Στο εσωτερικό, οι εθνικιστές προειδοποιούν ότι η αχανής, αλλά αραιοκατοικημένη ρωσική Άπω Ανατολή βρίσκεται δίπλα σε μια Κίνα με τεράστιο πληθυσμό, η οποία δεν έχει ξεχάσει τις «χαμένες περιοχές» και εποφθαλμιά τα ρωσικά ενεργειακά και φυσικά αποθέματα.
Η Ρωσία επίσης κρατά την Κίνα σε απόσταση στην Αρκτική – όπου το Πεκίνο θέλει να προβάλλει την εικόνα του «σχεδόν αρκτικού κράτους» – αλλά και στη Βόρεια Κορέα, όπου οι ρωσικές παροχές σε καύσιμα και τεχνογνωσία μειώνουν την επιρροή του Πεκίνου στην Πιονγκγιάνγκ.
Ωστόσο, η Κίνα δείχνει ολοένα και πιο τολμηρή στην Κεντρική Ασία, δεσμευόμενη για επενδύσεις άνω των 25 δισ. δολαρίων μόνο στο πρώτο μισό του έτους. Ο Σι μάλιστα συμμετείχε στη δεύτερη Σύνοδο Κίνας–Κεντρικής Ασίας στην Αστάνα – μια σπάνια κίνηση, που δείχνει τη σημασία που δίνει η Κίνα στην περιοχή.
«Απεριόριστη συνεργασία» στα χαρτιά
Τελικά, αυτά τα δεδομένα - και όχι οι ρητορικές περί «απεριόριστης συνεργασίας» -αποτυπώνουν την πραγματική φύση των σχέσεων. Ούτε κατάρρευση διαφαίνεται, αλλά ούτε και πλήρης σύμπλευση: το μέλλον τους θα το καθορίσουν ιστορικοί, πολιτικοί και γεωγραφικοί περιορισμοί, όχι μόνο οι εμπορικοί δείκτες.
Η Κίνα παραμένει στοιχειωμένη από τον φόβο αποσταθεροποίησης στα σύνορά της = φόβο που τρέφεται και από τη ρωσική ιστορία επεκτατισμού. Για τον λόγο αυτό, η Πιονγκγιάνγκ ίσως αποδειχθεί πιο κρίσιμο σημείο τριβής από την Ουκρανία. Και είναι ο ίδιος λόγος που η Κίνα θεωρεί την πιθανή πτώση του Πούτιν - και το χάος που θα ακολουθούσε στα βόρεια σύνορά της– ως σενάριο αδιανόητο.
Από την πλευρά της, η Ρωσία παλεύει να συμβιβάσει την αυξανόμενη οικονομική της εξάρτηση με την εικόνα της ως διαρκούς μεγάλης δύναμης. Η εθνικιστική Δεξιά υποστηρίζει ότι οι δυτικές κυρώσεις ανάγκασαν τη Ρωσία σε αυτονομία, που τώρα δεν πρέπει να εκχωρηθεί στο Πεκίνο. Η ιδέα ότι το μέλλον της Ρωσίας μπορεί να καθοριστεί με κινεζικούς όρους είναι αδιανόητη για την πολιτική της ελίτ.
Αυτό, όμως, καθιστά και τη ρωσική πορεία δυσάρεστη για το Πεκίνο, που φιλοδοξεί να γίνει τεχνολογικός γίγαντας και κεντρικός πυλώνας της παγκόσμιας οικονομίας – όχι μέρος μιας λέσχης απομονωμένων και αποσταθεροποιητικών δυνάμεων.
Δέκα χρόνια μετά την προηγούμενη κοινή εμφάνιση Σι-Πούτιν στην Τιενανμέν, οι εικόνες ενότητας δεν αρκούν για να κρύψουν την ιστορική καχυποψία και τα αποκλίνοντα μακροπρόθεσμα συμφέροντα των δύο χωρών.
