Πρόκειται για μια ριζική αναθεώρηση των μέχρι τώρα εκτιμήσεων, καθώς ο οργανισμός είχε προβλέψει ότι η χρήση ορυκτών καυσίμων θα κορυφωθεί μέσα στη δεκαετία του 2020. Το νέο σενάριο αντανακλά τη φθίνουσα δέσμευση των κυβερνήσεων απέναντι στους κλιματικούς στόχους και την αυξανόμενη προτεραιότητα στην ενεργειακή ασφάλεια και προσιτότητα.
Η «αναδίπλωση» του IEA και το μήνυμα Μπιρόλ
«Η κλιματική αλλαγή υποχωρεί, και μάλιστα ραγδαία, στην ατζέντα της διεθνούς ενεργειακής πολιτικής», δήλωσε στους Financial Times ο επικεφαλής του IEA, Φατίχ Μπιρόλ, τονίζοντας ότι η τάση αυτή εκδηλώνεται «τη στιγμή που το 2024 καταγράφεται ως το θερμότερο έτος στην ιστορία».
Η νέα ανάλυση του οργανισμού βασίζεται στην παραδοχή ότι ο κόσμος συνεχίζει στην παρούσα πορεία χωρίς νέες πολιτικές παρέμβασης, κάτι που οδηγεί σε συνεχή αύξηση της ζήτησης για ορυκτά καύσιμα και ελάχιστη πρόοδο στη μείωση των εκπομπών CO₂.
Στο βασικό σενάριο του IEA, με τίτλο Current Policies, οι ενεργειακές πολιτικές των χωρών παραμένουν ως έχουν έως το 2050. Βάσει αυτής της υπόθεσης:
- Η ζήτηση πετρελαίου αυξάνεται από 100 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2024 σε 113 εκατ. βαρέλια το 2050,
- Οι κινητήριες δυνάμεις της ανόδου είναι η αεροπορία, οι οδικές μεταφορές και η βιομηχανία πετροχημικών,
- Η ζήτηση φυσικού αερίου ενισχύεται σημαντικά,
- Η χρήση άνθρακα κορυφώνεται μέσα στη δεκαετία του 2030 και στη συνέχεια μειώνεται.
Παράλληλα, το μερίδιο των ηλεκτρικών οχημάτων στα νέα αυτοκίνητα σταθεροποιείται γύρω στο 40% έως το 2035, πολύ χαμηλότερα από τους στόχους που είχαν τεθεί σε προηγούμενες εκθέσεις.
Στο περιθώριο οι δεσμεύσεις για καθαρή ενέργεια
Η έκθεση σημειώνει ότι η επιβράδυνση της ανάπτυξης των ηλεκτρικών οχημάτων, η αύξηση της ζήτησης ενέργειας λόγω τεχνητής νοημοσύνης (AI) και η ανάγκη για φθηνή και σταθερή ενέργεια, ανατρέπουν τη μέχρι πρότινος πορεία απανθρακοποίησης.
Σύμφωνα με τον IEA, εάν συνεχιστεί αυτή η τάση, η υπερθέρμανση του πλανήτη κατά 1,5°C θα ξεπεραστεί μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία, ενώ η επιστροφή σε χαμηλότερα επίπεδα θερμοκρασίας θεωρείται πλέον «ανέφικτη».
Η πολιτική πίεση από τις ΗΠΑ
Ο οργανισμός αναγκάστηκε να διευκρινίσει ότι το νέο σενάριο δεν δημιουργήθηκε υπό πολιτική πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έχουν επικρίνει σφόδρα την ιδέα της «κορύφωσης του πετρελαίου».
Υπενθυμίζεται ότι ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας, Κρις Ράιτ, είχε χαρακτηρίσει το 2024 τις προηγούμενες εκτιμήσεις του IEA «εντελώς ανοησία» και είχε απειλήσει με αναθεώρηση της σχέσης των ΗΠΑ με τον οργανισμό, που καλύπτουν το 14% του προϋπολογισμού του.
Παρά τις πιέσεις, ο Μπιρόλ δήλωσε ότι ο IEA «έθεσε όλα τα σενάρια στο τραπέζι», καθώς «οι κυβερνήσεις-μέλη του ζήτησαν πιο ρεαλιστική αποτύπωση της ενεργειακής αγοράς».
Διακηρυγμένες Πολιτικές και Καθαρό Μηδέν
Εκτός από το βασικό σενάριο, η έκθεση παρουσιάζει και δύο ακόμη προσεγγίσεις:
Σενάριο Διακηρυγμένων Πολιτικών (Stated Policies): Προβλέπει κορύφωση της ζήτησης πετρελαίου στα 102 εκατ. βαρέλια ημερησίως έως το 2030, ενώ το 50% των οχημάτων που θα πωλούνται το 2035 θα είναι ηλεκτρικά.
Σενάριο Καθαρών Μηδενικών Εκπομπών (Net Zero): Προϋποθέτει επιθετική μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές και αύξηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας κατά 50% έως το 2035.
Ωστόσο, ο IEA σημειώνει ότι η επίτευξη αυτού του στόχου είναι πολύ δύσκολη με τα σημερινά δεδομένα.
Η νέα Έκθεση Παγκόσμιας Ενεργειακής Προοπτικής του IEA λειτουργεί ως προειδοποίηση προς τις κυβερνήσεις ενόψει της Διάσκεψης COP30 στο Μπελέμ της Βραζιλίας: Η παγκόσμια απροθυμία για ενεργειακή μετάβαση και η επιστροφή στα ορυκτά καύσιμα απειλούν να εκτροχιάσουν οριστικά τους στόχους για περιορισμό της υπερθέρμανσης και να εγκλωβίσουν τον πλανήτη σε μια νέα ενεργειακή εξάρτηση 25 ετών.
