Μια τεχνολογική επανάσταση χωρίς ξεκάθαρο σκοπό
Κι όμως, όπως επισημαίνεται στο Project Syndicate, αναλυτές επανεξετάζουν την οπτική τους. Η άποψη ορισμένων οικονομολόγων τα τελευταία χρόνια ήταν ότι οι ριζοσπαστικές καινοτομίες στην τεχνητή νοημοσύνη θα πρέπει, συνολικά, να είναι κάτι θετικό – διότι αυτό ήταν διαχρονικά το αποτέλεσμα της έλευσης νέων τεχνολογιών κατά τη διάρκεια της καριέρας μου. Οι απαισιόδοξες προβλέψεις περί κρίσης μαζικής ανεργίας από την τεχνολογία δεν επαληθεύτηκαν ποτέ, οπότε η βασική θέση που κυριαρχούσε ήταν ότι και αυτή τη φορά δεν θα είναι διαφορετικά. Επιπλέον, η ΤΝ θα μπορούσε να αποδειχθεί σωτήρια για τις δυτικές κοινωνίες, οι οποίες έρχονται αντιμέτωπες με προβλήματα όπως η ταχύτατη γήρανση του πληθυσμού, η πολιτική αντίδραση απέναντι στη μετανάστευση και η αυξανόμενη επιβάρυνση των δημοσίων οικονομικών.
Ωστόσο, αυτό που ακούγεται πλέον συχνότερα από όσους βρίσκονται πιο βαθιά μέσα στον χώρο, είναι ότι απλώς δεν γίνεται πάντα αντιληπτό πόσο τρομακτικά γρήγορα εξελίσσεται η τεχνολογία. Εκείνη μπορεί να γίνει επικίνδυνη, ειδικά αν φτάσει στο σημείο να προσαρμόζει από μόνη της τον τρόπο σκέψης της, χωρίς καμία ανθρώπινη παρέμβαση. Αντίστοιχα, εάν η ΤΝ καταλήξει σε λάθος χέρια – εγκληματικών οργανώσεων ή αποσταθεροποιητικών κρατών – θα μπορούσε να προκαλέσει τεράστιες πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές.
Και μετά υπάρχει και το εξαιρετικά υψηλό κόστος ανάπτυξης και λειτουργίας αυτής της τεχνολογίας. Μόλις παρακολουθήσαμε την επίσκεψη του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στο Ηνωμένο Βασίλειο, και πέρα από την επισημότητα και το πρωτόκολλο, υπήρξε έντονο ενδιαφέρον για την προσέλκυση ακόμη περισσότερων επενδύσεων σε κέντρα δεδομένων και σε υποδομές ενέργειας που θα τα τροφοδοτήσουν.
Δεδομένων των άνευ προηγουμένου αποτιμήσεων στην αγορά και της τεράστιας κλίμακας των επενδύσεων, πρέπει να θέσουμε ένα θεμελιώδες ερώτημα: ποιος ακριβώς είναι ο σκοπός; Αν η ΤΝ, παρά την εμφανή της ισχύ, δεν μπορεί να αξιοποιηθεί για την ουσιαστική επίλυση των μεγαλύτερων προβλημάτων μας, τότε προς τι όλη αυτή η προσπάθεια; Είναι γνωστό γιατί οι ιδιοκτήτες των κορυφαίων εταιρειών θέλουν όλες οι επιχειρήσεις να υιοθετήσουν την ΤΝ. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει απαραίτητα πως η τεχνολογία αυτή θα μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε τις πιο επίμονες και σοβαρές προκλήσεις των κοινωνιών μας.
Η παραγωγικότητα και το αδιέξοδο του δημόσιου τομέα
Για τους εργοδότες στον ιδιωτικό τομέα, η ΤΝ μοιάζει με έναν προφανή τρόπο συγκράτησης του κόστους εργασίας. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι θα καλωσόριζαν οτιδήποτε μπορεί να ταρακουνήσει τις επιχειρήσεις και να τις απεξαρτήσει από την εμμονή τους με το φθηνό, ευέλικτο εργατικό δυναμικό. Όμως, αυτό το θέμα δεν είναι τόσο κρίσιμο από μακροοικονομική σκοπιά.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, η αύξηση της παραγωγικότητας είναι ασθενής από την οικονομική κρίση του 2008 και μετά. Αν αναλύσει κανείς τα στοιχεία σε βάθος, θα διαπιστώσει ότι σημαντικό μέρος του προβλήματος εντοπίζεται στους βασικούς δημόσιους θεσμούς. Κι όμως, παρόλο που όλοι μιλούν για την ανάγκη ενίσχυσης της παραγωγικότητας στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS), κανείς δεν φαίνεται να το θέτει πραγματικά ως προτεραιότητα.
Προτεραιότητες που χρειάζονται επανεξέταση
Σε ορισμένους κλάδους, όπως εκείνον της υγείας, διατυπώνεται συχνά η άποψη ότι, ανεξάρτητα από το τι προτείνουμε, οι δαπάνες υγείας ως ποσοστό του ΑΕΠ θα συνεχίσουν αναπόφευκτα να αυξάνονται. Αλλά γιατί να ισχύει αυτό; Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, οι δαπάνες για την υγεία ως ποσοστό του ΑΕΠ ήταν περίπου ίσες με εκείνες για την εκπαίδευση – γύρω στο 5%. Σήμερα, όμως, οι δαπάνες για την υγεία έχουν φτάσει περίπου το 12% του ΑΕΠ, δηλαδή πάνω από το διπλάσιο σε σχέση με την εκπαίδευση.
Στο μάτι ενός οικονομολόγου, αυτές οι τάσεις δεν έχουν λογική. Αν μη τι άλλο, οι δαπάνες για την εκπαίδευση θα έπρεπε να είναι υψηλότερες από εκείνες για την υγεία, αφού μια πιο μορφωμένη και εκπαιδευμένη νέα γενιά μπορεί και να ενισχύσει την παραγωγικότητα της μελλοντικής εργατικής δύναμης και να κάνει πιο υγιεινές επιλογές ζωής. Ενδέχεται επίσης να είναι πιο εύκολο να αυξήσει κανείς την παραγωγικότητα στον τομέα της υγείας απ’ ό,τι στη διδασκαλία. Τα πράγματα γίνονται ακόμη χειρότερα όταν η αύξηση των δαπανών για την υγεία καθιστά πιο δύσκολες τις επενδύσεις σε άλλους τομείς, εκτός κι αν υπάρξουν νέες μεγάλες αυξήσεις φόρων. Το Γραφείο Προϋπολογιστικής Ευθύνης του Ηνωμένου Βασιλείου εξακολουθεί να προβλέπει εφιαλτικά επίπεδα κρατικού χρέους μέχρι το 2050, εάν δεν αντιμετωπιστούν δραστικά οι δαπάνες του NHS, τα κοινωνικά επιδόματα, οι δημόσιες συντάξεις και άλλες κοινωνικές υπηρεσίες.
Γι’ αυτό και η σύσταση προς τους δημόσιους φορείς, τους ηγέτες της βιομηχανίας και άλλους αρμόδιους είναι να καταρτίσουν ένα σοβαρό, σαφές και τεκμηριωμένο σχέδιο ώστε η ΤΝ να συμβάλει πραγματικά στην αύξηση της παραγωγικότητας εκεί που είναι περισσότερο αναγκαίο. Δεν θα είναι εύκολο απαραίτητα, αλλά με όλο αυτό το ταλέντο και την ευφυΐα που έχει επιστρατευτεί για την ανάπτυξη της τεχνολογίας, δεν μπορεί – κάποιος πρέπει να μπορέσει να βρει τον τρόπο να την αξιοποιήσει προς όφελος όλων.
