Ως εκ τούτου, όλα ξεκίνησαν από τους θεσμούς και το οικονομικό σύστημα και όχι από τη βάση, την προσπάθεια σφυρηλάτησης μίας κοινής ευρωπαϊκής ταυτότητας, την πραγματική δηλαδή ένωση των λαών, σε έναν ενιαίο Δήμο, στόχος άλλωστε που ήταν για πολλές δεκαετίες ανέφικτος, λόγω του αιματηρού παρελθόντος μας. Το εγχείρημα ήταν απολύτως επιτυχημένο και η λογική αυτή συνεχίζει να διέπει τη θεσμική δομή της Ε.Ε, όπως αυτή αποτυπώνεται και στη Συνθήκη της Λισαβόνας. Νέος πόλεμος ουδέποτε ξέσπασε και η οικονομική συνεργασία έφτασε στο αποκορύφωμά της με την εισαγωγή του ευρώ, το οποίο μέσα σε μία μόλις δεκαετία έφτασε να γίνει το δεύτερο σημαντικότερο νόμισμα παγκοσμίως, αφήνοντας πίσω του τη λίρα Αγγλίας, το γιεν και το γουάν.

Υπήρξαν όμως και παρενέργειες: η αδυναμία της Ε.Ε να αρθρώσει ενιαίο Λόγο σε μεγάλα πολιτικά ζητήματα (π.χ. Πόλεμος στο Ιράκ), η συνεχιζόμενη αντιπάθεια μεταξύ των Ευρωπαϊκών λαών και ο ευρωσκεπτικισμός. Τελευταία, συνειδητοποιήσαμε και πόσο ασταθής είναι τελικά μία οικονομική ένωση χωρίς πολιτικό υπόβαθρο.

Οι εξελίξεις του τελευταίου χρόνου όμως και η πρωτοφανής οικονομική κρίση, αλλάζουν τα δεδομένα. Παρά τους δισταγμούς και τις προκαταλήψεις τους, οι Ευρωπαίοι συνειδητοποιούν σταδιακά ότι η πραγματικότητα είναι αμείλικτη: ότι δηλαδή τα πεπρωμένα τους πλέον είναι τόσο στενά συνδεδεμένα, που η επιβίωση του κάθε κράτους-μέλους της Ε.Ε είναι ζήτημα επιβίωσης για όλους. Η τάση αυτή συνειδητοποίησης παρατηρείται τόσο στην κοινωνία (στις πανευρωπαϊκές απεργίες των συνδικάτων, τα λόμπι των ευρωπαϊκών συνδέσμων επιχειρήσεων στις Βρυξέλλες, τις κινητοποιήσεις των Αγανακτισμένων, κλπ.), όσο και στις πολιτικές ηγεσίες (οι οποίες παραδέχονται ότι η πολιτική σταθερότητα και το αξιόχρεο της Ελλάδας επηρεάζει καταλυτικά την ευρωζώνη ως σύνολο). Ο λόγος που ενώθηκαν τα πεπρωμένα μας είναι ότι οι κοινοί θεσμοί, όσο αδύναμοι και αν είναι, τελικά παράγουν κοινές κοινωνίες.

Δεν είναι καθόλου βέβαιο που θα οδηγήσει αυτή η συνειδητοποίηση. Ενδεχομένως οι Ευρωπαίοι να αποφασίσουν τελικά να σπάσουν τα δεσμά που τους ενώνουν, όπως προέβλεψε στο τελευταίο του τεύχος το Γερμανικό περιοδικό Spiegel, όπου εκφωνείται και ο επικήδειος για το ζωντανό ακόμη ευρώ. Εξάλλου, το γεγονός ότι 47,5% των Ελλήνων, σύμφωνα με τη χθεσινή δημοσκόπηση του Βήματος, δεν επιθυμεί να πάρουμε την επόμενη δόση από τα χρήματα του Μηχανισμού Στήριξης και να ψηφιστεί το Μεσοπρόθεσμο, σημαίνει ότι οι μισοί εξ ημών πιστεύουμε ότι η επιστροφή στη δραχμή και ο χωρισμός μας από τους "ξενέρωτους" ιέρακες της δημοσιονομικής πειθαρχίας ίσως και να μην είναι τόσο κακή ιδέα. Από την άλλη, ίσως τελικά να επικρατήσει η άποψη ότι σε έναν κόσμο όπου η παγκόσμια ισορροπία ισχύος κλίνει με γοργούς ρυθμούς προς την πλευρά της Ανατολής, οι Ευρωπαίοι μπορούμε να επιβιώσουμε μόνο "ενωμένοι στην πολυμορφία μας".

Εν ολίγοις, η κρίση εγκυμονεί μία νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Το τι θα βγάλει η γέννα ακόμη δεν το ξέρουμε. Αυτό που έχουμε ήδη καταλάβει όμως στην Ελλάδα είναι ότι δεν μπορούμε πια να αντιμετωπίζουμε την Ευρώπη ως έναν κουμπαρά. Είναι πολύ περισσότερα. Το αν μας αρέσει και θέλουμε να μείνουμε, ή δεν μας αρέσει και θέλουμε να φύγουμε, είναι το ερώτημα που θα κληθούμε πολύ σύντομα να απαντήσουμε, τόσο εμείς, όσο και οι άλλοι Ευρωπαίοι.