Ο γαλλογερμανικός άξονας σε κρίση
Ο γαλλογερμανικός άξονας, η παραδοσιακή «ατμομηχανή» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βρίσκεται σε παρατεταμένη κρίση. Η Γαλλία αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα δημοσίου χρέους, ενώ ο Εμανουέλ Μακρόν εμφανίζεται πολιτικά αποδυναμωμένος, λειτουργώντας πλέον ως lame duck και αλλάζοντας τον έναν πρωθυπουργό μετά τον άλλον. Στο Βερολίνο, ο κυβερνητικός συνασπισμός του Φρίντριχ Μερτς δυσκολεύεται να βρει σταθερό βηματισμό και να καταλήξει σε συνεννόηση ακόμη και στα βασικά ζητήματα.
Παράλληλα, η εκλογική άνοδος της εξτρεμιστικής AfD προκαλεί έντονη ανησυχία, ιδίως ως προς τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει μια στρατιωτικά ισχυρότερη Γερμανία με διαφορετικό ιδεολογικό πρόσημο. Δεν αποκλείεται, συνεπώς, να αναδειχθούν νέοι παίκτες εντός του ευρωπαϊκού μπλοκ, πλαισιώνοντας – ή ακόμη και υποκαθιστώντας εν μέρει – τον παραδοσιακό γαλλογερμανικό άξονα.
Το τέλος των ψευδαισθήσεων διακηρύσσει η Πολωνία
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Πολωνία, η οποία αναμένεται να διαδραματίσει κομβικό ρόλο στον τομέα της ευρωπαϊκής άμυνας. Η χώρα διακατέχεται από έντονο αντιρωσικό αίσθημα, απόρροια της ιστορικής της εμπειρίας, και διαθέτει ένα από τα ισχυρότερα συμβατικά στρατεύματα εντός της ΕΕ. Στόχος της Βαρσοβίας είναι η συγκρότηση δύναμης 300.000 ανδρών έως το 2030, ενώ ήδη δαπανά περίπου το 4,5% του ΑΕΠ της για την άμυνα. Αναλυτές, όπως ο Τιμ Μάρσαλ, συγγραφέας του best seller «Αιχμάλωτοι της Γεωγραφίας», εκτιμούν ότι η Πολωνία θα μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν τρίτο ευρωπαϊκό πόλο, χάρη στη γεωγραφική της θέση και την επιχειρησιακή της ετοιμότητα. Εξάλλου, ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ συγκαταλέγεται στους πλέον ένθερμους υποστηρικτές της αύξησης των αμυντικών δαπανών, έχοντας μάλιστα μιλήσει ανοιχτά για «το τέλος των ψευδαισθήσεων».
Φινλανδοποίηση γιοκ
Ανοδική δυναμική εμφανίζει και η Φινλανδία, η οποία μοιράζεται 1.340 χιλιόμετρα χερσαίων συνόρων με τη Ρωσία — περισσότερα από κάθε άλλο κράτος-μέλος της ΕΕ. Υπενθυμίζεται ότι η Φινλανδία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ μόλις το 2023, εγκαταλείποντας την στρατιωτική της ουδετερότητα στον απόηχο του πολέμου στην Ουκρανία.
Παρότι πρόκειται για μια πληθυσμιακά μικρή χώρα, με περίπου έξι εκατομμύρια κατοίκους, διαθέτει ένα από τα πλέον ολοκληρωμένα συστήματα πολιτικής προστασίας και εφεδρείας. Σε περίπτωση θερμού επεισοδίου, η Φινλανδία μπορεί να κινητοποιήσει άμεσα 280.000 εφέδρους, ενώ συνολικά υπάρχουν περίπου 900.000 διαθέσιμοι.
Το ενεργό στρατιωτικό προσωπικό ανέρχεται σε 24.000 άτομα. Επιπλέον, διαθέτει οκτώ ειδικά πλοία ικανά να σπάνε πάγους στην Αρκτική, μια περιοχή που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη γεωστρατηγική σημασία. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι ο πρόεδρος της χώρας, Αλεξάντερ Στουμπ – ο οποίος διατηρεί απευθείας δίαυλο επικοινωνίας με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ – συγκαταλέγεται στα ονόματα που ακούγονται για τη θέση του Ευρωπαίου Απεσταλμένου για την Ουκρανία.
Ο πιθανός νέος ρόλος του Ντράγκι και οι ελιγμοί της Μελόνι
Το δεύτερο όνομα που φημολογείται για τη θέση αυτή είναι εκείνο του πρώην προέδρου της ΕΚΤ και πρώην πρωθυπουργού της Ιταλίας, Μάριο Ντράγκι, προφανώς λόγω του έντονου ευρωπαϊσμού του. Εκτιμάται ότι θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ενοποιητική φιγούρα, γεφυρώνοντας τον πιο φοβικό απέναντι στη Ρωσία Βορρά και την Ανατολή με τη Νότια Ευρώπη.
Πέραν αυτού, η Ιταλία αναβαθμίζεται γεωστρατηγικά και λόγω της Τζόρτζια Μελόνι, η οποία, παρά τις αρχικές ανησυχίες, έχει αποδειχθεί συνεργάσιμη τόσο εντός της ΕΕ όσο και στο ουκρανικό ζήτημα. Όπως και ο Στουμπ, διατηρεί θερμές σχέσεις με τον Ντόναλντ Τραμπ, γεγονός που ενισχύει τη διεθνή της επιρροή. Η ισχύς της φάνηκε και από την επιβολή των ιταλικών όρων στη συμφωνία με τη Mercosur. Στον τομέα της άμυνας, η Ιταλία διαθέτει σημαντική βιομηχανική βάση, ωστόσο προσεγγίζει τις ευρωρωσικές σχέσεις με μεγαλύτερη ψυχραιμία — παρά τη βασική της στήριξη προς το Κίεβο. Επιπλέον, αν και εμφανίζεται επιφυλακτική ως προς την αύξηση των αμυντικών δαπανών, διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα σε αριθμό στρατεύματα στην Ευρώπη, με περίπου 94.000 ενεργούς στρατιώτες.
Η Δανία επιδιώκει ενσωμάτωση στην ευρωπαϊκή ασφάλεια
Τέλος, αυξημένη επιρροή, τουλάχιστον στον τομέα της άμυνας, αναμένεται να αποκτήσει και η Δανία. Καθοριστικό ρόλο σε αυτό παίζει το ζήτημα της Γροιλανδίας, καθώς και οι ακραίες διεκδικήσεις του Ντόναλντ Τραμπ. Η Δανία διέθετε έως πρόσφατα ειδικές ρήτρες εξαίρεσης από την ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική· ωστόσο, η πρωθυπουργός Μέτε Φρέντερικσεν ήρε τους περιορισμούς αυτούς μέσω δημοψηφίσματος, με φόντο τη ρωσική απειλή. Μάλιστα έφτασε σε σημείο να εισάγει την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία και για τον γυναικείο πληθυσμό. Σημειώνεται ότι η χώρα ελέγχει την είσοδο της θαλάσσιας οδού προς την Βαλτική Θάλασσα και, σύμφωνα με αναλυτές, θα μπορούσε να αποτελέσει στόχο ρωσικών κυβερνοεπιθέσεων, με σκοπό την αδρανοποίησή της σε περίπτωση ενός ευρύτερου επεισοδίου.
Ποιον ρόλο διεκδικεί η Ελλάδα;
Ο ρόλος της Ελλάδας σε αυτή τη νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως. Σε πρώτη φάση, η Αθήνα φαίνεται να επιδιώκει την ταύτιση των θέσεών της με εκείνες ισχυρών ευρωπαϊκών παραγόντων, αποφεύγοντας να κινηθεί αυτόνομα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η στάση της στο ζήτημα της Mercosur, όπου ευθυγραμμίστηκε σε μεγάλο βαθμό με την Ιταλία. Παράλληλα, η τοποθέτηση του Κυριάκου Πιερρακάκη στην προεδρία του Eurogroup προσφέρει στη χώρα ορισμένα περιθώρια συνδιαμόρφωσης της ευρωπαϊκής ατζέντας στο οικονομικό και δημοσιονομικό σκέλος. Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία τη στιγμή που το ευρωομόλογο — το οποίο χρησιμοποιήθηκε ήδη για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας — ενδέχεται να αποτελέσει τελικά τη μοναδική ρεαλιστική λύση για τη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής αποτρεπτικής ικανότητας συνολικά. Υπενθυμίζεται ότι η Αθήνα ζητούσε επί χρόνια εξαιρέσεις και ευελιξία σε αυτό το πεδίο.
Την ίδια ώρα, ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η Ελλάδα φαίνεται να επενδύει περισσότερο στην προσπάθεια «εξομάλυνσης» των σχέσεών της με τις ΗΠΑ, μέσω συμφωνιών για έρευνες και εξορύξεις υδρογονανθράκων στο Ιόνιο και νότια της Κρήτης, βάζοντας στην πράξη σε δεύτερη μοίρα τους ευρωπαϊκούς στόχους για το κλίμα – κάτι που, πάντως, δεν παραδέχονται δημόσια οι αρμόδιοι υπουργοί. Η επιλογή αυτή συνδέεται προφανώς με την ανησυχία ότι η Ουάσινγκτον θα μπορούσε, να κινηθεί υπέρ της Άγκυρας στο πλαίσιο μιας μελλοντικής διευθέτησης των ελληνοτουρκικών διαφορών. Από εκεί και πέρα, η Αθήνα παραμένει σταθερά φιλική προς την Ουκρανία, όπως κατέδειξαν και οι πρόσφατες συμφωνίες για τον κάθετο διάδρομο, χωρίς ωστόσο να διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο αντίστοιχο με εκείνον των κρατών του πρώην ανατολικού μπλοκ, που αντιμετωπίζουν τη Ρωσία ως υπαρξιακή απειλή. Αντιθέτως, οι ελληνικές ανησυχίες για τον τουρκικό παράγοντα δεν βρίσκουν ανάλογη απήχηση στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, οι οποίες πιέζουν για την ένταξη της Τουρκίας στο SAFE – κάτι που η Αθήνα δεν πρόκειται να αποδεχθεί όσο παραμένει σε ισχύ το casus belli.
