Η απροθυμία του Τραμπ να αναζωπυρώσει τον πόλεμο υποδηλώνει ότι ίσως είναι διατεθειμένος να ανεχθεί μικρότερες εξάρσεις της βίας για εβδομάδες ή ακόμη και μήνες, προκειμένου να αποφύγει μια ευρύτερη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.

Οι ΗΠΑ και το Ιράν ενεπλάκησαν αυτή την εβδομάδα σε μερικές από τις πιο έντονες συγκρούσεις από τότε που τέθηκε σε ισχύ η εκεχειρία στις αρχές Απριλίου. Το Ιράν εκτόξευσε πυραύλους και drones εναντίον αμερικανικών βάσεων στην περιοχή και του διεθνούς αεροδρομίου του Κουβέιτ. Οι επιθέσεις άφησαν πίσω τους έναν νεκρό.

Η διαμάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ έχει προκαλέσει σημαντικές αναταράξεις στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και στη διεθνή ναυσιπλοΐα. Η Τεχεράνη έχει περιορίσει την ελεύθερη διακίνηση εμπορίου μέσω της στρατηγικής αυτής θαλάσσιας οδού, ενώ οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει αυστηρό αποκλεισμό προς και από τα ιρανικά λιμάνια.

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο χαρακτήρισε τις αμοιβαίες επιθέσεις ως καθαρά αμυντικές ενέργειες και όχι ως αναζωπύρωση ενός πολέμου πλήρους κλίμακας.

«Συμβαίνουν ως απάντηση σε ιρανικές ενέργειες», δήλωσε ο Ρούμπιο σε ακρόαση της Βουλής την Τετάρτη. «Αν δεν πυροβολούν αυτά τα πλοία, δεν πυροβολούμε ούτε εμείς, αλλά πρέπει να απαντήσουμε».

Ωστόσο, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι οι επαναλαμβανόμενες επιθέσεις αυξάνουν την πίεση προς τον Τραμπ και δημιουργούν αμφιβολίες για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της εκεχειρίας.

Ο πρόεδρος έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι βρίσκεται πολύ κοντά στην υπογραφή μιας συμφωνίας τερματισμού του πολέμου, η οποία θα επαναφέρει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, θα διαλύσει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και θα εξαλείψει τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας.

Ο Τραμπ πρόσθεσε ότι δεν βιάζεται να ολοκληρώσει τη συμφωνία, δηλώνοντας σε συνέντευξη που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη στη New York Post ότι είναι απίθανο —αν και όχι αδύνατο— ο αμερικανικός αποκλεισμός να παραμείνει σε ισχύ έως την Ημέρα της Εργασίας (Labor Day). Παράλληλα, παρενέβη γρήγορα για να πιέσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου να ακυρώσει μια σχεδιαζόμενη στρατιωτική επιχείρηση στον Λίβανο, η οποία απειλούσε τη διπλωματική πρόοδο.

Ο Τραμπ και οι συνεργάτες του είχαν δεσμευθεί ότι η σύγκρουση δεν θα διαρκούσε περισσότερο από έξι εβδομάδες μετά την έναρξή της στις 28 Φεβρουαρίου, δηλώνοντας ότι στόχος ήταν η εξάλειψη της πυρηνικής και πυραυλικής απειλής της Τεχεράνης.

«Σε εκείνο το μέρος του κόσμου, εκεχειρία σημαίνει ότι πυροβολούν με πιο μετριοπαθή τρόπο», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο την Τετάρτη. Υποστήριξε ότι η κατάσταση βρίσκεται υπό έλεγχο και ότι οι ειρηνευτικές συνομιλίες με το Ιράν προχωρούν.

«Χρειάζονται δύο για να χορέψουν τανγκό. Τους χτυπήσαμε πολύ σκληρά σε κάτι άλλο και εκείνοι αντέδρασαν», είπε.

Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου επανέλαβε ότι ο Τραμπ προτιμά να απαλλάξει το Ιράν από το πυρηνικό του πρόγραμμα μέσω διπλωματίας, αλλά έχει ξεκαθαρίσει ποιες είναι οι «κόκκινες γραμμές» του.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε την Τετάρτη ότι ισραηλινές επιθέσεις στη Βηρυτό θα οδηγούσαν σε επιστροφή σε πόλεμο πλήρους κλίμακας, συνδέοντας την τύχη αυτής της σύγκρουσης με το μέλλον της εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Η κλιμάκωση των συγκρούσεων στα Στενά του Ορμούζ και οι επιθέσεις του Ιράν εναντίον περιφερειακών στόχων —μία από τις πολλές αυξανόμενες κρίσεις στη Μέση Ανατολή— οξύνουν το διπλωματικό δίλημμα του Τραμπ. Το ερώτημα που αντιμετωπίζει είναι αν θα υπογράψει μια συμφωνία με το Ιράν που θα απέχει σημαντικά από τους μέγιστους στόχους του ή αν θα επιμείνει σε όρους που επιθυμεί αλλά είναι απίθανο να πετύχει.

Μνημόνιο κατανόησης

Εδώ και αρκετές εβδομάδες, ο Τραμπ και η ομάδα του εργάζονται πάνω σε ένα «μνημόνιο κατανόησης» με το Ιράν, το οποίο θα καθορίζει τα ζητήματα προς διαπραγμάτευση για περίπου 60 ημέρες.

Την περασμένη Παρασκευή, ο Τραμπ απέρριψε την τελευταία πρόταση του Ιράν, λέγοντας στους συνεργάτες του ότι η Τεχεράνη πρέπει να κάνει σοβαρές παραχωρήσεις από την αρχή και όχι σταδιακά μέσα σε μια παρατεταμένη διαδικασία. Σύμφωνα με τον ίδιο, το Ιράν δεν θα πρέπει να λάβει κανένα όφελος πριν προβεί σε τέτοιες παραχωρήσεις.

Το Ιράν, ωστόσο, υποστηρίζει ότι θα διαπραγματευτεί το πυρηνικό του πρόγραμμα μόνο εφόσον οι ΗΠΑ αποδεσμεύσουν τα παγωμένα περιουσιακά του στοιχεία ή του προσφέρουν κάποια άλλη σημαντική οικονομική ενίσχυση.

Η Τεχεράνη επιθυμεί επίσης τον τερματισμό των συγκρούσεων μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ, της συμμαχικής της οργάνωσης, γεγονός που οδήγησε τον Τραμπ να απαιτήσει με έντονο τρόπο από τον Νετανιάχου να ακυρώσει τις προγραμματισμένες επιθέσεις στη Βηρυτό.

Οι συγκρούσεις μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ συνεχίστηκαν την Τετάρτη, με τη Χεζμπολάχ να εκτοξεύει ρουκέτες προς το Ισραήλ και ισραηλινά πλήγματα να πλήττουν περιοχές κοντά στην πρωτεύουσα του Λιβάνου.

«Πρέπει να αφοπλίσουμε τη Χεζμπολάχ και να αποστρατιωτικοποιήσουμε τον Λίβανο», δήλωσε ο Νετανιάχου στο CNBC. «Αυτός είναι ένας στόχος που μοιραζόμαστε με τον πρόεδρο και αυτό πρέπει να κάνουμε».

Μετά από συνομιλίες με τις ΗΠΑ την Τετάρτη, οι κυβερνήσεις του Ισραήλ και του Λιβάνου συμφώνησαν να ανανεώσουν την εκεχειρία, αλλά η συμφωνία εξαρτάται από την παύση των εχθροπραξιών με τη Χεζμπολάχ, σύμφωνα με κοινή ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Η Χεζμπολάχ δεν συμμετείχε στις συνομιλίες.

Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει επανειλημμένα ότι η Τεχεράνη θεωρεί πως το αποτέλεσμα του πολέμου της δίνει τη δυνατότητα να επηρεάσει το περιεχόμενο και τη σειρά των διαπραγματεύσεων.

Κάθε πρόταση και αντιπρόταση απαιτεί ημέρες διαπραγματεύσεων, ενώ η διαδικασία περιπλέκεται από τις εσωτερικές διαιρέσεις στην ιρανική ηγεσία. Οι συνεχείς διακοπές και επανεκκινήσεις των συνομιλιών έχουν κουράσει τον πρόεδρο, όπως παραδέχθηκε ο ίδιος αυτή την εβδομάδα, ενώ αναλυτές εκτιμούν ότι βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση λόγω της επιδείνωσης της διπλωματικής κατάστασης.

«Φαίνεται να έχει βρεθεί σε αδιέξοδο», δήλωσε ο Στίβεν Κουκ, ανώτερος ερευνητής για τη Μέση Ανατολή στο Council on Foreign Relations. «Οι Ιρανοί δείχνουν ότι είναι διατεθειμένοι να αντέξουν το κόστος και δεν έχουν συνθηκολογήσει. Αυτό αφήνει τον πρόεδρο σε δύσκολη θέση».

Πώς θα τελειώσει ο πόλεμος

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι, αν ο Τραμπ θέλει να τερματίσει γρήγορα τη σύγκρουση, αυτό πιθανότατα μπορεί να γίνει. Ωστόσο, θα απαιτούσε την αποδοχή μιας ασαφούς συμφωνίας με το Ιράν ότι δεν θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα, καθώς και μελλοντικές συνομιλίες για ζητήματα όπως ο εμπλουτισμός ουρανίου και τα αποθέματα ουρανίου σχεδόν στρατιωτικών προδιαγραφών. Αυτές δεν θα αποτελούσαν δεσμευτικές υποχρεώσεις.

Προς αυτή την κατεύθυνση φαινόταν να κινείται η αμερικανική κυβέρνηση τις τελευταίες εβδομάδες. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι μια συμφωνία-πλαίσιο θα έβαζε τέλος στον πόλεμο ανοίγοντας πρώτα τα Στενά του Ορμούζ και αίροντας τον αμερικανικό αποκλεισμό. Το Ιράν θα δεσμευόταν να απομακρύνει το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιό του, χωρίς όμως να προσδιορίζει πότε ή πώς, ενώ σε αυτό το στάδιο δεν θα υπήρχε δέσμευση για πολυετή αναστολή του εμπλουτισμού.

Η εναλλακτική επιλογή του Τραμπ είναι να αποδεχθεί ότι ο πόλεμος δεν μπορεί να τελειώσει γρήγορα και ότι η οικονομική πίεση στο Ιράν θα γίνει τελικά αδύνατο να διαχειριστεί, ακόμη κι αν αυτό χρειαστεί μήνες.

Μέχρι στιγμής, ο Τραμπ έχει αποφύγει να επιλέξει, εναλλάσσοντας απειλές για περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση με δηλώσεις ότι μια συμφωνία βρίσκεται σχεδόν έτοιμη.

«Ο πόλεμος με το Ιράν φαίνεται να είναι το πρώτο αδιέξοδο που δημιουργήθηκε από την προτίμηση της κυβέρνησης στη σκληρή ισχύ και στα υψηλού ρίσκου στοιχήματα, τα οποία ο πρόεδρος δεν μπορεί ούτε να αγνοήσει ούτε να απεμπλακεί εύκολα από αυτά», δήλωσε η Σούζαν Μαλόνι, ειδικός για το Ιράν και αντιπρόεδρος μελετών εξωτερικής πολιτικής στο Brookings Institution.