Πρόκειται για τους Βλαντιμίρ Κουζνέτσοφ (Vladimir Kuznetsov) και Αλεξέι Στόλιαροφ (Alexei Stolyarov), γνωστούς και ως «Vovan & Lexus», οι οποίοι έχουν… καταξιωθεί κάνοντας τηλεφωνικές φάρσες κι ανοίγοντας μία μεγάλη συζήτηση σχετικά με το όσο «αθώες» είναι οι πλάκες τους ή εάν έχουμε να κάνουμε με έναν οργανωμένο μηχανισμό στα όρια της πολιτικής επιρροής και της παραπληροφόρησης.
Οι ίδιοι, πάντως, υποστηρίζουν πως δεν κάνουν τίποτε περισσότερο από πολιτικές φάρσες. Παρ’ όλα αυτά, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η προτίμηση των δύο φαρσέρ σε πρόσωπα που κατά κάποιον τρόπο σχετίζονται με αυτόν, ήρθε να περιπλέξει την κατάσταση.
Όταν ο Πούτιν τηλεφώνησε στον Έλτον Τζον
Σημαντικός σταθμός στην καριέρα των δύο φαρσέρ ήταν όταν κατάφεραν – τον Σεπτέμβριο του 2015 – να έρθουν σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Έλτον Τζον, πείθοντάς τον πως μιλούσε με τον Ρώσο πρόεδρο, Βλαντιμίρ Πούτιν.
Ο γνωστός Βρετανός τραγουδιστής είχε εκφράσει εκείνη την περίοδο την επιθυμία του να μιλήσει με τον Πούτιν, με αφορμή τους αντι-LGBT+ νόμους που είχε λάβει ο Ρώσος πρόεδρος και με τους οποίους ο Έλτον Τζον διαφωνούσε.
Μετά τη δήθεν τηλεφωνική τους επικοινωνία, μάλιστα, ο Έλτον Τζον δήλωσε πως ήταν μεγάλη τιμή το γεγονός ότι ένας «από τους πιο επιδραστικούς ανθρώπους παγκοσμίως» τον κάλεσε στο τηλέφωνο – δηλώσεις που αποδεικνύουν πως δεν υπήρχε περιθώριο αμφιβολίας ότι μιλούσε με τον ίδιον τον Πούτιν. Μάλιστα, υποτίθεται πως τη διαμεσολάβηση και διερμηνεία στη συγκεκριμένη επαφή έκανε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ.
Όταν αποκαλύφθηκε ότι ο Έλτον Τζον είχε πέσει θύμα φάρσας, η υπόθεση δεν άργησε να προκαλέσει διπλωματική ανησυχία και πολιτικές αντιδράσεις.
Στο «στόχαστρο» των φαρσέρ: Από τον Ερντογάν μέχρι τον Τζόρτζ Μπους
Ο κατάλογος με τα θύματα των δύο Ρώσων φαρσέρ είναι μακρύς. Ανάμεσα σε όσους εξαπάτησαν την τελευταία δεκαετία συγκαταλέγονται οι:
- Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν (2016), ο οποίος νόμιζε πως συνομιλούσε με τον τότε πρόεδρο της Ουκρανίας, Πέτρο Ποροσένκο και τον τότε Ουκρανό πρωθυπουργό Αρσένι Γιάτσενιουκ. Μάλιστα, ο Τούρκος πρόεδρος ακούστηκε να λέει (χωρίς ωστόσο να φαίνεται και να το λέει) πως η Άγκυρα δεν πρόκειται να απολογηθεί για την κατάρριψη ενός ρωσικού αεροσκάφους που κατά πληροφορίες είχε παραβιάσει τον Νοέμβριο του 2015 τον τουρκικό εναέριο χώρο.
- Μπόρις Τζόνσον (2018), όταν ήταν ακόμη Υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας. Συνομίλησε μαζί τους για 18 λεπτά και, νομίζοντας πως μιλούσε με τον νέο τότε Πρωθυπουργό της Αρμενίας, Νικόλ Πασινιάν, ανέλυσε τις σχέσεις της Βρετανίας με τη Ρωσία.
- Εμανουέλ Μακρόν (2019), ο οποίος πίστεψε πως μιλούσε με τον Ζελένσκι και του έδωσε συγχαρητήρια για την εκλογική του νίκη.
- Πρίγκιπας Χάρι (2020), ο οποίος απάντησε σε email τους και τους κοινοποίησε το προσωπικό του email, αλλά και το τηλέφωνό του, με αποτέλεσμα να ανοίξει μία μεγάλη συζήτηση σχετικά με τα κενά ασφαλείας στο Μπάκιγχαμ, καθώς το περιστατικό συνέβη σε μία περίοδο που ακόμη ο ίδιος ο πρίγκιπας με τη σύζυγό του Μέγκαν Μαρκλ δεν είχαν εγκαταλείψει τα βασιλικά τους καθήκοντα. Ο πρίγκιπας Χάρι φέρεται να εξαπατήθηκε σε δύο τηλεφωνικές συνομιλίες, πιστεύοντας ότι μιλούσε με τη Σουηδή ακτιβίστρια για την κλιματική αλλαγή Γκρέτα Τούμπεργκ και τον πατέρα της.
- Καμάλα Χάρις, Μπέρνι Σάντερς & Τζάστιν Τριντό (2020). Κατά τη διάρκεια των αμερικανικών προκριματικών εκλογών, αλλά και σε επικοινωνία με τον Πρωθυπουργό του Καναδά, οι Ρώσοι παρίσταναν και πάλι την Γκρέτα Τούνμπεργκ, και τον πατέρα της, αποσπώντας πολιτικά σχόλια.
- Αντρέι Ντούντα (2022). Ο πρόεδρος της Πολωνίας έπεσε στην παγίδα τους μία κρίσιμη νύχτα, όταν ένας πύραυλος κατέπεσε σε πολωνικό έδαφος κοντά στα σύνορα με την Ουκρανία, προκαλώντας παγκόσμιο συναγερμό. Οι Ρώσοι τον κάλεσαν προσποιούμενοι τον Γάλλο Πρόεδρο, Εμανουέλ Μακρόν, και απέσπασαν δηλώσεις για το πώς διαχειριζόταν την κρίση εκείνες τις ώρες.
- Τζόρτζ Μπους ο Νεότερος (2022), ο οποίος επίσης νόμιζε πως συνομιλούσε με τον Ζελένσκι και προχώρησε σε αναλύσεις για την εξωτερική πολιτική της χώρας του.
- Κριστίν Λαγκάρντ και Ελίνα Βαλτόνεν (2023), με την μεν πρώτη να θεωρεί πως μιλούσε με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τη δεύτερη (ΥΠΕΞ Φινλανδίας) να συμμετέχει σε μία συζήτηση σχετικά με θέματα ασφαλείας της χώρας της.
- Τζόρτζια Μελόνι (2023), σε μία κλήση που έγινε μία ημέρα πριν (18/9) από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη και οι δύο Ρώσοι την έπεισαν πως συνομιλούσε με υψηλόβαθμους αξιωματούχους της Αφρικανικής Ένωσης. Η Μελόνι έκανε σχόλια για τον πόλεμο Ουκρανίας – Ρωσίας, υποστηρίζοντας πως η προσπάθειας του Κιέβου να αντεπιτεθεί είναι άκαρπη, και εξέφρασε τη δυσαρέσκειά της για τις μεταναστευτικές ροές. Το γραφείο της εξέδωσε αργότερα σχετική ανακοίνωση, μέσω της οποίας παραδέχτηκε πως η Ιταλίδα πρωθυπουργός είχε εξαπατηθεί.
Σήμερα, στη μεγάλη τους λίστα ήρθε να προστεθή και ο Θάνος Ντόκος, ο οποίος - όπως δήλωσε το βράδυ της Παρασκευής (3/7) στον ΣΚΑΪ - ήταν σίγουρος ότι έβλεπε ολοζώντανο μπροστά του τον Ουμέροφ, ενώ άργησε πολύ να αντιληφθεί πως κάτι δεν πήγαινε καλά.
Από την «αθώα» πλάκα στην πολιτική προπαγάνδα
Ήταν δύο χρόνια πριν – το 2024 – όταν ρωσικά κρατικά ΜΜΕ μετέδιδαν ότι το γνωστό δίδυμο τιμήθηκε από το Κρεμλίνο με το κρατικό παράσημο για «ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας». Η εξέλιξη αυτή έριξε κι άλλο… λάδι στη φωτιά, ενισχύοντας τις υποψίες (και τις αντιδράσεις) της Δύσης πως τα κίνητρα των δύο φαρσέρ δεν είναι τόσο αθώα, όσο θέλουν να φαίνεται.
Ο Guardian σημειώνει πως το δίδυμο έχει δείξει την… προτίμησή του να συνομιλεί με πολιτικούς – συχνά σε κρίσιμες θέσεις – κατά τη διάρκεια περιόδων έντασης και γεωπολιτικής αναστάτωσης, ζητώντας τους να τοποθετηθούν για φλέγοντα ζητήματα. Ένα από αυτά – και αρκετά «αγαπημένο» των δύο φαρσέρ – οι σχέσεις Ρωσίας – Δύσης και ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Αναλυτές κυβερνοασφάλειας παρατηρούν πως οι δραστηριότητες των δύο ανδρών έχουν χτυπήσει «κόκκινο» μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, με τους Vovan & Lexus να διαλέγουν πλέον πιο προσεκτικά τους στόχους τους και να προτιμούν υψηλόβαθμούς αξιωματούχους τόσο στη Δύση όσο και στην Ουκρανία.
Οι ίδιοι αρνούνται πως έχουν οποιαδήποτε σχέση με το Κρεμλίνο και διαψεύδουν τις υπόνοιες ότι λειτουργούν ως payroll της Μόσχας ή των ρωσικών υπηρεσιών ασφαλείας. Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές παρατηρούν ότι οι φάρσες τους, και τα όσα λένε, ευθυγραμμίζονται πολλές φορές με τα γεωπολιτικά συμφέροντα της Ρωσίας.
Για παράδειγμα, η εταιρεία κυβερνοασφάλειας Proofpoint εκτιμά ότι οι δύο φαρσέρ επιχειρούν να οδηγήσουν στόχους σε συνομιλίες και βίντεο, τα οποία στη συνέχεια μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποσπασματικά για προπαγανδιστικούς σκοπούς.
Παράλληλα, ερωτηματικά προκαλεί η δυνατότητα των Vovan & Lexus να αποκτούν πρόσβαση σε τόσο ευαίσθητα πολιτικά περιβάλλοντα και στοιχεία επικοινωνίας τα οποία κανονικά δεν θα έπρεπε να μπορούν να βρουν, γεγονός που προκαλεί υποψίες για πιθανές διασυνδέσεις τους με τις μυστικές υπηρεσίες της Ρωσίας.
Ο Ρόμαν Οσάνττσουκ, από το Atlantic Council, δήλωσε μιλώντας στο AFP ότι «η γενική στροφή προς τους εχθρούς του Κρεμλίνου από την εισβολή και μετά υποδηλώνει κάποια συμπάθεια και πιθανή συνεργασία». Παράλληλα, παρατήρησε πως «το επίπεδο πολυπλοκότητας, όπως η χρήση deepfake ή ομοιωμάτων αποτελεί ένα επιπλέον στοιχείο που δείχνει πιθανή εξωτερική βοήθεια».
