Το μέτρο επιτρέπει σε ανθρώπους χωρίς νόμιμο καθεστώς να αιτηθούν προσωρινή άδεια διαμονής, βγαίνοντας από την «διοικητική αορατότητα». Η αντίθεση με άλλες χώρες είναι έντονη: ενώ στις ΗΠΑ εντείνονται οι επιχειρήσεις της ICE και ευρωπαϊκές κυβερνήσεις –συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου– υιοθετούν αυστηρότερες πολιτικές, η Ισπανία στέλνει μήνυμα ένταξης αντί αποκλεισμού.
Μια διαδικασία με βαθιές ρίζες
Το διάταγμα δεν προέκυψε αιφνιδιαστικά. Βασίζεται σε μια «λαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία», συνταγματικά κατοχυρωμένο μηχανισμό που επιτρέπει στους πολίτες να καταθέτουν προτάσεις νόμου με τουλάχιστον 500.000 υπογραφές. Στην προκειμένη περίπτωση, πάνω από 700.000 πολίτες στήριξαν την πρωτοβουλία, που ζητούσε την έκτακτη νομιμοποίηση περίπου 500.000 ανθρώπων οι οποίοι ζούσαν και εργάζονταν στην Ισπανία χωρίς βασικά δικαιώματα.
Τον Απρίλιο του 2024, το Κογκρέσο των Αντιπροσώπων ενέκρινε συντριπτικά την εξέταση της πρότασης, με 310 ψήφους υπέρ και μόλις 33 κατά – όλες από το ακροδεξιό Vox. Ωστόσο, η διαδικασία «πάγωσε» αργότερα την ίδια χρονιά.
Το νέο διάταγμα αντλεί επίσης από την εμπειρία του 2005, όταν η κυβέρνηση Θαπατέρο νομιμοποίησε περισσότερους από 570.000 μετανάστες. Έρευνες έδειξαν ότι η κίνηση αυτή αύξησε τα φορολογικά έσοδα και τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, χωρίς να προκαλέσει το λεγόμενο «μαγνήτη πρόνοιας» που συχνά επικαλούνται οι επικριτές.
Τι προβλέπει το μέτρο
Δικαίωμα αίτησης έχουν όσοι βρίσκονταν στην Ισπανία πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2025 και μπορούν να αποδείξουν τουλάχιστον πέντε μήνες συνεχούς διαμονής. Απαραίτητες προϋποθέσεις είναι η απουσία ποινικού μητρώου και η μη απειλή για τη δημόσια τάξη. Η άδεια διαμονής θα ισχύει για ένα έτος, με υποχρέωση στη συνέχεια ένταξης στα συνήθη καθεστώτα μετανάστευσης.
Στόχος είναι η τυπική ένταξη στην αγορά εργασίας: εργασία με δικαιώματα, φορολόγηση και εισφορές, αντί για παραμονή στη σκιώδη οικονομία. Η οικογενειακή ενότητα αποτελεί βασικό άξονα, καθώς τα ανήλικα παιδιά μπορούν να νομιμοποιηθούν ταυτόχρονα.
Παρότι η κυβέρνηση εκτιμά ότι θα ωφεληθούν πάνω από 500.000 άνθρωποι, μελέτες ανεβάζουν τον αριθμό των μεταναστών χωρίς χαρτιά έως και τις 840.000.
Τελικά, η επιλογή της Ισπανίας αντανακλά μια σαφή πολιτική απόφαση: αντί για την αυταπάτη της εκδίωξης, αναγνωρίζει μια κοινωνική πραγματικότητα. Η εμπειρία δείχνει, σύμφωνα με εμπειρογνώμονες, ότι η ένταξη ενισχύει τα δημόσια οικονομικά, την κοινωνική συνοχή και –κυρίως– αποκαθιστά δικαιώματα σε ανθρώπους που είναι ήδη μέρος της ισπανικής κοινωνίας.
