Το σχέδιο των «28 σημείων» του Τραμπ φαίνεται πως έχει επεξεργαστεί ο ειδικός απεσταλμένος του στις σχέσεις με τη Ρωσία, Στιβ Γουίτκοφ, σε συνεργασία με τον Ρώσο διπλωμάτη Κιρίλ Ντιμίτριεφ.
Κεντρικά σημεία του σχεδίου περιλαμβάνουν τη μείωση των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων από 800.000 σε 600.000, την de facto ρωσική κυριαρχία στις κατεχόμενες περιοχές της Ανατολικής Ουκρανίας και στην Κριμαία, ακόμη και πιθανές εδαφικές παραχωρήσεις σε περιοχές που σήμερα ελέγχει ο ουκρανικός στρατός. Παράλληλα προβλέπονται ασαφείς – χωρίς συγκεκριμένο μηχανισμό – αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας, καθώς και ένα πλαίσιο επαναπροσδιορισμού των ρωσοαμερικανικών οικονομικών σχέσεων. Επιπλέον, φαίνεται ότι κλείνει οριστικά ο δρόμος της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ.
Παγωμάρα και πολλά ανοιχτά ζητήματα – Στο συρτάρι τα μέτρα ασφάλειας
Το περιεχόμενο της συμφωνίας έχει προκαλέσει αμηχανία στο Κίεβο και στις Βρυξέλλες. Οι Ουκρανοί θεωρούν το πλαίσιο μη αποδεκτό, ενώ οι Ευρωπαίοι δεν έχουν λάβει επίσημη ενημέρωση και φέρονται να πληροφορήθηκαν τα βασικά σημεία μέσω διαρροών στον Τύπο.
Ουσιαστικά, ικανοποιούνται οι περισσότερες ρωσικές απαιτήσεις του 2022, όταν ξεκίνησε η εισβολή. Γίνεται αναφορά σε «ασφαλιστικές ρήτρες» για τους ρωσόφωνους, όπως και σε «αποναζιστικοποίηση», νομιμοποιώντας τον ισχυρισμό του Κρεμλίνου περί νεοναζιστικής κυβέρνησης στο Κίεβο ( τη στιγμή βέβαια που ο Ζελένσκι είναι εβραϊκής πίστης και το ναζιστικό κόμμα στην Ουκρανία συγκέντρωσε μόλις 2% στις εκλογές του 2019). Παράλληλα, το ΝΑΤΟ εμφανίζεται να δεσμεύεται πως δεν θα δεχθεί νέα μέλη, πιθανότατα για πρώτη φορά στην ιστορία του.
Το μεγαλύτερο σοκ αφορά τις εγγυήσεις ασφαλείας, οι οποίες ουσιαστικά απουσιάζουν. Υπάρχει μόνο μια γενική αναφορά ότι η συμφωνία θα θεωρηθεί άκυρη σε περίπτωση παραβίασης και ότι θα επανέλθουν οι κυρώσεις. Η ιδέα για ειρηνευτικές δυνάμεις εγκαταλείπεται, καθώς αποκλείεται η παρουσία στρατευμάτων του ΟΗΕ ή άλλων ουδέτερων χωρών. Αντίθετα, γίνεται λόγος για στάθμευση μαχητικών αεροσκαφών στην Πολωνία.
Παρότι οι ΗΠΑ αποτελούν τον κεντρικό πυλώνα του ΝΑΤΟ, σε αυτήν την περίπτωση δεν υπήρξε καμία προηγούμενη συνεννόηση με τους συμμάχους. Το πιθανότερο είναι ότι ούτε ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, είχε ενημερωθεί, ούτε υπήρξε διαβούλευση με τους υπόλοιπους ηγέτες των κρατών-μελών.
Παράλληλα, σύμφωνα με αρκετούς ανάλυτες, είναι άξιο απορίας πώς επιβάλλονται εγγυήσεις στον αμυνόμενο και στον ουσιαστικό ηττημένο του πολέμου, ενώ δεν προκύπτει κάποια σαφής δέσμευση -υποχώρηση της Ρωσίας για ειρηνική συνύπαρξη με την Ουκρανία και την Ευρώπη στο μέλλον.
Ερωτήματα εγείρει επίσης ο λόγος για τον οποίο ο Τραμπ πιέζει για μείωση του ουκρανικού στρατού, τη στιγμή που η Ρωσία του Πούτιν έχει καταπατήσει κάθε κανόνα διεθνούς δικαίου και έχει απορρίψει επανειλημμένα διπλωματικές προσπάθειες. Θεωρείται, εξάλλου, απίθανο ο Πούτιν να δεχθεί επικύρωση της συμφωνίας σε σύνοδο με την παρουσία του Ζελένσκι. Κριτικοί παρατηρητές επισημαίνουν ότι για μία διπλωματική λύση απαιτείται διάθεση από όλες τις πλευρές και υποστηρίζουν ότι η Μόσχα δεν έχει υπαναχωρήσει από τη μαξιμαλιστική της γραμμή.
Στην πόρτα της εξόδου ο Ζελένσκι;
Στο σχέδιο προβλέπεται και διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία εντός 100 ημερών. Αυτό μπορεί να ερμηνευθεί ως προσπάθεια του Τραμπ να «παραμερίσει» τον Ζελένσκι, ενδεχομένως επειδή τον θεωρεί υπερβολικά εμμονικό, θέση που μοιάζει να συμπίπτει με αυτή του Πούτιν. Όπως προκύπτει μάλιστα από ρεπορτάζ διεθνών μέσων, οι ΗΠΑ έχουν ήδη κάνει διερευνητικές επαφές με πιθανούς διαδόχους – μεταξύ των οποίων το όνομα του πρώην αρχηγού του Γενικού Επιτελείου, Βαλέρι Ζαλούζνι, που σήμερα υπηρετεί ως πρέσβης στο Λονδίνο. Η θέση του Ζελένσκι επιβαρύνεται και από πρόσφατο σκάνδαλο διαφθοράς, ενώ δέχεται πιέσεις εντός του κόμματός του να απομακρύνει τον στενό συνεργάτη του, Άντριι Γέρμακ. Δεν αποκλείεται ο Τραμπ να θέλει να εκμεταλλευτεί την πίεση που δέχεται στο εσωτερικό του ο Ζελένσκι, πιστεύοντας ότι με αυτόν τον τρόπο θα τον πιέσει να δεχτεί τα 28 σημεία.
Είναι δεδομένο ότι ο Ζελένσκι δεν μπορεί να αποδεχθεί αυτό το πλαίσιο. Στο εδαφικό ζήτημα, οποιαδήποτε παραχώρηση θα απαιτούσε δημοψήφισμα — προϋποθέτοντας εκεχειρία, έστω προσωρινή. Στρατιωτικοί αναλυτές, όπως ο Senior Fellow του MSC Νίκο Λάνγκε, προειδοποιούν ότι μια ουσιαστική συνθηκολόγηση θα μπορούσε να οδηγήσει στη συγκρότηση εθνικιστικών παραστρατιωτικών ομάδων που θα συνέχιζαν να μάχονται. Συνολικά πάντως δεν φαίνεται διασφαλίζεται η ασφάλεια ούτε της Ουκρανίας ούτε της Ευρώπης. Επιπλέον ο Λάνγκε υποστήριξε σε δηλώσεις του στην γερμανική FAZ ότι ουσιαστικά πρόκειται για διαδικασίες συνθηκολόγησης και όχι για διαπραγματεύσεις.
Αναταράξεις και στο αμερικανικό επιτελείο
Ο Τραμπ φαίνεται για ακόμη μία φορά να έχει ανατρέψει προηγούμενη θέση του, ακολουθώντας τη γραμμή του Στιβ Γουίτκοφ. Πολλοί Ευρωπαίοι διπλωμάτες τον χαρακτηρίζουν ακατάλληλο για το ρόλο του ειδικού απεσταλμένου, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων ότι δεν χρησιμοποιεί δικό του μεταφραστή στις συναντήσεις με τον Πούτιν και δεν έχει επισκεφθεί ποτέ την Ουκρανία. Από την άλλη, ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο είναι ο μόνος που επανέλαβε πως οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να ακούσουν όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές, δήλωση που μπορεί να ερμηνευθεί ως έμμεση μομφή στον Γουίτκοφ. Παράλληλα, φήμες θέλουν τον αμερικανό απεσταλμένο στην Ουκρανία, Κιθ Κέλογκ, να οδεύει προς παραίτηση λόγω δυσαρέσκειας για τη στάση του Τραμπ απέναντι στη Ρωσία.
Μία μπλόφα;
Μέσα σε αυτό το κλίμα αβεβαιότητας υπάρχουν εκτιμήσεις ότι ο κύκλος του Τραμπ ίσως κατέθεσε εσκεμμένα ένα «ακραίο» σχέδιο, ώστε να διευκολύνει την αποδοχή ενός πιο ήπιου συμβιβασμού στη συνέχεια. Κάτι αντίστοιχο έκανε και στο ζήτημα της Γάζας. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Αμερικανός πρόεδρος πιέζει επιθετικά τον Ζελένσκι και στη συνέχεια δεν ακολουθεί καμία ουσιαστική ενέργεια.
Το ενδιαφέρον είναι ότι το Κρεμλίνο διατηρεί μέχρι στιγμής ασυνήθιστη σιωπή. Μόλις το μεσημέρι τηςΠαρασκευής (21/11) ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ κάλεσε τους Ουκρανούς σε «διαπραγματεύσεις» υπό την απειλή απώλειας κι άλλων εδαφών. Επιπλέον ο Τραμπ επιδιώκει να κλείσει το ειρηνευτικό deal εντός μιας εβδομάδας, κάτι το οποίο φαντάζει υπερβολικά δύσκολο.
Πλέον μένει να φανεί αν οι Ουκρανοί καταφέρουν να «τουμπάρουν» τον Τραμπ και αν οι Ευρωπαίοι μπορούν να «σώσουν» την κατάσταση όπως έγινε τον Αύγουστο μετά την (άκαρπη) σύνοδο της Αλάσκας. Σημειωτέον ωστόσο ότι ειρηνευτικό πλάνο με τόσες λεπτομέρειες δεν είχε παρουσιαστεί μέχρι στιγμής καμία στιγμή του πολέμου. Πάντως, η συμφωνία των 28 σημείων δεν περιορίζεται μόνο στην Ουκρανία. Ρυθμίζει ουσιαστικά όλο το πλαίσιο συνύπαρξης και συνδιαλλαγής Ρωσίας-ΗΠΑ-Ουκρανίας-Ευρώπης. Μόνο που οι δύο τελευταίοι δεν ρωτήθηκαν ποτέ για τους όρους...
