Ο τύμβος αυτός αποτελεί μια μοναδική «κιβωτό γνώσεων», καθώς περιλαμβάνει όλες τις πρακτικές που συνδέονται με τις ταφικές τελετουργίες της ανώτερης κοινωνικής τάξης της ρωμαϊκής Θράκης: από την καύση νεκρών και τη θυσία αλόγων και σκύλων μαζί με τους ιδιοκτήτες τους, μέχρι την προσφορά ολόκληρων αμαξών, τη διεξαγωγή μεταθανάτιων τελετών και την ανέγερση του τύμβου.
Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, σημείωσε: «Ο ταφικός τύμβος της Μικρής Δοξιπάρας - Ζώνης αποτελεί ένα μοναδικό μνημείο. Πρόκειται για το μεγαλύτερο τύμβο αυτοκρατορικών χρόνων στην περιοχή και το μόνο που καλύπτει τόσο καλά διατηρημένα τροχοφόρα οχήματα. Η ανασκαφή του, που ξεκίνησε το 2002, αποκάλυψε πέντε άμαξες, ταφές ανθρώπων και ζώων και πλήθος οργανικών υλικών, αποτυπώνοντας, με μοναδικό τρόπο, τις ταφικές τελετουργίες της ανώτερης κοινωνικής τάξης της ρωμαϊκής Θράκης.
Η μόνιμη έκθεση θα φιλοξενηθεί σε ειδικά σχεδιασμένο κτήριο προστασίας, με θολωτή οροφή που αναπαριστά τα όρια του τύμβου. Το 2021, σε άριστη συνεργασία με την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, το έργο εντάχθηκε στο οικείο Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα με προϋπολογισμό περίπου 14.000.000 ευρώ. Ευχαριστώ θερμά το φίλο Περιφερειάρχη Χριστόδουλο Τοψίδη και τη Διαχειριστική Αρχή της Περιφέρειας για την εξαιρετική συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού.
Στόχος της μουσειολογικής και μουσειογραφικής μελέτης είναι η δημιουργία ενός χώρου που θα δίνει στον επισκέπτη την αίσθηση ότι βρίσκεται εντός ταφικού χώρου, όπου κυριαρχούν η ησυχία και ο σεβασμός προς τους νεκρούς. Παράλληλα, ο επισκέπτης θα έχει τη δυνατότητα να βιώσει και να κατανοήσει σημαντικές πτυχές της ταφικής τελετουργίας του τύμβου. Η λειτουργία του μουσειακού χώρου αναμένεται να συμβάλλει καθοριστικά στην ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς του Έβρου και της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης».
Η βασική αρχή ανάδειξης των ταφικών συνόλων είναι η διατήρηση της ανασκαφικής εικόνας των λάκκων καύσεων, των αμαξών και των αλόγων ως αδιάσπαστη ενότητα. Η έκθεση παρουσιάζει τα σκελετικά κατάλοιπα 15 αλόγων και ενός σκύλου — ένδειξη ότι ο ιδιοκτήτης της άμαξας ασχολούνταν με το κυνήγι — καθώς και περίπου 250 αρχαιότητες που βρέθηκαν στον τύμβο. Κεντρικό θέμα του Μουσείου αποτελεί η αναπαράσταση των καύσεων και των ταφών.
Στα κινητά αρχαιολογικά ευρήματα περιλαμβάνονται πολυάριθμα κτερίσματα, μεταλλικά εξαρτήματα αμαξών, διακοσμητικά στοιχεία της ιπποσκευής των αλόγων, αλλά και οργανικά υλικά. Οι ιατρικές εργαλειοθήκες της Δοξιπάρας είναι από τις καλύτερα διατηρημένες του είδους τους σε παγκόσμιο επίπεδο, προερχόμενες από την περίοδο των αυτοκρατορικών χρόνων.
Η έκθεση οργανώνεται σε πέντε ενότητες, με πλούσιο εποπτικό και πολυμεσικό υλικό. Η πρώτη ενότητα εισάγει στο χωρόχρονο του μνημείου, ενώ οι ενότητες 2-5 καλύπτουν τα θέματα: «Ποιοι ήταν οι άνθρωποι που τάφηκαν στον Τύμβο της Δοξιπάρας;», «Οι άμαξες στον αρχαίο κόσμο: Οχήματα με πολλές σημασίες», «Πεθαίνοντας στη Θράκη. Ταφικές τελετουργίες των ρωμαϊκών χρόνων» και «Η τελευταία νεκρή του Τύμβου ήταν γυναίκα». Η έκθεση θα είναι προσβάσιμη σε άτομα με αναπηρία, καθώς και σε επισκέπτες με προβλήματα όρασης.
