Στο ίδιο πλαίσιο, ο Βάλντις Ντομπρόβσκις ανακοίνωσε πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε θετικά τα αιτήματα της Ελλάδας και της Ιταλίας για αξιοποίηση της διευρυμένης δημοσιονομικής ευελιξίας με στόχο τη λήψη μέτρων που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια. Ταυτόχρονα, προειδοποίησε ότι οι ανοδικές πιέσεις στις τιμές είναι πιθανό να παραμείνουν καθώς η Ευρώπη οδεύει προς τον χειμώνα, ενώ ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί να υπάρχει συνεχής προσθήκη νέων δημοσιονομικών εξαιρέσεων.
Οι παρεμβάσεις των δύο αξιωματούχων αποτυπώνουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται να κινηθούν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις: να στηρίξουν τους πολίτες που πλήττονται περισσότερο, να χρησιμοποιήσουν με προσοχή τα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια και ταυτόχρονα να διατηρήσουν την αξιοπιστία των δημόσιων οικονομικών.
Τα «τρία Τ» για τα μέτρα στήριξης
Σύμφωνα με τον Πιερρακάκη, οι υπουργοί Οικονομικών, κατά τη διευρυμένη συνεδρίαση του Eurogroup, αξιολόγησαν τα μέτρα που έχουν εφαρμόσει τα κράτη-μέλη με στόχο την προστασία των πιο ευάλωτων ομάδων και τη διατήρηση της ανθεκτικότητας των οικονομιών τους.
Κατά τη συζήτηση, επιβεβαιώθηκε εκ νέου η προσήλωση στην αρχή των «τριών Τ»: τα μέτρα θα πρέπει να είναι προσωρινά, στοχευμένα και προσαρμοσμένα — temporary, targeted and tailored.
Ο πρόεδρος του Eurogroup περιέγραψε μια ιδιαίτερα δύσκολη ισορροπία για τις κυβερνήσεις. Από τη μία πλευρά, καλούνται να προστατεύσουν τους πολίτες από την άνοδο του ενεργειακού κόστους και, από την άλλη, να αποφύγουν μηνύματα που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν αμφιβολίες για τη δημοσιονομική τους πορεία. Παράλληλα, πρέπει να στηρίξουν την οικονομική δραστηριότητα χωρίς να διακυβεύσουν τη σταθερότητα και να καλύψουν τις μελλοντικές χρηματοδοτικές ανάγκες χωρίς να υπονομεύσουν την αξιοπιστία τους.
Όπως σημείωσε, από τα τέλη Αυγούστου οι τιμές της ενέργειας έχουν κινηθεί εκ νέου σε υψηλά επίπεδα, με τις αυξήσεις να επηρεάζουν μεταξύ άλλων το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, σε συνδυασμό με τον συνεχιζόμενο πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, καταδεικνύουν τους σοβαρούς εξωτερικούς κινδύνους στους οποίους παραμένει εκτεθειμένη η Ευρώπη στον ενεργειακό τομέα.
Η απόφαση της Κομισιόν για την Ελλάδα
Ο Ντομπρόβσκις διευκρίνισε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής της ευελιξίας που παρέχει η εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, ώστε αυτή να μπορεί να καλύπτει και μέτρα που αφορούν την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή αξιολόγησε θετικά τα σχετικά αιτήματα που υπέβαλαν η Ελλάδα και η Ιταλία.
Η απόφαση αφορά ειδικά τη δυνατότητα αξιοποίησης της διευρυμένης αυτής ευελιξίας. Παράλληλα, ο Ευρωπαίος αξιωματούχος συνέστησε συνετή χρήση του περιθωρίου που παρέχεται, καθώς και τήρηση των στόχων που έχουν συμφωνηθεί στα μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά και διαρθρωτικά σχέδια.
Σε ό,τι αφορά τις βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις, ο Ντομπρόβσκις επέμεινε ότι η στήριξη θα πρέπει να κατευθύνεται κυρίως προς τους πιο ευάλωτους. Όπως εξήγησε, τα μέτρα που εφαρμόζονται οριζόντια σε όλο τον πληθυσμό θα είχαν πολύ υψηλότερο δημοσιονομικό κόστος, ενώ θα μπορούσαν ταυτόχρονα να ενισχύσουν τη ζήτηση ενέργειας και τις τιμές. Ως αποτέλεσμα, θα περιοριζόταν η αποτελεσματικότητά τους για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη στήριξης.
Οι πιέσεις στις αγορές ομολόγων
Αναφερόμενος στο δημοσιονομικό περιβάλλον, ο Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι η γεωπολιτική αβεβαιότητα, οι πληθωριστικές πιέσεις και οι αυξημένες ανάγκες χρηματοδότησης συνθέτουν ένα σαφώς πιο απαιτητικό σκηνικό για τις ευρωπαϊκές οικονομίες.
Όπως ανέφερε, παρά το γεγονός ότι τα θεμελιώδη μεγέθη της Ευρωζώνης παραμένουν ισχυρά, οι επενδυτές στρέφουν πλέον περισσότερο την προσοχή τους στις δημοσιονομικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές οικονομίες. Η ευαισθησία απέναντι στους κινδύνους έχει αυξηθεί και οι αγορές απαιτούν υψηλότερη αποζημίωση για την αβεβαιότητα που συνδέεται με την αξιοπιστία και την ταχύτητα της δημοσιονομικής προσαρμογής.
Για να καταδείξει πόσο έχουν μεταβληθεί οι συνθήκες σε σύγκριση με το 2016, ο Πιερρακάκης παρέθεσε συγκεκριμένα στοιχεία. Το δημόσιο έλλειμμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανερχόταν τότε στο 1,7% του ΑΕΠ, ενώ για το 2026 εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 3,5%. Παράλληλα, η μέση απόδοση των δεκαετών κρατικών ομολόγων έχει αυξηθεί από το 1,1% στο 4%, ενώ οι αμυντικές δαπάνες έχουν ενισχυθεί από το 1,3% στο 2,4% του ΑΕΠ.
Την ίδια ώρα, το κόστος της ενέργειας έχει αυξηθεί, ενώ το δημόσιο χρέος εξακολουθεί να βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα, με ορισμένα κράτη-μέλη να καταγράφουν περαιτέρω επιδείνωση του σχετικού δείκτη.
Το περιθώριο για νέες δημοσιονομικές χαλαρώσεις
Ο Ντομπρόβσκις υπογράμμισε ότι το υφιστάμενο δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ περιλαμβάνει ήδη μηχανισμούς που παρέχουν ευελιξία στις κυβερνήσεις για την αντιμετώπιση της τρέχουσας συγκυρίας.
Ειδικότερα, η μείωση των εσόδων που οφείλεται στην οικονομική επιβράδυνση δεν δημιουργεί ανάγκη για αντισταθμιστικά μέτρα. Αντίστοιχα, η αύξηση των δαπανών για τόκους δεν χρειάζεται να αντισταθμίζεται στο πλαίσιο του ισχύοντος μεσοπρόθεσμου σχεδίου. Παράλληλα, οι αυξημένες πληθωριστικές πιέσεις λαμβάνονται ήδη υπόψη στη συνολική αξιολόγηση των σχετικών παραγόντων κατά την εξέταση της συμμόρφωσης των κρατών-μελών με τους δημοσιονομικούς κανόνες.
Ωστόσο, ο Ευρωπαίος επίτροπος προειδοποίησε ότι η διαρκής δημιουργία νέων μορφών δημοσιονομικής ευελιξίας θα μπορούσε να υπονομεύσει την αξιοπιστία του κοινού δημοσιονομικού πλαισίου και να δημιουργήσει αμφιβολίες για τη συλλογική βούληση των κρατών-μελών να τηρούν τους συμφωνημένους κανόνες. Όπως υπογράμμισε, η αξιοπιστία της δέσμευσης για βιώσιμα δημόσια οικονομικά αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα που πρέπει να προστατευθεί.
Περισσότερη αποτελεσματικότητα με τους ίδιους πόρους
Ο Πιερρακάκης σημείωσε ότι η αντιμετώπιση των αυξημένων αναγκών δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην προσφυγή σε μεγαλύτερο δανεισμό. Παράλληλα, τάχθηκε κατά των οριζόντιων περικοπών που θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν βασικές δημόσιες υπηρεσίες.
Αντί για αυτό, υποστήριξε την ανάγκη επανεξέτασης των δημοσιονομικών προτεραιοτήτων, τη δημιουργία αποτελεσματικότερων φορολογικών συστημάτων και την ενίσχυση της δημοσιονομικής διακυβέρνησης, ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να πετυχαίνουν περισσότερα με τους διαθέσιμους πόρους. Όπως διευκρίνισε, η αύξηση της αποδοτικότητας λειτουργεί συμπληρωματικά προς τη δημοσιονομική προσαρμογή και δεν μπορεί να την αντικαταστήσει.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Ντομπρόβσκις ανέφερε ότι μια καλύτερη σύνθεση των κρατικών προϋπολογισμών θα μπορούσε να αποφέρει δημοσιονομικά οφέλη που φτάνουν έως το 3% του ΑΕΠ. Επιπλέον, η βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δημόσιων δαπανών θα μπορούσε να προσθέσει ακόμη 1,5% του ΑΕΠ σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.
Επενδύσεις για μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία
Πέρα από τα άμεσα και έκτακτα μέτρα, ο Πιερρακάκης υπογράμμισε τη σημασία ενός μακροπρόθεσμου σχεδιασμού για την ενέργεια. Η ενίσχυση της καθαρής ενέργειας, ο μεγαλύτερος εξηλεκτρισμός της οικονομίας, η αναβάθμιση των δικτύων και η ενίσχυση των διασυνδέσεων θεωρούνται, όπως ανέφερε, βασικές προϋποθέσεις για τη μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία της Ευρώπης.
Οι ενεργειακές υποδομές απαιτούν σημαντικό χρόνο μέχρι να ολοκληρωθούν και, ως εκ τούτου, οι σχετικές αποφάσεις δεν μπορούν να αναβάλλονται, υπογράμμισε. Από την πλευρά του, ο Ντομπρόβσκις χαρακτήρισε τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα τη μοναδική διαρθρωτική λύση σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Σε ό,τι αφορά την Ένωση Κεφαλαιαγορών, οι δύο αξιωματούχοι αναγνώρισαν ότι έχει σημειωθεί πρόοδος, υπογραμμίζοντας ωστόσο την ανάγκη να επιταχυνθούν οι προσπάθειες ώστε οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις να διοχετεύονται περισσότερο στην πραγματική οικονομία. Ο Πιερρακάκης τόνισε ότι το αποτέλεσμα θα πρέπει να αξιολογείται με βάση τις επενδύσεις που θα κινητοποιηθούν και όχι από τον αριθμό των πρωτοβουλιών που θα ανακοινωθούν.
