Το σχέδιο ξεπέρασε ένα σημαντικό θεσμικό εμπόδιο στα τέλη Δεκεμβρίου, καθώς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έδωσε το πράσινο φως στην πρόταση της ΕΚΤ για τη δημιουργία ενός ψηφιακού ισοδύναμου των μετρητών: ενός ηλεκτρονικού νομίσματος που θα μπορεί να χρησιμοποιείται σε φυσικά καταστήματα, στο διαδίκτυο και σε συναλλαγές μεταξύ ιδιωτών.

Τα κράτη-μέλη έχουν στηρίξει την πρωτοβουλία, η οποία θα ενίσχυε τον ρόλο των ευρωπαίων κεντρικών τραπεζιτών στις ηλεκτρονικές πληρωμές λιανικής — έναν τομέα που σήμερα κυριαρχείται σε μεγάλο βαθμό από αμερικανικούς ομίλους. Ωστόσο, παραμένει αβέβαιο αν το εγχείρημα θα συγκεντρώσει την απαιτούμενη πλειοψηφία των 720 ευρωβουλευτών. Όπως σημείωσε αξιωματούχος με άμεση γνώση των διαβουλεύσεων στους Financial Times, η ψηφοφορία «θα μπορούσε πραγματικά να κριθεί στο νήμα».

Για να κατευνάσει τις επιφυλάξεις, η ΕΚΤ — η οποία ξεκίνησε να εξετάζει το ψηφιακό νόμισμα κεντρικής τράπεζας ήδη από το 2020 — έχει εντείνει την επικοινωνιακή της στρατηγική.

Ο Πιέρο Τσιπολόνε, μέλος του εκτελεστικού συμβουλίου της ΕΚΤ και αρμόδιος για το έργο, υπερασπίστηκε το ψηφιακό ευρώ μέσα από 21 ομιλίες, έξι συνεντεύξεις και δύο αναρτήσεις σε ιστολόγιο κατά τη διάρκεια του 2025. Παράλληλα, η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, δεσμεύτηκε τον Δεκέμβριο να «πιέσει όσο πιο σκληρά και γρήγορα μπορούμε για να βγάλουμε [το ψηφιακό ευρώ]».

Η ΕΚΤ σχεδιάζει την πρώτη έκδοση του ψηφιακού ευρώ το 2029, έπειτα από ένα πιλοτικό στάδιο που προγραμματίζεται για το 2027. Δεδομένου ότι το ισχύον νομικό πλαίσιο επιτρέπει μόνο την κυκλοφορία φυσικών μετρητών, απαιτείται προηγουμένως η έγκριση νέας νομοθεσίας από τους ευρωπαίους νομοθέτες.

Ψηφιακό ευρώ

Κεντρικό επιχείρημα της ΕΚΤ υπέρ του ψηφιακού ευρώ είναι η ενίσχυση της ελευθερίας και της νομισματικής κυριαρχίας. Σε μια εποχή όπου οι ανέπαφες και ηλεκτρονικές πληρωμές επεκτείνονται ραγδαία, σημαντικό μέρος των συναλλαγών με κάρτα και των ψηφιακών πληρωμών στην Ευρώπη βρίσκεται υπό τον έλεγχο αμερικανικών κολοσσών, όπως η Visa, η Mastercard και το PayPal.

Οι κεντροαριστερές πολιτικές ομάδες και οι φιλελεύθεροι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τάσσονται υπέρ της πρότασης, ωστόσο υπολείπονται κατά περισσότερες από 40 ψήφους από την απόλυτη πλειοψηφία. Η ακροδεξιά εκφράζει σθεναρή αντίθεση. Οι ψήφοι-κλειδιά αναμένεται να προέλθουν από το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) και τους Ευρωπαίους Συντηρητικούς και Μεταρρυθμιστές, όπου επικρατούν αντικρουόμενες απόψεις.

«Η οικοδόμηση πλειοψηφίας θα αποδειχθεί δύσκολη», δήλωσε στους Financial Times ο Γερμανός ευρωβουλευτής του ΕΛΚ, Μάρκους Φέρμπερ, ο οποίος εμφανίζεται επιφυλακτικός απέναντι στα σχέδια της ΕΚΤ, σημειώνοντας ότι «οι θέσεις διαφέρουν σημαντικά».

Ο Ισπανός ευρωβουλευτής του ΕΛΚ, Φερνάντο Ναβαρέτε, που έχει αναλάβει από το Κοινοβούλιο την αξιολόγηση του σχεδίου, έχει ταχθεί υπέρ μιας πιο περιορισμένης εκδοχής. Έχει εισηγηθεί να εφαρμοστεί αρχικά μόνο για πληρωμές εκτός σύνδεσης μεταξύ ιδιωτών.

Ο Φέρμπερ συμφώνησε με αυτή την προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι οι πληρωμές εκτός σύνδεσης αποτελούν τον μοναδικό τομέα όπου οι ιδιωτικές λύσεις παρουσιάζουν «πραγματικά κενά» — όπως η δυνατότητα ψηφιακών συναλλαγών σε περίπτωση διακοπής ρεύματος ή απουσίας διαδικτύου.

«Ένα ψηφιακό ευρώ έχει νόημα μόνο εάν προσφέρει σαφή και κατανοητή προστιθέμενη αξία για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις», δήλωσε ο Φέρμπερ, προσθέτοντας ότι «δεν πρέπει να γίνει ένα έργο πολιτικού κύρους».

Παράλληλα, προειδοποίησε πως «δεν είναι σε καμία περίπτωση δεδομένο ότι υπάρχει σαφής ζήτηση» για ένα σύστημα ηλεκτρονικών πληρωμών που θα υποστηρίζεται από την ΕΚΤ.

Την ίδια στιγμή, μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες δαπανούν εκατομμύρια ευρώ για την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού ανταγωνιστή των αμερικανικών συστημάτων πληρωμών και ανησυχούν ότι το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να υπονομεύσει αυτές τις νεοσύστατες ιδιωτικές πρωτοβουλίες. Τραπεζικά στελέχη προειδοποιούν για υψηλό κόστος, αυξημένη πολυπλοκότητα και σοβαρό κίνδυνο αποτυχίας.

«Η ΕΚΤ δεν έχει ιδέα τι σημαίνει να ξεκινήσει ένα σύστημα πληρωμών για περισσότερα από 350 εκατομμύρια άτομα», δήλωσε στους FT υψηλόβαθμο στέλεχος λιανικής μεγάλης ευρωπαϊκής τράπεζας, υπό καθεστώς ανωνυμίας.

Σύμφωνα με μελέτη της PwC, που εκπονήθηκε για λογαριασμό τραπεζικών λόμπι, το συνολικό κόστος για τις τράπεζες της Ευρωζώνης θα μπορούσε να ανέλθει έως και στα 18 δισ. ευρώ. Η ΕΚΤ, από την πλευρά της, εκτιμά ότι το πραγματικό κόστος θα είναι σημαντικά χαμηλότερο, κοντά στα 6 δισ. ευρώ.

Οι ακροδεξιές πολιτικές δυνάμεις αντιδρούν στο έργο για ποικίλους λόγους. Το γερμανικό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) έχει προειδοποιήσει ότι το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να οδηγήσει σε «σταδιακή κατάργηση των μετρητών», τα οποία θεωρεί τη μοναδική μορφή πληρωμής που διασφαλίζει πλήρη ανωνυμία.

Επαρκείς εγγυήσεις για το φυσικό χρήμα

Ο Τσέχος ευρωβουλευτής του ΕΛΚ, Λούντελ Νιντερμάγιερ, χαρακτήρισε το ψηφιακό ευρώ «στρατηγικά, οικονομικά και πολιτικά κρίσιμο» και δήλωσε ότι στόχος του είναι η υιοθέτησή του «το συντομότερο δυνατό», μετά την ολοκλήρωση των απαραίτητων τεχνολογικών δοκιμών και πιθανών πιλοτικών φάσεων.

Όπως ανέφερε, θεωρεί θετικό το γεγονός ότι υπάρχουν «επαρκείς διασφαλίσεις για όσους ανησυχούν για τον ρόλο των κερμάτων και των χαρτονομισμάτων». Παραδέχτηκε πάντως ότι η στάση του ΕΛΚ στην ολομέλεια θα μπορούσε να «αποκλίνει σημαντικά», επισημαίνοντας ότι είναι ακόμη νωρίς για ασφαλείς προβλέψεις.

Σε ανάρτησή τους στο Instagram, οι ακροδεξιοί «Πατριώτες για την Ευρώπη» στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστήριξαν ότι η ΕΚΤ θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το ψηφιακό ευρώ για να αποτρέπει τους πολίτες από την αγορά συγκεκριμένων αγαθών ή υπηρεσιών, κάνοντας λόγο για εργαλείο «λογοκρισίας». Όπως ανέφεραν χαρακτηριστικά: «Αν θέλετε να αγοράσετε κάτι που “αυτοί” πιστεύουν ότι δεν πρέπει, δεν θα σας το επιτρέψουν».

Η ΕΚΤ απορρίπτει κατηγορηματικά αυτούς τους ισχυρισμούς, τονίζοντας ότι δεν θα έχει τη δυνατότητα ούτε να παρακολουθεί ούτε να ελέγχει μεμονωμένες συναλλαγές.

Η Λαγκάρντ δήλωσε τον Δεκέμβριο ότι η κυριαρχία των αμερικανικών παρόχων πληρωμών σε παγκόσμιο επίπεδο προσφέρει πολιτικά πλεονεκτήματα στον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, αναφερόμενη μεταξύ άλλων στις κυρώσεις που επιβλήθηκαν από τις ΗΠΑ σε δικαστές του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.

«Οι άνθρωποι μπορούν να αποκλειστούν από την πρόσβαση σε οποιαδήποτε χρηματοδότηση λόγω μιας απόφασης που ελήφθη στην άλλη πλευρά της λίμνης», είπε. «Δεν είμαστε ουσιαστικά κυρίαρχοι στον δικό μας κήπο».

Πολλοί αναλυτές — ακόμη και εντός της ίδιας της ΕΚΤ — εκφράζουν ανησυχία ότι η έντονη στήριξη της αμερικανικής κυβέρνησης στα stablecoins συνδεδεμένα με το δολάριο θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω την εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ, εφόσον αυτά τα ψηφιακά tokens αποκτήσουν ευρεία χρήση.

Η οργάνωση Positive Money Europe, που εκπροσωπεί καταναλωτικά συμφέροντα, ζητά τη δημιουργία μιας «πραγματικά δημόσιας μορφής ευρωπαϊκού χρήματος» σε έναν ψηφιακό κόσμο που, όπως τονίζει, «κυριαρχείται κατά τα άλλα από τα οικονομικά συμφέροντα των ΗΠΑ».