Τα στοιχεία του Digital News Report 2026 του Reuters Institute καταγράφουν μια βαθιά μεταβολή στις συνήθειες του ελληνικού κοινού, με τη χώρα να εξακολουθεί να συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων με τη χαμηλότερη εμπιστοσύνη στις ειδήσεις διεθνώς.
Σύμφωνα με την έρευνα, μόλις το 18% των Ελλήνων δηλώνει ότι εμπιστεύεται τις ειδήσεις, ποσοστό που είναι λιγότερο από το μισό του παγκόσμιου μέσου όρου, ο οποίος ανέρχεται στο 38%, ενώ αποτελεί ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη.
Η εικόνα αυτή δεν αποτυπώνει μια ξαφνική αλλαγή, αλλά μια σταδιακή φθορά της σχέσης του κοινού με τα μέσα ενημέρωσης, η οποία εξελίσσεται εδώ και χρόνια.
Οι νέοι επιλέγουν TikTok και Instagram αντί για τηλεόραση και εφημερίδες
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας πραγματικότητας αποτελεί η περίπτωση της Κατερίνας Σπυροπούλου, η οποία, όπως αναφέρει το Christian Science Monitor, παρακολουθεί στενά την επικαιρότητα και ενδιαφέρεται για ζητήματα όπως η ανεργία των νέων, οι κοινωνικές ανισότητες και οι διεθνείς συγκρούσεις, ωστόσο δεν επιλέγει την παραδοσιακή ενημέρωση.
Η ίδια δεν παρακολουθεί τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων, καθώς θεωρεί ότι πολλές φορές οι ειδήσεις συνοδεύονται από σχόλια, προσωπικές κρίσεις ή τη γραμμή του κάθε μέσου.
«Δεν θέλω να εκτίθεμαι στην πολιτική προπαγάνδα κάθε καναλιού», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η επιλογή της έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς προέρχεται από μια οικογένεια με ισχυρή σχέση με τον χώρο των μέσων ενημέρωσης: η μητέρα της εργαζόταν σε περιοδικά, ενώ ο πατέρας της στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο.
Παρόλα αυτά, η ίδια έχει στραφεί πλέον κυρίως στο TikTok και το Instagram για την ενημέρωσή της, είτε πρόκειται για πολιτικές εξελίξεις και διεθνή γεγονότα είτε ακόμη και για πιο καθημερινές επιλογές.
Η ψυχική υγεία και η ανάγκη για πιο «θετική» ενημέρωση
Η στροφή των νέων στα κοινωνικά δίκτυα δεν σχετίζεται μόνο με την τεχνολογία, αλλά και με τον τρόπο που βιώνουν την καθημερινή ειδησεογραφία.
Η Κατερίνα Σπυροπούλου υποστηρίζει ότι αρκετοί νέοι αποφεύγουν την τηλεοπτική ενημέρωση επειδή τη συνδέουν με μια συνεχή ροή αρνητικών ειδήσεων, η οποία μπορεί να επηρεάζει την ψυχολογία τους.
Αντίθετα, στο TikTok αισθάνεται ότι έχει μεγαλύτερο έλεγχο στο περιεχόμενο που βλέπει, καθώς μπορεί να επιλέξει θεματολογία που την ενδιαφέρει.
Ωστόσο, ξεκαθαρίζει ότι δεν εμπιστεύεται άκριτα τους influencers ούτε θεωρεί ότι κάθε δημιουργός περιεχομένου αποτελεί αξιόπιστη πηγή ενημέρωσης.
Η ίδια διαμορφώνει ενεργά τον αλγόριθμο της πλατφόρμας της, αποφεύγοντας λογαριασμούς που θεωρεί προβληματικούς, αποκλείοντας περιεχόμενο με ομοφοβικές ή ακραίες απόψεις και επιλέγοντας τι εμφανίζεται στη ροή της.
Παράλληλα, απορρίπτει την άποψη ότι οι νέοι είναι αδιάφοροι για την κοινωνία και την πολιτική, υποστηρίζοντας ότι η γενιά της συμμετέχει ενεργά σε κοινωνικές δράσεις και διεκδικήσεις.
Η Ελλάδα ως «εργαστήριο» της νέας εποχής ενημέρωσης
Η περίπτωση της Ελλάδας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους ερευνητές του Reuters Institute, καθώς αποτυπώνει με έντονο τρόπο μια παγκόσμια τάση: τη μετατόπιση της ενημέρωσης από τα παραδοσιακά μέσα στις ψηφιακές πλατφόρμες.
Τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι:
- 64% των Ελλήνων ενημερώνονται μέσω κοινωνικών δικτύων, ποσοστό ιδιαίτερα υψηλό σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
- 46% χρησιμοποιούν την τηλεόραση ως πηγή ενημέρωσης.
- Μόλις 15% ενημερώνονται από το ραδιόφωνο.
- Μόνο 10% χρησιμοποιούν τις έντυπες εφημερίδες.
Η αλλαγή αυτή φέρνει νέα δεδομένα για τα μέσα ενημέρωσης, τα οποία καλούνται να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν με το κοινό, ιδιαίτερα με τις νεότερες ηλικίες.
Η κρίση εμπιστοσύνης και ο ρόλος των ΜΜΕ
Ο επικεφαλής της ελληνικής έρευνας του Reuters Institute, Αντώνης Καλογερόπουλος, επισημαίνει ότι η χαμηλή εμπιστοσύνη των πολιτών δεν αποτελεί πρόσφατο φαινόμενο, αλλά αποτέλεσμα μιας μακράς διαδικασίας.
Όπως αναφέρει, η οικονομική κρίση είχε σημαντικές επιπτώσεις στον χώρο της δημοσιογραφίας, καθώς πολλοί έμπειροι επαγγελματίες εγκατέλειψαν τον κλάδο, ενώ οι χαμηλές αμοιβές και οι δύσκολες εργασιακές συνθήκες λειτουργούν αποτρεπτικά για νέους δημοσιογράφους.
Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ένας φαύλος κύκλος: η υποβάθμιση των συνθηκών εργασίας επηρεάζει την ποιότητα της ενημέρωσης και αυτή με τη σειρά της την εμπιστοσύνη του κοινού.
Η διαφάνεια ως «κλειδί» για την ανάκτηση εμπιστοσύνης
Ο Αντώνης Καλογερόπουλος υπογραμμίζει ότι ένας από τους βασικούς τρόπους για να αποκατασταθεί η σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και μέσων είναι η μεγαλύτερη διαφάνεια.
Αυτό, όπως εξηγεί, σημαίνει ότι τα μέσα ενημέρωσης θα πρέπει:
- να παρουσιάζουν με σαφήνεια τη σχέση τους με τους ιδιοκτήτες και τα συμφέροντα που τα επηρεάζουν,
- να εξηγούν τις δημοσιογραφικές διαδικασίες που ακολουθούν,
- να αποφεύγουν πρακτικές όπως η δημοσίευση ανυπόγραφων άρθρων.
Τα social media ως προσωπικό φίλτρο ενημέρωσης
Η έλλειψη εμπιστοσύνης στα ελληνικά μέσα οδηγεί πολλούς νέους στη δημιουργία ενός προσωπικού «μείγματος» ενημέρωσης μέσω κοινωνικών δικτύων.
Η Κατερίνα Σπυροπούλου αναφέρει ότι προτιμά να παρακολουθεί διεθνή μέσα ή προσωπικές μαρτυρίες ανθρώπων που βρίσκονται οι ίδιοι σε περιοχές κρίσεων, όπως η Παλαιστίνη.
Ωστόσο, η επιλογή αυτή συνοδεύεται και από κινδύνους. Το Reuters Institute επισημαίνει ότι το περιεχόμενο που διακινείται στα κοινωνικά δίκτυα δεν υπόκειται πάντα στους ίδιους δημοσιογραφικούς ελέγχους με τα επαγγελματικά μέσα ενημέρωσης.
Έτσι, ακόμη και όταν οι χρήστες θεωρούν ότι αποκτούν μια πιο αντικειμενική εικόνα, υπάρχει ο κίνδυνος να εκτεθούν σε μονόπλευρες αφηγήσεις, παραπληροφόρηση ή περιεχόμενο που ενισχύει ήδη υπάρχουσες πεποιθήσεις.
Η μεγάλη πρόκληση για την ενημέρωση της επόμενης ημέρας είναι πλέον διπλή: τα μέσα καλούνται να ξαναχτίσουν την εμπιστοσύνη του κοινού, ενώ οι πολίτες πρέπει να μάθουν σε ένα περιβάλλον όπου η πληροφορία είναι άφθονη, αλλά η αξιοπιστία της δεν είναι πάντα δεδομένη.
