Όπως επισημαίνεται σε μελέτη της Eurobank Research, η αναδιάρθρωση των εισαγωγών πετρελαίου στην ΕΕ ήταν δραστική:

- το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές αργού υποχώρησε 2,2% το 2025, έναντι του 21% που βρισκόταν την περίοδο 2015-2021

- την ίδια ώρα, το μερίδιο της Ρωσία στα διυλισμένα προϊόντα περιορίστηκε στο 0,4%.

Το κενό καλύφθηκε από εναλλακτικούς προμηθευτές.

Στην αγορά των διυλισμένων προϊόντων, οι αυξημένες εισαγωγές από το Κουβέιτ, τις ΗΠΑ, την Ινδία, τη Σαουδική Αραβία και την Αλγερία κάλυψαν το 51,8% της μείωσης των ποσοτήτων που εισάγονταν από τη Ρωσία. Παράλληλα, στην αγορά του αργού πετρελαίου, οι υψηλότερες εισαγωγές από τις ΗΠΑ, το Καζακστάν, τη Σαουδική Αραβία, τη Γουιάνα, τη Νορβηγία, τη Βραζιλία, την Αγκόλα, την Αλγερία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα υπερκάλυψαν την απώλεια της ρωσικής προσφοράς.

Η εξέλιξη αυτή οδήγησε επίσης σε μεγαλύτερη διαφοροποίηση των προμηθευτών, καθώς το συνολικό μερίδιο των πέντε μεγαλύτερων μη ευρωπαϊκών προμηθευτών μειώθηκε στο 50,6% την περίοδο 2022-2025, από 58,8% την περίοδο 2015-2021.

Ειδικά στα διυλισμένα προϊόντα, η Μέση Ανατολή εξακολουθεί να κατέχει κρίσιμο ρόλο στις ευρωπαϊκές εισαγωγές, με το μερίδιο των χωρών του Περσικού Κόλπου να αυξάνεται στο 31,1% το 2025 έναντι 15,5% το 2021, πράγμα που κάνει την Ευρώπη ευάλωτη στις διαταραχές στην περιοχή. Στο αργό, η ΕΕ καλύπτει περίπου το 13% από τις συγκεκριμένες χώρες.

Ενεργειακό σοκ και εκτόξευση των τιμών

Το κλίμα στις αγορές άλλαξε άρδην μετά την επίθεση στο Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου. Από τα πρώτα «θύματα» της επίθεσης η ενέργεια, με τις τιμές να εκτοξεύονται και τους καταναλωτές να… χάνουν τον ύπνο τους.

Τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2026 (πριν την επίθεση των ΗΠΑ/Ισραήλ), η τιμή αναφοράς του αργού πετρελαίου Brent διαμορφώθηκε κατά μέσο όρο 11,1% χαμηλότερα σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα και 13,7% κάτω από τον αντίστοιχο μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας. Τότε, η Ευρώπη θεωρείτο ακόμη ανθεκτική σε ενδεχόμενες πιέσεις, χάρη στην απεξάρτησή της από το ρωσικό πετρέλαιο, καθώς και χάρη στην αυξημένη διαφοροποίηση των προμηθευτών.

Ωστόσο, οι εκτιμήσεις ανατράπηκαν εν μία νυκτί μετά την επίθεση στο Ιράν, τόσο λόγω της αυξημένης πλέον εξάρτησης από τις χώρες του Κόλπου, όσο και λόγω των φόβων για ευρύτερη περιφερειακή αποσταθεροποίηση, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας.

Οι τιμές δεν άργησαν να εκτιναχθούν, με το Brent να αγγίζει τα 126,4 δολάρια το βαρέλι στις 30 Απριλίου, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιούνιο του 2022. Η μέση τιμή κλεισίματος του Brent την περίοδο Μαρτίου-Ιουνίου διαμορφώθηκε στα 97,4 δολάρια το βαρέλι, αυξημένη κατά 27% σε ετήσια βάση.

Σε άλλους βασικούς δείκτες η άνοδος ήταν ακόμη μεγαλύτερη: το αμερικανικό αργό WTI ενισχύθηκε κατά 41,9% σε ετήσια βάση· το κινεζικό σημείο αναφοράς για το αργό πετρέλαιο αυξήθηκε κατά 34,6% σε ετήσια βάση. Να σημειωθεί, δε, πως Κίνα και Ινδία αντιστοιχούσαν από κοινού περίπου στο 44% του αργού πετρελαίου που πέρασε από τα Στενά του Ορμούζ το 2025. Και να συνυπολογιστεί πως η άνοδος του αργού θα ήταν ακόμη μεγαλύτερη εάν η Κίνα δεν είχε μειώσει τη ζήτηση εισαγωγών κατά τη διάρκεια του πολέμου – κατά περίπου 3,5 εκατ. βαρέλια πετρελαίου από τον Απρίλιο και μετά.

Τα αποθέματα «στερεύουν»

Οι προσδοκίες της αγοράς για σημαντικό πλεόνασμα προσφοράς με την έναρξη του 2026, επηρέασαν την πορεία των τιμών, οι οποίες παρέμειναν σε χαμηλά επίπεδα στην αρχή του έτους.

Να σημειωθεί πως πριν τη σύγκρουση, ο ΙΕΑ προέβλεπε ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου θα αυξανόταν κατά 2,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως, φτάνοντας τα 108,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ η ζήτηση αναμενόταν να αυξηθεί μόλις κατά 0,85 εκατ. βαρέλια ημερησίως, στα 104,9 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

Ωστόσο, οι εκτιμήσεις ανατράπηκαν και η κρίση στη Μέση Ανατολή έφερε στο προσκήνιο το ζήτημα των αποθεμάτων.

Με βάση τους στόχους παραγωγής και τα πραγματικά στοιχεία για τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Ιράν, το Κουβέιτ, το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το σωρευτικό έλλειμμα παραγωγής στις χώρες του Κόλπου την περίοδο Μαρτίου-Ιουνίου 2026 εκτιμάται σε 1,06 δισ. βαρέλια, ποσότητα που αντιστοιχεί σε 8,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

Σε σύγκριση με τα επίπεδα παραγωγής του Φεβρουαρίου 2026, το συνολικό έλλειμμα παγκόσμιας προσφοράς έφτασε σχεδόν τα 1,4 δισ. βαρέλια, ή 11,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Αυτό δείχνει ότι οι αυξήσεις παραγωγής από άλλες περιοχές δεν κατάφεραν να αντισταθμίσουν τη διαταραχή στον Κόλπο.

Όπως υπογραμμίζουν οι αναλυτές της Eurobank, το έλλειμμα στην προσφορά θα ήταν ακόμη μεγαλύτερο χωρίς τις έκτακτες απελευθερώσεις αποθεμάτων και εάν η απώλεια προσφοράς δεν είχε αντισταθμιστεί από την ασθενική ζήτηση. Ενδεικτικά: η ζήτηση κατά του πρώτους 4 μήνες του πολέμου μειώθηκε κατά περίπου 73-92 εκατ. βαρέλια. Η σχέση ζήτησης προς προσφορά άφησε πίσω της καθαρό έλλειμμα περίπου 1,32 δισ. βαρελιών.

Τα δύο σενάρια για το Brent

Σενάριο Α:

Οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή αποκλιμακώνονται κατά το τρίτο τρίμηνο του 2026. Οι ΗΠΑ και το Ιράν καταλήγουν σε κάποια μορφή συμφωνίας και τα Στενά του Ορμούζ ανοίγουν ξανά για τη ναυσιπλοΐα το τέταρτο τρίμηνο, όμως η αποκατάσταση των ροών γίνεται σταδιακά. Οι επιθεωρήσεις, τα ασφάλιστρα κινδύνου πολέμου και οι ουρές πλοίων διατηρούν το κόστος μεταφοράς ενέργειας σε αυξημένα επίπεδα.

Σενάριο Β:

Δεν επιτυγχάνεται ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν εντός του έτους. Οι εκεχειρίες καταρρέουν επανειλημμένα και η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ παραμένει σημαντικά περιορισμένη στο μεγαλύτερο μέρος του δεύτερου εξαμήνου του 2026. Τα αυξημένα ασφάλιστρα, οι έλεγχοι ασφαλείας, οι μεγαλύτερες διαδρομές μεταφοράς και οι περιστασιακές διακοπές λειτουργίας λιμανιών διατηρούν σημαντικά υψηλότερα τα κόστη μεταφοράς.

Με βάση το Σενάριο Α, η μέση τιμή του Brent το 2026 αναμένεται να κυμανθεί μεταξύ 85,6 και 87,1 δολαρίων το βαρέλι, με σταδιακή αποκλιμάκωση των εντάσεων κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους.

Με βάση το Σενάριο Β, η μέση τιμή εκτιμάται μεταξύ 88,5 και 93,4 δολαρίων το βαρέλι, έναντι 68,2 δολαρίων το βαρέλι το 2025.

Υπό πιο ευνοϊκές προϋποθέσεις, όπως η ταχεία αποκατάσταση της κυκλοφορίας μέσω των Στενών του Ορμούζ και η επιστροφή της διαταραγμένης παραγωγής στην αγορά έως το τέλος του 2026, γεγονός που θα οδηγούσε ξανά την παγκόσμια αγορά σε κατάσταση υπερπροσφοράς το 2027, η Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών των ΗΠΑ (EIA) προέβλεπε μέση τιμή πετρελαίου 82 δολάρια το βαρέλι για το 2026, στην τελευταία της εκτίμηση πριν από την επανέναρξη των συγκρούσεων στις αρχές Ιουλίου.

Ακόμη, τον Ιούνιο, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), στο πλαίσιο των τακτικών μακροοικονομικών προβολών του Ευρωσυστήματος, είχε υιοθετήσει ως βασική υπόθεση μέση τιμή πετρελαίου 96,9 δολάρια το βαρέλι για το σύνολο του 2026.