Σε ενημέρωση προς εκπροσώπους του ευρωπαϊκού Τύπου, ο υπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Ιωάννου ξεκαθάρισε ότι η στέγαση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ένα στενά εθνικό ζήτημα, αλλά ως πρόκληση που επηρεάζει άμεσα την κοινωνική συνοχή, την οικονομική ανταγωνιστικότητα και την ίδια την αξιοπιστία των ευρωπαϊκών θεσμών. Όπως σημείωσε, η αδυναμία πρόσβασης σε προσιτή και ποιοτική κατοικία υπονομεύει την ικανότητα της Ευρώπης να συγκρατήσει εργαζομένους, να στηρίξει τις οικογένειες και να πετύχει μια κοινωνικά δίκαιη πράσινη μετάβαση.
Ευρωπαϊκή απάντηση σε μια «κοινωνική κρίση»
Ο κ. Ιωάννου χαρακτήρισε τη στεγαστική κρίση ως βαθιά κοινωνική και διασυνοριακή, με κοινές αιτίες σε πολλές χώρες της ΕΕ: αύξηση του κόστους κατασκευής, περιορισμένη προσφορά, επενδυτική πίεση και μεταβολές στη ζήτηση. Παρότι τόνισε ότι η αρμοδιότητα της στεγαστικής πολιτικής παραμένει στα κράτη-μέλη, υπογράμμισε την ανάγκη για ευρωπαϊκά εργαλεία που θα ενισχύουν τις εθνικές προσπάθειες.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται το «Ευρωπαϊκό Σχέδιο για την Προσιτή Κατοικία», το οποίο παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον περασμένο Δεκέμβριο. Το σχέδιο στηρίζεται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες: αύξηση της προσφοράς κατοικιών, κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων, συνδυασμό άμεσης στήριξης με μεταρρυθμίσεις και ειδική μέριμνα για τις πιο ευάλωτες ομάδες.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη δημιουργία χαρτοφυλακίου στέγασης σε επίπεδο Επιτρόπου και στη συγκρότηση της νέας Ευρωπαϊκής Συμμαχίας για τη Στέγαση, που αναμένεται να ενεργοποιηθεί από το 2026, με παρεμβάσεις σε τομείς όπως οι βραχυχρόνιες μισθώσεις, οι αδειοδοτήσεις και η χρηματοδότηση μέσω του τρέχοντος και του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου.
Η κυπριακή πραγματικότητα και οι ανισότητες
Αναφερόμενος στην κατάσταση στην Κύπρο, ο υπουργός παραδέχθηκε ότι οι πιέσεις στην αγορά κατοικίας έχουν ενταθεί, παρότι σε εθνικό μέσο όρο οι αυξήσεις τιμών και ενοικίων παραμένουν χαμηλότερες από τον μέσο όρο της ΕΕ. Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι έντονα άνισο γεωγραφικά, με τη Λεμεσό να συγκεντρώνει τη μεγαλύτερη πίεση. Εκεί, τα ενοίκια για νεόδμητα διαμερίσματα ενός υπνοδωματίου φτάνουν έως και τα 1.800 ευρώ, όταν στη Λευκωσία κινούνται γύρω στα 800 και σε άλλες πόλεις ακόμη χαμηλότερα.
Στους παράγοντες που επιβάρυναν τη Λεμεσό περιλαμβάνονται, σύμφωνα με τον κ. Ιωάννου, η άνοδος του κόστους κατασκευής και ενέργειας, η μαζική έλευση Ουκρανών προσφύγων μετά τη ρωσική εισβολή και η υποχώρηση της οικοδομικής δραστηριότητας την περίοδο της πανδημίας. Παράλληλα, η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων έχει περιορίσει την προσφορά κατοικιών για μόνιμη διαμονή.
Επιτάχυνση αδειών και κίνητρα για προσιτή στέγη
Η κυβερνητική στρατηγική εστιάζει, όπως ανέφερε, αφενός στην αύξηση του στεγαστικού αποθέματος και αφετέρου στη διευκόλυνση της πρόσβασης των πολιτών στην κατοικία. Κομβικό ρόλο παίζει η ριζική επιτάχυνση των πολεοδομικών και οικοδομικών αδειοδοτήσεων, με στόχο την έκδοση αδειών για κατοικίες εντός 40 ημερών και για μικρές πολυκατοικίες εντός 80 ημερών, μέσω πλήρως ψηφιοποιημένων διαδικασιών.
Παράλληλα, έχουν θεσπιστεί πολεοδομικά κίνητρα, όπως αυξημένος συντελεστής δόμησης έως 45%, υπό τον όρο ότι μέρος των επιπλέον μονάδων θα διατίθεται σε προσιτές τιμές. Στα σχήματα «build-to-rent», όλες οι κατοικίες μισθώνονται για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα με ελεγχόμενο κόστος, βάσει τιμών αναφοράς που καθορίζει το κράτος.
Νέοι, ύπαιθρος και δημόσια γη
Ξεχωριστό βάρος δίνεται στα προγράμματα για νέους έως 41 ετών, καθώς και για κατοίκους ορεινών και αγροτικών περιοχών. Μέσα από επιχορηγήσεις και κίνητρα για αγορά ή ανέγερση κατοικίας στην ύπαιθρο, η κυβέρνηση επιδιώκει να ανακόψει τη δημογραφική συρρίκνωση των κοινοτήτων και να αποσυμφορήσει τα αστικά κέντρα.
Παράλληλα, προωθείται η ανάπτυξη προσιτών ενοικιαζόμενων κατοικιών σε κρατική γη, ενισχύοντας τον ρόλο του δημόσιου τομέα στην αγορά στέγης για νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.
Ρύθμιση, όχι απαγόρευση, των βραχυχρόνιων μισθώσεων
Στο ζήτημα των βραχυχρόνιων μισθώσεων, ο υπουργός τάχθηκε υπέρ της ρύθμισης και όχι της οριζόντιας απαγόρευσης, επισημαίνοντας ότι οι λύσεις πρέπει να προσαρμόζονται στις εθνικές ιδιαιτερότητες. Αναφέρθηκε, επίσης, στην κατάργηση του προγράμματος πολιτογραφήσεων επενδυτών, τονίζοντας ότι δεν πρόκειται να επανέλθει, ενώ υπενθύμισε τους υφιστάμενους περιορισμούς για αγορές ακινήτων από υπηκόους τρίτων χωρών.
Προεδρία με έμφαση στην πράξη
Κλείνοντας, ο κ. Ιωάννου περιέγραψε μια κυπριακή προεδρία που θα δώσει έμφαση στην εφαρμογή πολιτικών και στη χρήση αξιόπιστων δεδομένων. Σημαντικό ορόσημο θα αποτελέσει η άτυπη υπουργική σύνοδος για τη στέγαση, που θα φιλοξενηθεί στην Κύπρο τον Μάιο του 2026, καθώς και η προώθηση συμπερασμάτων του Συμβουλίου τον Ιούνιο.
«Η στέγαση είναι δοκιμασία αξιοπιστίας για την Ευρώπη», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι η Κύπρος φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως γέφυρα συνεννόησης και πρακτικής δράσης, ώστε η στεγαστική κρίση να μετατραπεί σε ευκαιρία για πιο ανθεκτικές και συμπεριληπτικές κοινωνίες.
