Η αμφιλεγόμενη εμπιστοσύνη στον Πούτιν και ασταθή θέση απέναντι στην Ουκρανία
Ο ανταγωνισμός με τη Ρωσία – παλαιότερα με τη Σοβιετική Ένωση – ήταν ένα σταθερό χαρακτηριστικό των δύο παραδοσιακών κομμάτων στις ΗΠΑ. Στο Ρεπουμπλικανικό κόμμα οι αντιρωσικές τάσεις ενδέχεται να ήταν ως έναν βαθμό σκληρότερες από ότι στο Δημοκρατικό. Από τον Ντουάιτ Αϊσενάουερ (1953-1961) μέχρι τον Τζορτζ Μπους τον νεότερο (2000-2008) επικρατούσε πάντοτε η καχυποψία απέναντι στη Μόσχα και μία αίσθηση ανταγωνισμού, άλλοτε ηπιότερου, άλλοτε πιο δυναμικού.
Αυτή η στάση άλλαξε όταν την προεδρία των ΗΠΑ ανέλαβε ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος εξέφραζε έναν αμφιλεγόμενο θαυμασμό για το ποιον του Πούτιν. Μάλιστα προκάλεσε αμηχανία όταν το 2018 στο Ελσίνκι, δέχθηκε με χαρακτηριστική άνεση τις εξηγήσεις του Πούτιν για την εμπλοκή (ή μη) των Ρώσων στις προεδρικές εκλογές του 2016, παρά τις αντίθετες αναφορές των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών. Αργότερα ανασκεύασε τη θέση του, στον απόηχο της κριτικής που ακολούθησε. Η ζημιά ωστόσο είχε ήδη γίνει.
Στην εποχή Τραμπ 2.0 ο χειρισμός του στο Ουκρανικό χαρακτηρίζεται από διαρκή εναλλαγή θέσεων, δημόσια κατσαδιάσματα του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, επιθέσεις φιλίας και αργότερα ξεσπάσματα κατά του Πούτιν που κλιμακώνει τις επιθέσεις του, δηλώσεις αισιοδοξίας για την ικανότητα της Ουκρανίας να ανακαταλάβει εδάφη, για να ακολουθήσουν σχόλια ότι η ουκρανική άμυνα είναι μάταιη. Ειρήνη δεν κατάφερε μέχρι στιγμής να φέρει, αθετώντας την προεκλογική του υπόσχεση για λήξη πολέμου εντός 48 ωρών. Επιμένει πάντως ότι ο Πούτιν επιδιώκει ειρήνη, παρά το γεγονός ότι η Μόσχα κλιμακώνει τις επιθέσεις, ακόμη και κατά αμάχων.
Ένας άνθρωπος των Ρώσων στον Λευκό Οίκο;
Σε αυτό το πλαίσιο, και σε συνάρτηση με τα αμφιλεγόμενα 28 σημεία, τα οποία φέρεται να έχουν περιοριστεί στα 19, και αποτελούν βάση συζήτησης για τη Μόσχα, το κερασάκι στην τούρτα αποτέλεσε η αποκάλυψη του Bloomberg για τους χειρισμούς του ειδικού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ. Ο έμπιστος του Τραμπ φέρεται σε ηχητικό ντοκουμέντο να καθοδηγεί Ρώσους διπλωμάτες ως προς το πώς να κερδίσουν την εύνοια του Αμερικανού προέδρου, ώστε να συμφωνήσει στους όρους ειρήνης της Μόσχας. Επιπλέον, τα 28 σημεία παρουσιάστηκαν μεν αρχικά ως προϊόν ρωσοαμερικανικών διαπραγματεύσεων ωστόσο θεωρούνται τόσο ευθυγραμμισμένα με την Μόσχα, στο σημείο χαρακτηρίζεται «ρωσικό non paper». Μάλιστα, ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος διατηρεί ταυτόχρονα τον πόστο του Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας, υποβάθμισε τη σημασία του εγγράφου, τονίζοντας πως δεν πρόκειται για οριστικό σχέδιο.
Γκρίνια στους Ρεπουμπλικανούς
Η στάση που υιοθέτησε ο Ρούμπιο συνδέεται με τις οξύτατες αντιδράσεις ακόμη και εντός ρεπουμπλικανικού κόμματος για τους χειρισμούς. O επί 18 χρόνια επικεφαλής του κόμματος στη Γερουσία Μιτς Μακ Κόναλ εκτίμησε πως ο Τραμπ θα πρέπει να βρει νέους συμβούλους. Ο γερουσιαστής Ρότζερ Βίκερ εξέφρασε ηχηρές εντάσεις για το κατά πόσο αυτό το πλάνο θα εξασφάλιζε ειρήνη. Ο αντιπρόσωπος Ντον Μπέικον υπογράμμισε ότι ο Γουίτκοφ δεν κάνει διαφορετική δουλειά από εκείνη ενός Ρώσου πράκτορα.
Ο Τραμπ δεν κινδυνεύει άμεσα από όσους Ρεπουμπλικανούς υιοθετούν την παραδοσιακή γραμμή του κόμματος. Ωστόσο, από τη στιγμή που ο ίδιος δεν μπορεί (θεωρητικά) να διεκδικήσει 3η θητεία, το ζήτημα δημιουργεί πεδίο για εσωτερικές τριβές, με φόντο τη διαδοχή του. Ουσιαστικά αντιμάχονται δύο εσωτερικές τάσεις της GOP, των απομονωτιστών και των παραδοσιακών. Την πρώτη εκφράζει ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς ενώ την δεύτερη ο προαναφερθείς ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο.
Απομονωτισμός vs Διατλαντισμός
Ο Βανς κινείται στη γραμμή του America First. Δεν τον ενδιαφέρει η πολυμερή συνεργασία και εξαπολύει πυρά κατά των συμμάχων των ΗΠΑ. Αίσθηση είχε προκαλέσει η παρουσία του στο Συμβούλιο του Μονάχου τον Φλεβάρη όπου κατηγόρησε τους Ευρωπαίους για έλλειψη δημοκρατίας και άφησε έμμεσες αλλά σαφείς αιχμές για την απομόνωση της εξτρεμιστικής AfD στη Γερμανία, εν μέσω προεκλογικού αγώνα. Είχε προηγηθεί λίγες μέρες πριν η πρώτη φάση ρωσοαμερικανικής προσέγγισης για επίλυση του Ουκρανικού, με τον Τραμπ και τον Πούτιν να συμφωνούν στην ανάγκη τερματισμού του πολέμου μέσω τηλεφωνικής επικοινωνίας, αλλά αφήνοντας απέξω τους Ουκρανούς και τους Ευρωπαίους. Τότε σχολιαζόταν ότι ο Βανς πιθανότατα να μην είχε ιδέα για το Ουκρανικό, αλλά να επιτέθηκε στους Ευρωπαίους για λόγους εσωτερικής πολιτικής κατανάλωσης, που θα ευνοούσε μελλοντική διεκδίκηση της προεδρίας από τον ίδιο. Συμμετείχε επίσης στο on camera bullying του Τραμπ στον Ζελένσκι στον Λευκό Οίκο.
Διαφορετική είναι η στάση του Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος φρόντισε εξάλλου να συνεννοηθεί με τους Ουκρανούς ένα πιο ευνοϊκό πλαίσιο εκεχειρίας με την Ρωσία. Ο Ρούμπιο είναι της παραδοσιακής σχολής. Σε αντίθεση με τον Τραμ δεν βλέπει περιθώρια ενίσχυσης των σχέσεων με τη Ρωσία. Όταν η τελευταία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, είχε απαιτήσει – ως γερουσιαστής – δυναμικότερη αντίδραση από την κυβέρνησης Μπάιντεν. Σε αντίθεση με τους περισσότερους συμβούλους του Τραμπ προβάλλει περισσότερο διπλωματικό προφίλ, τονίζοντας σταθερά ότι η συνεννόηση εκεχειρίας δεν θα γίνει χωρίς τους Ουκρανούς και τους Ευρωπαίους. Γενικότερα ο Ρούμπιο δεν αμφισβητεί τις διατλαντικές σχέσεις.
Στη γραμμή Βανς ο Τραμπ, στηρίζοντας τον Γουίτκοφ
Ο Τραμπ θεωρείται ότι βρίσκεται ανάμεσα σε αυτές τις δύο οπτικές. Άλλοτε επηρεάζεται από τη λογική των MAGA, άλλοτε από την παραδοσιακή πλευρά. Με τούτα και με εκείνα, αρνείται μέχρι στιγμής να αποπέμψει τον Γουίτκοφ, ισχυριζόμενος πως λειτουργεί όπως όλοι οι διαπραγματευτές. Σε αυτό διαφωνεί η πρώην πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Ουκρανία Μπρίτζετ Μπρινκ. Η Μπρινκ – δημοκρατικής προέλευσης – είχε παραιτηθεί από το πόστο της τον Απρίλιο λόγω της φιλικής γραμμής του Τραμπ απέναντι στη Ρωσία. Υποστήριξε, με αφορμή την αποκάλυψη του Bloomberg, ότι οι διαπραγματευτές συνομιλούν με όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές, υποστηρίζοντας πως ο Γουίτκοφ περιορίζεται στο Κρεμλίνο. Δήλωσε ακόμη ότι το περιβόητο ειρηνευτικό σχέδιο δεν ανταποκρίνεται σε αμερικανικά συμφέροντα.
Την ίδια στιγμή δεν αποκλείεται ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ στην Ουκρανία Κιθ Κέλλογκ να παραιτηθεί από το πόστο του, επίσης λόγω σοβαρών ενστάσεων για τη στρατηγική που ακολουθείται. Η αποχώρησή του θα αποτελούσε ένα ηχηρό πλήγμα για τον δίαυλο επικοινωνίας Ουάσινγκτον-Κιέβου.
Επομένως, εντός του ρεπουμπλικανικού κόμματος, αλλά ακόμη και στο επιτελείο του Τραμπ, συγκρούονται διαφορετικές οπτικές παγκόσμιας τάξης. Ο Αμερικανός πρόεδρος αλλάζει με χαρακτηριστική άνεση τη θέση του, φτάνοντας από το ένα άκρο στο άλλο. Με δεδομένο ότι του απομένουν 3 χρόνια θητείας και ότι η απομονωτική τάση των ΗΠΑ δεν αναμένεται να αμβλυνθεί, οι Ευρωπαίοι θα κληθούν να διαχειριστούν μόνοι τους την αποτρεπτική τους ικανότητα. Όπως προαναφέρθηκε, ο Τραμπ και οι χειρισμοί του επιβεβαιώνουν πως άλλοτε δεδομένες αμερικανικές θέσεις ανήκουν πλέον στο παρελθόν.
