Ο χρυσός είχε ανέκαθεν έναν ιδιαίτερο ρόλο στις περιόδους κρίσης. Πόλεμος στο Ιράν, πόλεμος στην Ουκρανία, απειλές της Κίνας κατά της Ταϊβάν: κάθε νέα γεωπολιτική ένταση αυξάνει την ανάγκη των επενδυτών για ένα περιουσιακό στοιχείο που θεωρείται ασφαλές καταφύγιο.
Και όταν οι επενδυτές αναζητούν προστασία, ο χρυσός βρίσκεται συνήθως στην πρώτη γραμμή. Εναλλακτικές επιλογές αποτελούν το ασήμι και ο χαλκός, με τον καθένα όμως να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και διαφορετική συμπεριφορά στις αγορές.
Όταν ο πόλεμος δεν αρκεί για να ανεβάσει τον χρυσό
Υπάρχει, ωστόσο, μια ενδιαφέρουσα αντίφαση.
Στην αρχή του πολέμου με το Ιράν, ο χρυσός δεν ακολούθησε την αναμενόμενη πορεία. Αντίθετα, υποχώρησε, την ώρα που το πετρέλαιο πήρε την ανηφόρα.
Η εξήγηση βρίσκεται στον πληθωρισμό.
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετες πληθωριστικές πιέσεις. Και όταν ο πληθωρισμός απειλεί να ξεφύγει, οι κεντρικές τράπεζες έχουν ένα βασικό εργαλείο στη διάθεσή τους: τα επιτόκια.
Υψηλότερα επιτόκια σημαίνουν ότι οι επενδυτές μπορούν να τοποθετήσουν τα κεφάλαιά τους σε επενδύσεις που προσφέρουν απόδοση μέσω τόκου. Ο χρυσός, αντίθετα, δεν προσφέρει επιτόκιο.
Έτσι, όσο αυξάνεται η ελκυστικότητα των επιτοκιακών τοποθετήσεων, τόσο ο χρυσός μπορεί να χάνει μέρος της λάμψης του.
Και τώρα στο κάδρο μπαίνουν οι ΗΠΑ
Η σημερινή άνοδος του χρυσού δεν αφορά όμως μόνο τους πολέμους και τη γεωπολιτική αστάθεια.
Σημαντικό ρόλο έχει και η ίδια η αμερικανική οικονομία – και κυρίως η εμπιστοσύνη των επενδυτών στις ΗΠΑ.
Το υψηλό δημόσιο χρέος, αλλά και ο παράγοντας Ντόναλντ Τραμπ, ενισχύουν τις αμφιβολίες γύρω από τη σταθερότητα της αμερικανικής αγοράς και του δολαρίου.
Στο ίδιο κάδρο βρίσκεται και η Ιαπωνία, ένας από τους βασικούς πιστωτές των ΗΠΑ.
Η πρόσφατη μεγάλη πτώση του ιαπωνικού γεν έναντι του δολαρίου δημιούργησε πιέσεις για παρεμβάσεις στήριξης. ΗΠΑ και Ιαπωνία προχώρησαν σε αγορές με στόχο τη σταθεροποίηση του νομίσματος και την αποφυγή μιας κατάστασης στην οποία οι Ιάπωνες θα προχωρούσαν σε μαζικές πωλήσεις αμερικανικών ομολόγων.
Πρόκειται ουσιαστικά για αναγκαστικές, στοχευμένες αγορές μέσω κεντρικών τραπεζών, με στόχο τη σταθεροποίηση του νομίσματος και την αποστολή ενός μηνύματος εμπιστοσύνης στις αγορές.
Το πρόβλημα είναι ότι μια μεγάλη πώληση αμερικανικών ομολόγων από την Ιαπωνία θα μπορούσε να πιέσει τις τιμές τους και να αυξήσει το κόστος δανεισμού για τις ΗΠΑ – σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον χρειάζεται να εκδώσει ακόμη περισσότερο χρέος.
Οι παρεμβάσεις μπορεί να λειτούργησαν ως «ανάχωμα». Ταυτόχρονα, όμως, η ανάγκη για τέτοιες κινήσεις ενισχύει τις αμφιβολίες για τη σταθερότητα του δολαρίου.
Το δολάριο, ο χρυσός και η κρίση εμπιστοσύνης
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα κλειδιά για την επιστροφή του χρυσού.
Όταν μεγάλοι επενδυτές και κεντρικές τράπεζες αρχίζουν να αμφιβάλλουν για τη σταθερότητα του δολαρίου, αναζητούν εναλλακτικές μορφές αποθεματικού πλούτου.
Ο χρυσός είναι μία από αυτές.
Δεν εξαρτάται από την πιστοληπτική ικανότητα μιας κυβέρνησης και λειτουργεί, τουλάχιστον θεωρητικά, ως ένα απόθεμα αξίας σε μια πιθανή πιστωτική κρίση.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι και… ακίνητος βράχος.
«Ασφαλές καταφύγιο», αλλά όχι χωρίς ρίσκο
Η μεγάλη παγίδα βρίσκεται ακριβώς εδώ.
Ο χρυσός μπορεί να θεωρείται ασφαλές καταφύγιο, η τιμή του όμως είναι εξαιρετικά ευμετάβλητη.
Κάποιος που μπήκε στο προηγούμενο ράλι και παρέμεινε επενδεδυμένος μέχρι την υποχώρηση θα μπορούσε να έχει χάσει περίπου 20% των χρημάτων του.
Αντίθετα, κάποιος που είχε αγοράσει χρυσό πριν από πέντε χρόνια και πούλησε στο προηγούμενο ράλι, θα μπορούσε να έχει ακόμη και διπλασιάσει την αξία της τοποθέτησής του.
Με άλλα λόγια, «ασφαλές καταφύγιο» δεν σημαίνει απαραίτητα σταθερή τιμή.
Σημαίνει περισσότερο ένα περιουσιακό στοιχείο στο οποίο οι επενδυτές στρέφονται όταν φοβούνται ότι άλλα στοιχεία του συστήματος –νομίσματα, αγορές ή πιστωτικές τοποθετήσεις– μπορεί να αντιμετωπίσουν μεγαλύτερο κίνδυνο.
Και η Fed κρατά το κλειδί
Στην εξίσωση μπαίνει, τέλος, η Federal Reserve.
Αν ο πληθωρισμός παραμείνει υψηλός, η Fed ενδέχεται να αυξήσει τα επιτόκια, εξέλιξη που θα ήταν προφανώς δυσάρεστη για τον Ντόναλντ Τραμπ.
Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να επηρεάσει τόσο το δολάριο όσο και τον χρυσό.
Γιατί τελικά η πορεία του πολύτιμου μετάλλου δεν καθορίζεται μόνο από το αν υπάρχει πόλεμος ή κρίση.
Καθορίζεται από την ισορροπία ανάμεσα στον φόβο των επενδυτών, τον πληθωρισμό, τα επιτόκια, το δολάριο και –πάνω απ’ όλα– την εμπιστοσύνη στο ίδιο το οικονομικό σύστημα.
Και αυτή τη στιγμή, φαίνεται πως ακριβώς αυτή η εμπιστοσύνη είναι που ξαναβάζει τον χρυσό στο παιχνίδι.
