Στο πλαίσιο αυτό, ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, και ο Κύπριος ομόλογός του, Μιχαήλ Δαμιανός, απέστειλαν κοινή επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), με την οποία ζητούν την εξέταση χρηματοδότησης του έργου, κατόπιν διαδικασίας δέουσας επιμέλειας (due diligence). Η πρωτοβουλία αυτή έρχεται σε συνέχεια των πρόσφατων παρεμβάσεων του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, οι οποίοι έχουν αναδείξει τη στρατηγική σημασία της υλοποίησης της διασύνδεσης.
Σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς, η κοινή αυτή κίνηση εκλαμβάνεται ως σαφές μήνυμα πολιτικής βούλησης και επανατοποθέτησης της Κύπρου υπέρ του έργου, μετά από μια περίοδο επιφυλάξεων. Παράλληλα, η πιθανή εμπλοκή της ΕΤΕπ θεωρείται κρίσιμη, καθώς μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την προσέλκυση πρόσθετων κεφαλαίων από εμπορικές τράπεζες και επενδυτές, ενισχύοντας τη συνολική χρηματοδοτική δομή.
Η επιστολή
Στην επιστολή τους, οι δύο υπουργοί επισημαίνουν ότι τόσο η Ελλάδα, όσο και η Κύπρος έχουν εντάξει το έργο στα Εθνικά τους Σχέδια για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι τον Σεπτέμβριο του 2024 υπεγράφη Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ των δύο χωρών για την προώθηση της επόμενης φάσης του έργου. Τονίζουν επίσης ότι η εμπλοκή της ΕΤΕπ στην παρούσα φάση θα μπορούσε να προσφέρει πολύτιμες τεχνικοοικονομικές εκτιμήσεις, ιδίως ως προς τις επιπτώσεις της διασύνδεσης στη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και στη συνολική ευστάθεια του συστήματος.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διασφάλιση της ευθυγράμμισης του έργου με τα επικαιροποιημένα ΕΣΕΚ, το Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης Δικτύου του ENTSO-E, καθώς και με τους ευρύτερους στόχους της ενεργειακής και κλιματικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό, αποκτά πρόσθετη σημασία το γεγονός ότι ο ευρωπαϊκός οργανισμός διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (ENTSO-E) έχει απορρίψει το αίτημα της Τουρκίας για διασύνδεση με τα Κατεχόμενα, επισημαίνοντας ότι το μοναδικό εγκεκριμένο έργο διασύνδεσης της Κυπριακής Δημοκρατίας με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα είναι ο Great Sea Interconnector. Όπως έχει καταστήσει σαφές, κανένα έργο δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς τη συγκατάθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το έργο
Το έργο του GSI συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα υποθαλάσσια ενεργειακά projects διεθνώς. Μέσω της υλοποίησής του, το ηλεκτρικό σύστημα της Κύπρου –και σε επόμενο στάδιο του Ισραήλ– θα αποκτήσει για πρώτη φορά απευθείας σύνδεση με το ευρωπαϊκό δίκτυο, μέσω μιας «πράσινης», αξιόπιστης και αμφίδρομης ηλεκτρικής λεωφόρου. Η διασύνδεση αναμένεται να συμβάλει καθοριστικά στην καλύτερη αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις τρεις χώρες, μειώνοντας σημαντικά τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προσφέροντας μια νέα εναλλακτική πηγή τροφοδοσίας.
Το υπό κατασκευή τμήμα Κύπρου–Ελλάδας (μέσω Κρήτης) έχει συνολικό μήκος περίπου 898 χιλιομέτρων και αποτελεί τον πυρήνα του έργου. Ο σχεδιασμός του ξεκίνησε ήδη από το 2012, ενώ μέχρι το 2022 είχαν ολοκληρωθεί κρίσιμες μελέτες, αδειοδοτήσεις και διαγωνιστικές διαδικασίες για την ανάδειξη αναδόχων. Καθοριστική υπήρξε η συμβολή του ΑΔΜΗΕ, ο οποίος από το 2021 συμμετείχε ως τεχνικός σύμβουλος, συμβάλλοντας στην ωρίμανση του έργου και στην εξασφάλιση ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
Μέχρι σήμερα, το έργο έχει εξασφαλίσει σημαντικούς πόρους, μεταξύ των οποίων περίπου 657–658 εκατ. ευρώ από τον Μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» (Connecting Europe Facility), καθώς και επιπλέον 100 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF). Το συνολικό κόστος εκτιμάται ότι προσεγγίζει τα 2 δισ. ευρώ, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη συμμετοχή θεσμικών χρηματοδοτών όπως η ΕΤΕπ.
Υπενθυμίζεται ότι η κατασκευή του υποθαλάσσιου καλωδίου έχει ανατεθεί από τον ΑΔΜΗΕ στη γαλλική Nexans, έναντι περίπου 1,4 δισ. ευρώ. Αν και οι εργασίες είχαν ξεκινήσει και είχαν καταβληθεί προκαταβολές, το έργο ανεστάλη το 2025, λόγω συνδυασμού παραγόντων, όπως οι γεωπολιτικές πιέσεις και οι επιφυλάξεις που είχαν εκφραστεί.
Σήμερα, με την επανενεργοποίηση του πολιτικού ενδιαφέροντος και τη συντονισμένη παρέμβαση Αθήνας και Λευκωσίας, διαμορφώνονται εκ νέου οι προϋποθέσεις για την επανεκκίνηση ενός έργου που θεωρείται κομβικής σημασίας τόσο για την ενεργειακή ολοκλήρωση της Ανατολικής Μεσογείου όσο και για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
