Πρόεδρος της Ουρουγουάης από το 2010 έως το 2015 ως επικεφαλής του αριστερού Frente Amplio, ο Μουχίκα γεννήθηκε σε μια φτωχή οικογένεια και αφιέρωσε τα νιάτα του στον αντιεξουσιαστικό αγώνα, ως μέλος των Tupamaros. Επρόκειτο για μία ομάδα με μαρξιστικές-λενινιστικές καταβολές, η οποία γεννήθηκε κατά την περίοδο της δημοκρατίας και εξαφανίστηκε κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας (1973-1985), μέχρι που έγινε μέρος του Frente Amplio στα τέλη της δεκαετίας του 1980.
Ο Μουχίκα φυλακίστηκε εξαιτίας της δράσης του, απέδρασε δύο φορές από τη φυλακή και συνελήφθη εκ νέου. Συνολικά έμεινε στη φυλακή για 12 χρόνια, μέχρι, δηλαδή, την κατάρρευση της δικτατορίας της Ουρουγουάης. Υπήρξε θύμα ενός ιδιότυπου νομικού κενού: όπως και τα υπόλοιπα μέλη της οργάνωσης, που συνελήφθησαν, ο Μουχίκα δεν είχε κατηγορηθεί επισήμως και δεν είχε περάσει από δίκη για κανένα αδίκημα. Στην ουσία, τόσο ο ίδιος, όσο και οι σύντροφοί του βρίσκονταν σε ένα ιδιάζον καθεστώς ομηρείας και η δικτατορία είχε αποφασίσει ότι κάθε επίθεση ή πράξη βίας θα επέφερε το θάνατο ενός εξ αυτών.
Το 1989 ο Μουχίκα εξελέγη ως βουλευτής και αργότερα έγινε γερουσιαστής, ενώ κατά την πρώτη δεκαετία του 2000 υπηρέτησε ως υπουργός Κτηνοτροφίας, Γεωργίας και Αλιείας (2005-2008), ως μέλος του συνασπισμού «Διευρυμένο Μέτωπο», πριν εκλεγεί τελικά πρόεδρος της Ουρουγουάης το 2010. Ως υποψήφιος του «Διευρυμένου Μετώπου», μάλιστα, κέρδισε τις Προεδρικές Εκλογές του 2009 με ποσοστό 54.63%.
Η προεδρία του χαρακτηρίστηκε από προοδευτικές πολιτικές, όπως η νομιμοποίηση του γάμου μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου και της άμβλωσης, η αποποινικοποίηση της κάνναβης, η αναδιανομή του πλούτου και η αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 250%, αποφάσεις-σταθμοί στην ιστορία της χώρα, οι οποίες του χάρισαν διεθνή αναγνώριση.
Κατά τη διακυβέρνησή του, το ποσοστό ανεργίας έπεσε από 13% σε 7% και το ποσοστό φτώχειας από 40% σε 11%. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του BBC Ουάιρ Ντέιβις, στη λήξη της θητείας του Μουχίκα, η χώρα είχε «μια σχετικά υγιή οικονομία και μια κοινωνική σταθερότητα που οι μεγαλύτεροι γείτονες θα μπορούσαν μόνο να ονειρευτούν».
«Ο φτωχότερος πρόεδρος του κόσμου»
Ο Μουχίκα, «ο φτωχότερος πρόεδρος του κόσμου», έμεινε στην ιστορία για τον λιτό τρόπο ζωής του και την κοινωνική του προσφορά: αρνήθηκε να κατοικήσει στο προεδρικό μέγαρο, επιλέγοντας να ζήσει με τη σύζυγό του, την πρώην αντιπρόεδρο Λουκία Τοπολάνσκι, στο μικρό αγρόκτημά τους έξω από το Μοντεβιδέο· δώρισε το μεγαλύτερο μέρος του προεδρικού του μισθού (το 90%!) σε κοινωνικούς σκοπούς και φιλανθρωπικές οργανώσεις.
Το 2015 ο Χοσέ Μουχίκα αποχώρησε από την προεδρία και επέστρεψε στη Γερουσία, από όπου και παραιτήθηκε πέντε χρόνια αργότερα, επικαλούμενος λόγους ηλικίας και υγείας. «Αγαπώ την πολιτική, αλλά αγαπώ περισσότερο τη ζωή», δήλωσε τότε.
Από το 2024 ο πρώην πρόεδρος της Ουρουγουάης πάλευε με τον καρκίνο του οισοφάγου. Παρά την αρχική ύφεση, η υγεία του, μετά από μεταστάσεις του καρκίνου, επιδεινώθηκε τους τελευταίους μήνες, με τη σύζυγό του να επιβεβαιώνει ότι λάμβανε μόνο παρηγορητική φροντίδα. «Ειλικρινά, πεθαίνω», δήλωσε τον Ιανουάριο. «Ο πολεμιστής έχει δικαίωμα στην ανάπαυση», προσέθεσε.
