Η έκθεση εξετάζει μεταξύ άλλων την πορεία των θεσμικών μεταρρυθμίσεων, το κράτος δικαίου, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, την ελευθερία και πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης, τη λειτουργία της κοινωνίας των πολιτών και τη μεταναστευτική πολιτική. Η σχετική έκθεση συζητείται στην τρέχουσα φθινοπωρινή σύνοδο της PACE, η οποία πραγματοποιείται στο Στρασβούργο από τις 28 Σεπτεμβρίου έως τις 2 Οκτωβρίου.
Διαφάνεια και αντιμετώπιση της διαφθοράς
Στο πεδίο της καταπολέμησης της διαφθοράς, η Συνέλευση ζητά να υπάρξει πρόοδος με βάση τις συστάσεις της GRECO, της Ομάδας Κρατών κατά της Διαφθοράς του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Ειδικότερα, η έκθεση αναφέρεται σε δύο μεγάλες υποθέσεις που βρίσκονται υπό ποινική διερεύνηση και αφορούν αιρετούς και δημόσιους λειτουργούς. Πρόκειται, σύμφωνα με τη διατύπωση της PACE, αφενός για την ανεπαρκή και καθυστερημένη υλοποίηση κρίσιμων σιδηροδρομικών έργων που χρηματοδοτούνταν από την Ευρωπαϊκή Ένωση και, αφετέρου, για την υπόθεση της μεγάλης απάτης με ευρωπαϊκές αγροτικές επιδοτήσεις.
Η Συνέλευση ζητά οι δύο υποθέσεις να ολοκληρωθούν με διαφάνεια και ικανοποιητικό τρόπο. Στην έκθεση, η υπόθεση των σιδηροδρομικών έργων συνδέεται με την τραγωδία των Τεμπών της 26ης Φεβρουαρίου 2023, κατά την οποία έχασαν τη ζωή τους 57 άνθρωποι.
Παράλληλα, η PACE καλεί την Ελλάδα να προχωρήσει σε συνταγματική κατοχύρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, με στόχο, όπως αναφέρεται, την ενίσχυση της ανεξαρτησίας και της αποτελεσματικότητάς της.
Προτείνεται ακόμη η Αρχή να αναλάβει εποπτικό ρόλο στη χρηματοδότηση των πολιτικών κομμάτων και στην παρακολούθηση των οικονομικών συμφερόντων και των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης πολιτικών προσώπων.
Αλλαγές στον τρόπο επιλογής των επικεφαλής ανεξάρτητων αρχών
Η Συνέλευση αναφέρεται και στη συνταγματική αναθεώρηση και ειδικότερα στην πρόταση για την τροποποίηση του άρθρου 101Α.
Η PACE συνιστά την υιοθέτηση της κυβερνητικής πρότασης, η οποία προβλέπει δημόσια πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος, κατάρτιση τριμελούς καταλόγου υποψηφίων από συμβούλιο εμπειρογνωμόνων και επιλογή από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, αντί της Διάσκεψης των Προέδρων.
Παράλληλα, προτείνεται η κατάργηση της υφιστάμενης απαίτησης για πλειοψηφία τριών πέμπτων, με στόχο να περιοριστούν οι παρατάσεις θητειών στις περιπτώσεις όπου δεν επιτυγχάνεται η απαιτούμενη πλειοψηφία για την επιλογή νέας ηγεσίας.
Για τον Συνήγορο του Πολίτη, η Συνέλευση ζητά πλήρη ευθυγράμμιση του θεσμικού πλαισίου με τις Αρχές της Βενετίας, μεταξύ άλλων ως προς τη θητεία, τις αρμοδιότητες, τους οικονομικούς πόρους, το προσωπικό και τη δυνατότητα επιλογής του προσωπικού του.
Predator: Επανέρχεται το αίτημα για έρευνες
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην υπόθεση του λογισμικού παρακολούθησης Predator.
Η PACE επαναλαμβάνει προηγούμενα αιτήματα προς τις ελληνικές αρχές να ενημερώσουν την ίδια και την Επιτροπή της Βενετίας για τη χρήση του Predator στην Ελλάδα.
Παράλληλα, ζητά τη διεξαγωγή αποτελεσματικών, ανεξάρτητων και ταχέων ερευνών για όλες τις επιβεβαιωμένες και καταγγελλόμενες περιπτώσεις κατάχρησης spyware, καθώς και την παροχή επαρκούς αποκατάστασης στα θύματα παράνομης παρακολούθησης και την επιβολή των προβλεπόμενων ποινικών ή διοικητικών κυρώσεων.
Η Συνέλευση ζητά επίσης να μην χρησιμοποιούνται γενικευμένοι κανόνες απορρήτου για να αποκλείεται η πρόσβαση εποπτικών μηχανισμών και των προσώπων που στοχοποιήθηκαν σε πληροφορίες σχετικά με τη χρήση του λογισμικού.
Η έκθεση αναφέρεται και στις δικαστικές εξελίξεις της υπόθεσης, μεταξύ άλλων στην καταδίκη τεσσάρων προσώπων τον Φεβρουάριο του 2026 για αδικήματα που σχετίζονται με την παραβίαση του απορρήτου των επικοινωνιών και την παράνομη πρόσβαση σε δεδομένα, καθώς και στις μεταγενέστερες εξελίξεις σε επίπεδο εισαγγελικής έρευνας.
Ελευθερία των μέσων ενημέρωσης
Η PACE καλεί επίσης την Ελλάδα να προχωρήσει περαιτέρω στην εναρμόνιση του θεσμικού πλαισίου και των πρακτικών της με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης (European Media Freedom Act).
Στο επίκεντρο τίθενται ζητήματα όπως η διαφάνεια της ιδιοκτησίας των μέσων ενημέρωσης, η πολυφωνία, η λειτουργία των δημόσιων μέσων ενημέρωσης και η χρηματοδότησή τους.
Μεταναστευτικό: Αναγνώριση της διαχείρισης των συνόρων, αλλά και συστάσεις
Στο μεταναστευτικό, η Συνέλευση αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι αποτελεί μία από τις βασικές πύλες εισόδου μεταναστών στην Ευρώπη, έχει αναπτύξει ένα σύστημα ελεγχόμενης διαχείρισης των συνόρων ενόψει της εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.
Ταυτόχρονα, όμως, η PACE υπογραμμίζει ότι θα πρέπει να αποφεύγονται παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και ζητά ρητά την αποχή από επιχειρήσεις επαναπροώθησης, καθώς και την πλήρη εφαρμογή των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Παράλληλα, ζητά περαιτέρω προσπάθειες για τη βελτίωση των συνθηκών υποδοχής και της στήριξης ευάλωτων ομάδων.
ΜΚΟ: Στο επίκεντρο το θεσμικό πλαίσιο
Η έκθεση εξετάζει και το πλαίσιο λειτουργίας των μη κυβερνητικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου.
Η PACE αναφέρεται στις νομοθετικές ρυθμίσεις για τα μητρώα ελληνικών και ξένων ΜΚΟ, καθώς και στις προβλέψεις που αφορούν την ποινική ευθύνη μελών τους.
Παράλληλα, σημειώνει ότι η Επιτροπή της Βενετίας είχε κληθεί να γνωμοδοτήσει για το σχετικό ελληνικό νομοθετικό πλαίσιο και ότι η γνωμοδότησή της αναμενόταν να αξιοποιηθεί στην περαιτέρω εξέταση του ζητήματος.
Καταγγελίες για αστυνομική βία και μεταχείριση Ρομά
Ανησυχία εκφράζεται στην έκθεση και για καταγγελίες κακομεταχείρισης, κατάχρησης εξουσίας ή ρατσιστικής συμπεριφοράς από τις υπηρεσίες εσωτερικής ασφάλειας, ιδίως σε βάρος Ρομά.
Η PACE επισημαίνει παράλληλα ότι από το 2018 δεν έχει δημιουργηθεί ένας αποτελεσματικός και πλήρως ανεξάρτητος μηχανισμός εξέτασης καταγγελιών κατά της αστυνομίας.
Η Συνέλευση αναμένει ότι οι μεταρρυθμίσεις στη Δικαιοσύνη, μεταξύ των οποίων ο νέος δικαστικός χάρτης, θα συμβάλουν στη μείωση των καθυστερήσεων στην απονομή δικαιοσύνης και στην αποτελεσματικότερη εφαρμογή των δικαστικών αποφάσεων.
Αντίστοιχα, εκτιμά ότι το σχέδιο δράσης για την αναμόρφωση του σωφρονιστικού συστήματος για την περίοδο 2025-2030 θα πρέπει να οδηγήσει τα ελληνικά καταστήματα κράτησης σε μεγαλύτερη ευθυγράμμιση με τα πρότυπα της Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT).
Μειονότητες: Οι συστάσεις που επανέρχονται
Σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα των μειονοτήτων, η PACE επαναφέρει συστάσεις που είχαν διατυπωθεί και το 2018.
Μεταξύ άλλων, καλεί την Ελλάδα να επικυρώσει το Πρωτόκολλο 12 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που αφορά την απαγόρευση των διακρίσεων, καθώς και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Ιθαγένεια.
Ζητεί ακόμη από την Ελλάδα να επιτρέψει στις εθνικές ΜΚΟ την υποβολή συλλογικών προσφυγών βάσει του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη, ενώ επαναφέρει την έκκληση για υπογραφή και επικύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη για τις Περιφερειακές ή Μειονοτικές Γλώσσες και της Σύμβασης-Πλαισίου για την Προστασία των Εθνικών Μειονοτήτων.
Η Συνέλευση εκφράζει παράλληλα τη λύπη της για τη θέση των ελληνικών αρχών ότι δεν προτίθενται επί του παρόντος να επικυρώσουν τις δύο τελευταίες συμβάσεις, παραπέμποντας στο υφιστάμενο νομικό πλαίσιο και στη Συνθήκη της Λωζάννης σε σχέση με τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης.
Παράλληλα, ζητεί επενδύσεις για τη διατήρηση της βλάχικης πολιτιστικής κληρονομιάς στη Βόρεια Ελλάδα.
