Οι αξιωματούχοι που εργάζονται πάνω στα σχέδια—τα οποία ορισμένοι αποκαλούν «Ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ»—επιδιώκουν να εντάξουν περισσότερους Ευρωπαίους σε ρόλους διοίκησης και ελέγχου της συμμαχίας και να συμπληρώσουν τα αμερικανικά στρατιωτικά μέσα με δικά τους.
Αποκλειστικές πληροφορίες της Wall Street Journal, αναφέρουν ότι τα σχέδια—που προχωρούν ανεπίσημα μέσω παράλληλων συζητήσεων και δείπνων γύρω από τον Οργανισμό Βορειοατλαντικού Συμφώνου—δεν αποσκοπούν στο να ανταγωνιστούν την υπάρχουσα συμμαχία, σύμφωνα με τους συμμετέχοντες. Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι στοχεύουν να διατηρήσουν την αποτρεπτική ισχύ έναντι της Ρωσίας, τη λειτουργική συνέχεια και την πυρηνική αξιοπιστία, ακόμη και αν η Ουάσινγκτον αποσύρει δυνάμεις από την Ευρώπη ή αρνηθεί να την υπερασπιστεί, όπως έχει απειλήσει ο πρόεδρος Τραμπ.
Τα σχέδια, που πρωτοσχεδιάστηκαν πέρυσι, υπογραμμίζουν το βάθος της ευρωπαϊκής ανησυχίας για την αξιοπιστία των ΗΠΑ. Επιταχύνθηκαν μετά την απειλή του Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία από τη Δανία, επίσης μέλος του ΝΑΤΟ, και αποκτούν νέα επείγουσα σημασία εν μέσω της αντιπαράθεσης για την άρνηση της Ευρώπης να στηρίξει τον πόλεμο της Αμερικής στο Ιράν.
Καθοριστικής σημασίας είναι η πολιτική στροφή στο Βερολίνο, που ενισχύει τη δυναμική. Για δεκαετίες, η Γερμανία αντιστεκόταν στις γαλλικές εκκλήσεις για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυτονομία στην άμυνα, προτιμώντας να διατηρεί τις ΗΠΑ ως τον τελικό εγγυητή της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Αυτό αλλάζει πλέον υπό τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, λόγω ανησυχιών για την αξιοπιστία των ΗΠΑ ως συμμάχου επί προεδρίας Τραμπ και πέραν αυτής.
Η πρόκληση είναι τεράστια
Ολόκληρη η δομή του ΝΑΤΟ βασίζεται στην αμερικανική ηγεσία σχεδόν σε κάθε επίπεδο, από τη διοικητική μέριμνα και τις πληροφορίες έως την ανώτατη στρατιωτική διοίκηση της συμμαχίας.
Οι Ευρωπαίοι προσπαθούν τώρα να αναλάβουν περισσότερες από αυτές τις ευθύνες—κάτι που ο Τραμπ απαιτούσε εδώ και καιρό. Η συμμαχία θα είναι «περισσότερο ευρωπαϊκά καθοδηγούμενη», δήλωσε πρόσφατα ο γενικός γραμματέας της, Μαρκ Ρούτε.
Η διαφορά τώρα είναι ότι οι Ευρωπαίοι κινούνται με δική τους πρωτοβουλία, λόγω της αυξανόμενης εχθρότητας του Τραμπ, και όχι ως αποτέλεσμα αμερικανικών πιέσεων. Τις τελευταίες ημέρες, ο Τραμπ χαρακτήρισε τους Ευρωπαίους συμμάχους «δειλούς» και το ΝΑΤΟ «χάρτινη τίγρη», προσθέτοντας για τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν: «Ο Πούτιν το ξέρει κι αυτό».
«Η μεταφορά βάρους από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και θα συνεχιστεί… ως μέρος της στρατηγικής άμυνας και εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ», δήλωσε ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ.
«Το πιο σημαντικό είναι να κατανοήσουμε ότι αυτό συμβαίνει και να το διαχειριστούμε με ελεγχόμενο τρόπο, αντί για μια απότομη αποχώρηση των ΗΠΑ», είπε.
Ο Στουμπ είναι από τους λίγους Ευρωπαίους ηγέτες που διατηρούν στενή σχέση με τον Τραμπ, ενώ η χώρα του διαθέτει έναν από τους ισχυρότερους στρατούς στην Ευρώπη και το μεγαλύτερο σύνορο με τη Ρωσία.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Τραμπ απείλησε να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ λόγω της άρνησης των συμμάχων να στηρίξουν την εκστρατεία του στο Ιράν, λέγοντας ότι η απόφαση είναι «πέρα από επανεξέταση». Μια τέτοια αποχώρηση θα απαιτούσε έγκριση του Κογκρέσου, αλλά ο πρόεδρος θα μπορούσε να αποσύρει στρατεύματα ή να περιορίσει τη στήριξη στην Ευρώπη.
Αμέσως μετά την απειλή, ο Στουμπ επικοινώνησε με τον Τραμπ για να τον ενημερώσει σχετικά με τα ευρωπαϊκά σχέδια ενίσχυσης της άμυνας.
«Το βασικό μήνυμα προς τους Αμερικανούς φίλους μας είναι ότι μετά από τόσες δεκαετίες, ήρθε η ώρα η Ευρώπη να αναλάβει περισσότερη ευθύνη για την ασφάλεια και την άμυνά της», είπε.
Γερμανική στροφή
Η καθοριστική ώθηση προήλθε από τη στροφή της Γερμανίας, η οποία φιλοξενεί αμερικανικά πυρηνικά όπλα και απέφευγε να αμφισβητήσει τον ρόλο των ΗΠΑ. Ωστόσο, ο Μερτς άρχισε να επανεξετάζει αυτή τη στάση, θεωρώντας ότι ο Τραμπ ήταν έτοιμος να εγκαταλείψει την Ουκρανία.
Παρά ταύτα, δεν ήθελε να αμφισβητήσει δημόσια τη συμμαχία. Αντίθετα, οι Ευρωπαίοι θα έπρεπε να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο, ιδανικά με τις ΗΠΑ να παραμένουν αλλά με την κύρια ευθύνη άμυνας στους Ευρωπαίους.
Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας, Μπόρις Πιστόριους, δήλωσε ότι το ΝΑΤΟ είναι «αναντικατάστατο» αλλά ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να αναλάβουν περισσότερη ευθύνη.
Η γερμανική στροφή άνοιξε τον δρόμο για ευρύτερη συμφωνία με χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Πολωνία, οι σκανδιναβικές χώρες και ο Καναδάς.
Μετά την αλλαγή του Βερολίνου, η συζήτηση πέρασε σε πρακτικά ζητήματα: ποιος θα διαχειρίζεται την αεράμυνα, τις γραμμές ενίσχυσης προς Πολωνία και Βαλτικές χώρες, τη διοικητική μέριμνα και τις στρατιωτικές ασκήσεις αν αποχωρήσουν οι Αμερικανοί.
Ένα κρίσιμο στοιχείο είναι η πιθανή επαναφορά της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας, την οποία πολλές χώρες είχαν εγκαταλείψει μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Οι Ευρωπαίοι θέλουν επίσης να αυξήσουν την παραγωγή κρίσιμου εξοπλισμού σε τομείς όπου υστερούν έναντι των ΗΠΑ, όπως ο ανθυποβρυχιακός πόλεμος, το διάστημα και οι δυνατότητες αναγνώρισης.
Παρά τη σημαντική αλλαγή σκέψης, η υλοποίηση θα είναι δύσκολη. Η ανώτατη στρατιωτική διοίκηση του ΝΑΤΟ είναι πάντα αμερικανική, ενώ καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως την πυρηνική «ομπρέλα» των ΗΠΑ.
Οι Ευρωπαίοι αναλαμβάνουν περισσότερους ηγετικούς ρόλους, αλλά εξακολουθούν να έχουν ελλείψεις λόγω χρόνιας υποχρηματοδότησης και εξάρτησης από τις ΗΠΑ.
Η μετάβαση έχει ήδη αρχίσει, με περισσότερες θέσεις διοίκησης να περνούν σε Ευρωπαίους και μεγάλες ασκήσεις να διεξάγονται υπό ευρωπαϊκή ηγεσία.
Ωστόσο, τα μεγαλύτερα κενά παραμένουν στις πληροφορίες και την πυρηνική αποτροπή. Η Γαλλία και η Βρετανία ενδέχεται να χρειαστεί να ενισχύσουν τον ρόλο τους σε αυτούς τους τομείς.
Η στροφή της Γερμανίας άνοιξε και τη συζήτηση για το πιο ευαίσθητο θέμα: την αντικατάσταση της αμερικανικής πυρηνικής ομπρέλας. Μετά την απειλή του Τραμπ για τη Γροιλανδία, ο Μερτς και ο Μακρόν άρχισαν συζητήσεις για το αν η γαλλική πυρηνική αποτροπή μπορεί να επεκταθεί σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ο ίδιος ο Τραμπ φάνηκε να αναγνωρίζει ότι η Γροιλανδία αποτέλεσε σημείο καμπής: «Όλα ξεκίνησαν, αν θέλετε να ξέρετε την αλήθεια, με τη Γροιλανδία», είπε.
