Όπως αναφέρεται σε ρεπορτάζ του Reuters, σε έναν αμπελώνα στη Σαντορίνη, ο οινοποιός Γιάννης Μπουτάρης δείχνει μια ξεραμένη «κουλούρα», το παραδοσιακό κλήμα που διαμορφώνεται σε σχήμα καλαθιού για να προστατεύει τα σταφύλια από τον έντονο καλοκαιρινό ήλιο. Το συγκεκριμένο φυτό άντεξε για 90 χρόνια, όμως τελικά δεν κατάφερε να επιβιώσει από τις ακραίες θερμοκρασίες και την παρατεταμένη ξηρασία.
Η τύχη του αναδεικνύει ένα ολοένα και μεγαλύτερο πρόβλημα στη Σαντορίνη, όπου οι ελάχιστες βροχοπτώσεις και οι ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες την περίοδο 2023-2025 έχουν αυξήσει σημαντικά την τιμή των σταφυλιών, μειώσει την παραγωγή κρασιού και εντείνει τις ανησυχίες για την επάρκεια νερού. Το φαινόμενο αυτό επηρεάζει μεγάλο μέρος της Ελλάδας, καθώς η κλιματική αλλαγή καθιστά τα καλοκαίρια θερμότερα και τις βροχοπτώσεις πιο ακανόνιστες.
«Η έλλειψη βροχής, σε συνδυασμό με την εγκατάλειψη της καλλιέργειας τα τελευταία χρόνια, έχει οδηγήσει αυτά τα παλιά αμπέλια ουσιαστικά στον θάνατο», δήλωσε ο Μπουτάρης, του οποίου το οινοποιείο διαθέτει ιδιόκτητους αμπελώνες αλλά προμηθεύεται και σταφύλια από παραγωγούς, μεταξύ αυτών και από τον αμπελώνα με τα ξεραμένα κλήματα.
Όπως σημείωσε, βασική προτεραιότητα του οινοποιείου είναι να διατηρήσει την παράδοση, προσαρμόζοντας όμως ταυτόχρονα τις καλλιεργητικές πρακτικές στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Τα αρχαία αμπέλια της Ελλάδας δοκιμάζουν νέες τεχνικές
Ο Μπουτάρης, οινοποιός έκτης γενιάς και επικεφαλής του οινοποιείου Domaine Sigalas, που πλέον ανήκει στην οικογένεια οινοποιείων Kir-Yianni, συμμετέχει σε πιλοτικό πρόγραμμα με τις τοπικές αρχές και επιστήμονες. Στόχος είναι η αξιοποίηση επεξεργασμένων λυμάτων από κατοικίες και ξενοδοχεία για την άρδευση των αμπελιών.
Όπως εξηγούν οι συμμετέχοντες, η πρακτική αυτή εφαρμόζεται ήδη στην Καλιφόρνια και θα μπορούσε να αποτελέσει μια πιο βιώσιμη και ενεργειακά αποδοτική λύση σε σχέση με την άντληση νερού από τις δαπανηρές μονάδες αφαλάτωσης.
Παράλληλα, ο Μπουτάρης δοκιμάζει νέες μεθόδους καλλιέργειας, όπως η φύτευση των αμπελιών σε σειρές αντί της παραδοσιακής διάσπαρτης διάταξης, ώστε να γίνεται αποτελεσματικότερη άρδευση. Επιπλέον, πειραματίζεται με τεχνολογία συλλογής ατμοσφαιρικής υγρασίας, κατά την οποία ειδικά υδροτζέλ δεσμεύουν την υγρασία του αέρα και στη συνέχεια, με θερμότητα που παράγεται από φωτοβολταϊκά πάνελ, την μετατρέπουν σε νερό.
Ανταγωνισμός για το νερό & η ανακύκλωση του
Οι αμπελουργοί βρίσκονται στο επίκεντρο μιας ευρύτερης διαμάχης για τη διαχείριση της γης και των υδάτινων πόρων στην Ελλάδα.
Κατά τους θερινούς μήνες, όταν εκατομμύρια τουρίστες κατακλύζουν νησιά όπως η Σαντορίνη, αγρότες, ξενοδόχοι και επιχειρήσεις που διαχειρίζονται πισίνες ανταγωνίζονται για ένα ολοένα και πιο περιορισμένο απόθεμα νερού.
Η παραγωγή του διάσημου σαντορινιού Ασύρτικου μειώθηκε δραματικά, από 2.500 τόνους το 2022 σε μόλις 500 τόνους πέρυσι. Ως αποτέλεσμα, οι οινοποιοί καταβάλλουν πλέον έως και 10 ευρώ το κιλό για τα σταφύλια, επίπεδο τιμών που συναντάται σε κορυφαίες αμπελουργικές περιοχές, όπως η Καμπανία της Γαλλίας. Αντίθετα, στη βόρεια Ελλάδα, όπου οι θερμοκρασίες είναι χαμηλότερες, η τιμή κυμαίνεται περίπου στα 80 λεπτά το κιλό.
Ο καθηγητής Αμπελουργίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Στέφανος Κουνδούρας, τόνισε ότι η Σαντορίνη βρέθηκε αντιμέτωπη με «οριακές και δραματικές συνθήκες» το 2023 και το 2024, καταγράφοντας τις υψηλότερες θερμοκρασίες των τελευταίων 60 ετών.
Προειδοποίησε ακόμη ότι ο αμπελοοινικός τομέας ενδέχεται να γίνει λιγότερο βιώσιμος σε ολόκληρη την Ευρώπη και ιδιαίτερα στις χώρες της Μεσογείου, εφόσον συνεχιστεί η άνοδος της θερμοκρασίας και η μείωση των βροχοπτώσεων.
«Ήδη διαπιστώνουμε προβλήματα τόσο στην ποιότητα όσο και στον ιδιαίτερο χαρακτήρα των κρασιών», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ανάλογες πρωτοβουλίες αναπτύσσει και ο οινοποιός Γιάννης Παπαοικονόμου, ο οποίος σχεδιάζει επίσης να αξιοποιήσει το πρόγραμμα επαναχρησιμοποίησης λυμάτων για τα εξάχρονα αμπέλια του.
Παράλληλα, εφαρμόζει υπόγειο σύστημα άρδευσης, ώστε να περιορίζονται οι απώλειες νερού μέσω εξάτμισης, ενώ χρησιμοποιεί και συστήματα υποστύλωσης των αμπελιών που επιτρέπουν πιο αποτελεσματική διαχείριση της άρδευσης.
«Πρέπει να προσαρμοστούμε και να προχωρήσουμε με έναν νέο τρόπο σκέψης, βρίσκοντας λύσεις για το μέλλον», υπογράμμισε.
