Η έγκριση ανοίγει τον δρόμο για την ενεργοποίηση συνολικών πόρων ύψους 5,3 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 4,8 δισ. ευρώ πλέον ΦΠΑ, με βασικούς αποδέκτες ευάλωτα νοικοκυριά και πολύ μικρές επιχειρήσεις. Η χρηματοδότηση θα κατευθυνθεί σε δράσεις που αφορούν την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και επαγγελματικών χώρων, την ενίσχυση της κοινωνικής κατοικίας, αλλά και τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων και ιδιωτικών μεταφορών.

Το σχέδιο καταρτίστηκε σε συνεργασία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και τον υπουργό Σταύρο Παπασταύρου, με στόχο οι προβλεπόμενες μεταρρυθμίσεις και δράσεις να περιορίσουν το ενεργειακό κόστος και ταυτόχρονα να επιταχύνουν την πράσινη μετάβαση των νοικοκυριών και των πολύ μικρών επιχειρήσεων.

Συνολικά, το πρόγραμμα περιλαμβάνει 25 διαφορετικές παρεμβάσεις. Μεταξύ αυτών είναι προγράμματα «Εξοικονομώ» για την ενεργειακή αναβάθμιση 62.000 κατοικιών και 10.000 πολύ μικρών επιχειρήσεων, η εγκατάσταση 280.000 αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων σε κατοικίες, καθώς και η δημιουργία 2.800 νέων κατοικιών για τη στέγαση ευάλωτων νοικοκυριών.

Παράλληλα, προβλέπεται αύξηση του επιδόματος θέρμανσης έως και 100 ευρώ ετησίως, ενώ στο σκέλος των μεταφορών εντάσσονται η προμήθεια νέων ηλεκτρικών λεωφορείων και συρμών του μετρό, η εφαρμογή συστήματος «κοινωνικού leasing» για ηλεκτρικά οχήματα με χαμηλό μίσθωμα για νοικοκυριά με αυξημένες ανάγκες μετακίνησης, καθώς και η επιδότηση αγοράς ή μίσθωσης ηλεκτρικών επαγγελματικών οχημάτων, από ΙΧ και VAN έως μεσαία και βαρέα οχήματα, για μικρές επιχειρήσεις.

Ειδική πρόβλεψη υπάρχει και για τα άτομα με αναπηρία, καθώς προβλέπεται 100% επιδότηση για ατομικά μέσα μετακίνησης.

Το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα εκτιμάται ότι θα καλύψει περίπου 1,5 εκατομμύριο νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις. Η εφαρμογή του προγράμματος θα ξεκινήσει εντός του 2026 και θα συνεχιστεί έως το 2032.

Ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης έκανε την ακόλουθη δήλωση: «Η έγκριση του ελληνικού σχεδίου για το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα είναι μια πραγματικά καλή είδηση. Διότι τώρα που ολοκληρώθηκε το Ταμείο Ανάκαμψης, το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο προορίζεται να γίνει ένας σημαντικός πυλώνας της οικονομίας δίπλα στο ΕΣΠΑ, τις αγροτικές επιδοτήσεις και το νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας.

Τα έργα 5,3 δισ. ευρώ που σχεδιάσαμε και ξεκινούν εξυπηρετούν πολλαπλούς στόχους. Οικονομική στήριξη οικογενειών και μικρών επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των ευάλωτων, για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους, ενίσχυση της οικοδομής, βελτίωση του κτιριακού αποθέματος, προστασία του περιβάλλοντος, εκσυγχρονισμό των δημόσιων μεταφορών. Είναι λοιπόν ένα σχέδιο με έντονο κοινωνικό πρόσημο, που θα αξιοποιήσουμε στο μέγιστο βαθμό, χωρίς καθυστερήσεις».

Από την πλευρά του, ο Αναπληρωτής Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης υπογράμμισε πως «η έγκριση του ελληνικού σχεδίου για το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, ενός από τα πρώτα και του μεγαλύτερου μέχρι σήμερα σε πόρους που εγκρίνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποτελεί μια εθνική επιτυχία. Είναι το αποτέλεσμα σωστού σχεδιασμού, μεθοδικής προετοιμασίας και πολύμηνης επιτυχούς διαπραγμάτευσης με τους εταίρους μας στην Ε.Ε.».

«Συνιστά επίσης μια έμπρακτη απόδειξη για το πώς αντιλαμβάνεται η Κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη την απάντηση στο ερώτημα «μετά από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, τι;». Σηματοδοτεί τη ρεαλιστική προοπτική που δίνει στην επόμενη μέρα της ανάπτυξης με κοινωνική συνοχή. Αναδεικνύει τους τρόπους και τους πόρους που μετουσιώνουν την οικονομική μεγέθυνση σε μόνιμο μέρισμα για την κοινωνία, πρωτίστως για τους πιο ευάλωτους συμπολίτες μας και για τις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις. Ενεργοποιεί 5,3 δισ. ευρώ για την αντιμετώπιση του Στεγαστικού, του κόστους ενέργειας και του κόστους μεταφορών, τη χρηματοδότηση μόνιμων και βιώσιμων πράσινων επενδύσεων, ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και επιχειρηματικών υποδομών, περισσότερα σύγχρονα και φιλικά προς το περιβάλλον Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, αλλά και προμήθεια οχημάτων για νοικοκυριά με αυξημένες ανάγκες ή ΑμεΑ. Μέσα από απλοποιημένες διαδικασίες, αξιοποιούμε τους ευρωπαϊκούς πόρους που εξασφαλίσαμε, κάνουμε πράξη τις δεσμεύσεις μας προς τους πολίτες, επιταχύνουμε τις μεταρρυθμίσεις, βελτιώνουμε με μετρήσιμο αποτέλεσμα την καθημερινότητα, δημιουργούμε την Ελλάδα του 2030», είπε ακόμη ο Υπουργός.

Οι δράσεις που ενεργοποιούνται από το 2026

Το πρώτο κύμα παρεμβάσεων του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα τίθεται σε τροχιά υλοποίησης μέσα στο 2026, με επίκεντρο τη στέγαση, την ενεργειακή εξοικονόμηση και την ηλεκτροκίνηση.

Κοινωνικές κατοικίες

Στο μέτωπο της κοινωνικής στέγασης, τα Υπουργεία Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και Εθνικής Άμυνας προχωρούν στις απαιτούμενες διαδικασίες για την εξασφάλιση των αδειών και εγκρίσεων που απαιτούνται για την αξιοποίηση εγκαταστάσεων τριών πρώην στρατοπέδων σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα.

Στόχος είναι να ακολουθήσει δημόσιος διαγωνισμός για την κατασκευή περίπου 2.350 διαμερισμάτων, τα οποία θα διατεθούν σε ευάλωτα νοικοκυριά με βάση νομοθετική μεταρρύθμιση και σχετική παρέμβαση που προετοιμάζει το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας.

Ταυτόχρονα, εξετάζονται δημόσια κτίρια που μπορούν να μετατραπούν σε χώρους κατοικίας, ώστε να δημιουργηθούν επιπλέον περίπου 400 κοινωνικές κατοικίες. Η συνολική χρηματοδότηση της συγκεκριμένης δράσης αναμένεται να ανέλθει σε 490 εκατ. ευρώ.

Ενεργειακή αναβάθμιση πολύ μικρών επιχειρήσεων

Παρέμβαση σχεδιάζεται και για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, με στόχο τον περιορισμό των λειτουργικών τους δαπανών για ενέργεια. Το Υπουργείο Ανάπτυξης προετοιμάζει πρόγραμμα που θα χρηματοδοτεί παρεμβάσεις στο κτιριακό κέλυφος, αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας και αλλαγή συμβατικών θερμοσιφώνων με ηλιακούς.

Η δράση θα δώσει προτεραιότητα σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε κλάδους με υψηλή ενεργειακή κατανάλωση. Η ενίσχυση θα καλύπτει τόσο εργασίες ενεργειακής αναβάθμισης των κτιρίων όσο και την αντικατάσταση ενεργειακού εξοπλισμού, με αυξημένα ποσοστά επιδότησης ώστε οι απαιτούμενες επενδύσεις να μην προκαλούν σημαντική πίεση στη ρευστότητα των επιχειρήσεων.

Για το πρόγραμμα προβλέπονται 395 εκατ. ευρώ, με στόχο να ενισχυθούν περίπου 12.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις.

«Κοινωνικό leasing» ηλεκτρικών αυτοκινήτων

Στο πεδίο της ηλεκτροκίνησης, το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών επεξεργάζεται την εφαρμογή ενός προγράμματος κοινωνικής μίσθωσης ηλεκτρικών οχημάτων για ευάλωτα νοικοκυριά. Το μηνιαίο μίσθωμα θα είναι ιδιαίτερα χαμηλό και δεν θα υπερβαίνει τα 150 ευρώ.

Η επιδότηση θα φτάνει έως τις 12.500 ευρώ ανά νοικοκυριό, ενώ για ευάλωτες οικογένειες με μέλος ΑμεΑ θα αυξάνεται κατά 1.500 ευρώ. Οι δικαιούχοι θα μπορούν να χρησιμοποιούν, μέσω τετραετούς μίσθωσης, ηλεκτρικό όχημα από συγκεκριμένη λίστα, ενώ προβλέπεται να εξεταστεί και η δυνατότητα απόκτησής του μετά τη λήξη της μίσθωσης.

Ο προϋπολογισμός ανέρχεται σε 170 εκατ. ευρώ και εκτιμάται ότι θα καλύψει περίπου 15.000 νοικοκυριά.

211 νέα ηλεκτρικά λεωφορεία σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη

Σημαντική παρέμβαση αφορά και την ανανέωση του στόλου των αστικών συγκοινωνιών. Το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών προετοιμάζει διεθνή δημόσιο διαγωνισμό για την προμήθεια 211 ηλεκτρικών λεωφορείων, από τα οποία 101 θα κατευθυνθούν στην Αθήνα και 110 στη Θεσσαλονίκη.

Τα νέα οχήματα θα αντικαταστήσουν παλαιότερα λεωφορεία και θα αξιοποιηθούν κατά προτεραιότητα σε γραμμές που εξυπηρετούν περιοχές με μεγαλύτερες ανάγκες μετακίνησης, χαμηλότερα εισοδήματα και περιορισμένη πρόσβαση σε ΙΧ, όπως η Δυτική Αττική και η Δυτική Θεσσαλονίκη.

Με την ένταξη των νέων λεωφορείων στον στόλο εκτιμάται ότι ο χρόνος αναμονής στις στάσεις θα περιοριστεί κατά 15%, ενώ θα καταστεί δυνατή η πύκνωση των δρομολογίων. Παράλληλα, αναμένεται μείωση του λειτουργικού κόστους των δημόσιων αστικών συγκοινωνιών κατά 35 εκατ. ευρώ. Η χρηματοδότηση από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα θα ανέλθει σε 129 εκατ. ευρώ.

Επιδότηση έως 20.000 ευρώ για ηλεκτρικά ταξί

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η αντικατάσταση συμβατικών ταξί με ηλεκτρικά οχήματα. Το πρόγραμμα προβλέπει επιδότηση 20.000 ευρώ για την αντικατάσταση συμβατικού ταξί, με συνολική χρηματοδότηση 68 εκατ. ευρώ.

Αρχικά, η δράση θα αφορά ιδιοκτήτες ταξί σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, ώστε να διευκολυνθεί η αντικατάσταση οχημάτων που έχουν συμπληρώσει τον προβλεπόμενο χρόνο ζωής, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Κλιματικού Νόμου. Στη συνέχεια, το μέτρο θα επεκταθεί σε ολόκληρη τη χώρα.

Η διαδικασία προβλέπεται να είναι απλοποιημένη, ώστε η επιδότηση να καταβάλλεται χωρίς χρονοβόρα γραφειοκρατικά στάδια. Για τα προσβάσιμα σε ΑμεΑ ταξί, η ενίσχυση θα είναι υψηλότερη και θα φτάνει τις 29.000 ευρώ.

Οι παρεμβάσεις που προγραμματίζονται από το 2027

Το δεύτερο μεγάλο σκέλος των δράσεων έχει προγραμματιστεί για το 2027 και περιλαμβάνει εκτεταμένες παρεμβάσεις στην ενεργειακή κατανάλωση των νοικοκυριών, τη στέγαση, τις μεταφορές και την προσβασιμότητα.

Κεντρικό μέτρο αποτελεί η ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών ευάλωτων νοικοκυριών, σε συνδυασμό με την αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και θερμοσιφώνων. Για τη δράση έχει προβλεφθεί συνολικός προϋπολογισμός 1,7 δισ. ευρώ.

Παράλληλα, θα δημιουργηθούν 13 one stop shops, ένα σε κάθε Περιφέρεια, τα οποία θα λειτουργούν ως σημεία ενημέρωσης και υποστήριξης για ευάλωτα νοικοκυριά και πολύ μικρές επιχειρήσεις. Μέσω αυτών θα παρέχονται οδηγίες και συμβουλές σχετικά με την ενεργειακή αναβάθμιση και τους τρόπους περιορισμού του ενεργειακού κόστους.

Στο ίδιο πλαίσιο προβλέπεται η δωρεάν έκδοση Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης για περίπου 200.000 ευάλωτα νοικοκυριά, ενώ θα δημιουργηθεί και Μητρώο Ενεργειακής Στήριξης, όπου θα καταχωρίζονται ηλεκτρονικά τα νοικοκυριά που πληρούν τις προϋποθέσεις ένταξης στο Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα.

Αναβάθμιση φοιτητικών εστιών και ενίσχυση επιδόματος θέρμανσης

Σημαντικό μέρος των πόρων θα κατευθυνθεί στον εκσυγχρονισμό 15 κτιρίων φοιτητικών εστιών σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Πάτρα και Κομοτηνή. Οι εργασίες αναμένεται να βελτιώσουν τις συνθήκες διαμονής περίπου 5.600 φοιτητών, ενώ η δυναμικότητα των εστιών θα αυξηθεί κατά 36,5% σε σύγκριση με τον σημερινό αριθμό φιλοξενούμενων φοιτητών.

Παράλληλα, από το 2027 προβλέπεται πρόσθετη ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης για περίπου 780.000 δικαιούχους κάθε χρόνο. Οι δικαιούχοι θα λαμβάνουν 100 ευρώ επιπλέον ετησίως για την περίοδο 2027-2032, με στόχο να περιορίζεται η οικονομική επιβάρυνση από τη χρήση πετρελαίου, φυσικού αερίου και υγραερίου για θέρμανση.

100% επιδότηση για μέσα μετακίνησης ΑμεΑ

Πλήρης, δηλαδή 100% επιδότηση, προβλέπεται για την απόκτηση ηλεκτρικών αμαξιδίων, mobility scooters και hand bikes από 13.200 άτομα με αναπηρία. Το μέτρο θα αφορά επίσης μεγαλύτερης ηλικίας τετραπληγικά ή παραπληγικά άτομα, ανεξάρτητα από το αν είναι ασφαλισμένα.

Παρεμβάσεις σε Μετρό και σιδηροδρομικές υποδομές

Σημαντικές αλλαγές προβλέπονται και στο δίκτυο του Μετρό της Αθήνας. Στη Γραμμή 1 θα αναβαθμιστούν 10 παλαιοί συρμοί, οι οποίοι σήμερα βρίσκονται εκτός λειτουργίας λόγω της παλαιότητας της τεχνολογίας τους.

Παράλληλα, θα πραγματοποιηθούν εργασίες στους σταθμούς της Γραμμής 1, με στόχο να καταστεί δυνατή η πλήρης προσβασιμότητα και στους 24 σταθμούς για τα άτομα με αναπηρία.

Για τις Γραμμές 2 και 3 προβλέπεται η προμήθεια 12 νέων συρμών, οι οποίοι θα ενταχθούν στο υφιστάμενο δίκτυο, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της λειτουργικότητας και στην αύξηση της συχνότητας των δρομολογίων.

Παράλληλα, θα αναβαθμιστούν οι υποδομές προσβασιμότητας σε 33 σιδηροδρομικούς σταθμούς του ΟΣΕ, ώστε να διευκολυνθεί η ανεμπόδιστη χρήση τους από άτομα με αναπηρία.

Μεταφορές κατά παραγγελία και μετακίνηση μαθητών με αναπηρία

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται επίσης η ανάπτυξη υπηρεσιών Μεταφορών Κατά Παραγγελία σε Αττική, Θεσσαλονίκη και περιφερειακούς δήμους. Πρόκειται για ένα ευέλικτο μοντέλο τοπικής συγκοινωνίας, σχεδιασμένο κυρίως για ηλικιωμένους, άτομα με αναπηρία, μονογονεϊκές και πολύτεκνες οικογένειες, καθώς και ανέργους.

Επιπλέον, προβλέπεται χρηματοδότηση για την κάλυψη των αναγκών μεταφοράς μαθητών με αναπηρία σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, αλλά και σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές. Η παρέμβαση αποσκοπεί στην αναμόρφωση του υφιστάμενου συστήματος, ώστε χιλιάδες μαθητές να μετακινούνται με μεγαλύτερη ασφάλεια προς και από το σχολείο, ενώ παράλληλα μειώνεται η καθημερινή επιβάρυνση των οικογενειών τους.

Ηλεκτρικά επαγγελματικά οχήματα και 4.400 σημεία φόρτισης

Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις θα μπορούν επίσης να αποκτήσουν επαγγελματικά ηλεκτρικά οχήματα, είτε μέσω αγοράς είτε μέσω μίσθωσης. Στο ίδιο πλαίσιο προβλέπεται η εγκατάσταση φορτιστών για ιδιωτική χρήση στους χώρους των επιχειρήσεων.

Παράλληλα, σχεδιάζεται η δημιουργία ενός εκτεταμένου δικτύου 4.400 δημόσια προσβάσιμων σημείων επαναφόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων. Η ανάπτυξή τους θα επικεντρωθεί σε περιοχές όπου η ιδιωτική αγορά δεν έχει μέχρι σήμερα δημιουργήσει επαρκείς υποδομές φόρτισης.

«ATHENS MOVE»: Τέσσερις νέες γραμμές δημοτικής συγκοινωνίας

Στις δράσεις του Ταμείου εντάσσεται και το ATHENS MOVE, το νέο πρόγραμμα δημοτικής συγκοινωνίας του Δήμου Αθηναίων, μέσω του οποίου προβλέπεται η δημιουργία τεσσάρων νέων γραμμών:

• Νέος Κόσμος – Πετράλωνα – Κεραμεικός
• Κάτω Πατήσια – Σεπόλια – Κεραμεικός
• Προμπονά – Άνω Πατήσια – Κυψέλη
• Αττική – Κυψέλη

Οι νέες διαδρομές σχεδιάζονται ώστε να καλύψουν υφιστάμενα κενά στις τοπικές μετακινήσεις και να ενισχύσουν την πρόσβαση στις δημόσιες συγκοινωνίες σε περιοχές που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη οικονομική και μεταφορική ευαλωτότητα.