Αυτό προκύπτει από την πρόβλεψη για απευθείας διαβουλεύσεις μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας, με διαμεσολαβητή τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η επιλογή αυτή μοιάζει παράδοξη, αφού οι ΗΠΑ αποτελούν το ισχυρότερο και σημαντικότερο μέλος της Συμμαχίας χωρίς την υποστήριξή τους η λειτουργία του ΝΑΤΟ είναι πρακτικά αδύνατη. Με την ανάληψη μεσολαβητικού ρόλου, οι ΗΠΑ φαίνεται σαν να αποστασιοποιούνται, προκρίνοντας κάποιου είδους ουδετερότητα. Αυτή η στάση ενδεχομένως προμηνύει ότι η αμερικανική παρουσία στη Συμμαχία… βαίνει προς το τέλος της.
Προβληματικά σημεία και ασάφειες
Πέραν αυτού, σύμφωνα με το σχέδιο των 28 σημείων, το ΝΑΤΟ θέτει επίσημο τέλος στην περαιτέρω ανατολική του επέκταση, ενώ η Ουκρανία απομακρύνεται οριστικά από την προοπτική ένταξης. Το επιτελείο του Τραμπ, ωστόσο, δεν πραγματοποίησε καμία σχετική διαβούλευση με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη, επιβεβαιώνοντας εκ νέου την αποικιοκρατική προσέγγιση των ΗΠΑ σε ό,τι αφορά το μέλλον της Ουκρανίας.
Απορία προκαλεί και η αναφορά περί τοποθέτησης ευρωπαϊκών αεροσκαφών στην Πολωνία, καθώς εκτιμάται ότι πρόκειται για μαχητικά που προορίζονταν για την ουκρανική άμυνα. Μια τέτοια εξέλιξη θα αποδυνάμωνε ακόμη περισσότερο την άμυνα του Κιέβου. Το πλέον ανησυχητικό, όμως, είναι ότι αυτή η πρόβλεψη ενδέχεται να αποσκοπεί στη σταδιακή απόσυρση των αμερικανικών στρατευμάτων που σταθμεύουν στην περιοχή. Ήδη η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ έχει εκφράσει την αντίθεσή της, τονίζοντας ότι δεν μπορούν να επιβληθούν λύσεις που αγνοούν την πολωνική και ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Deal με Τραμπ ή με ΗΠΑ;
Περαιτέρω ερωτήματα προκύπτουν από τη μνεία στο «Συμβούλιο Ειρήνης», το οποίο υποτίθεται ότι θα επιβλέπει την εφαρμογή της συμφωνίας με επικεφαλής τον πρόεδρο Τραμπ. Το ζήτημα που ανακύπτει είναι κατά πόσο ο ρόλος αυτός θα συνεχιστεί και μετά το πέρας της προεδρικής του θητείας – εφόσον υπάρξει τελικά συμφωνία. Και κυρίως: με ποιον επιδιώκει πραγματικά ο Ρώσος πρόεδρος να συνάψει συμφωνία; Με τον Τραμπ προσωπικά ή με το κράτος των Ηνωμένων Πολιτειών;
Τι επιδιώκει ο Τραμπ;
Αναλυτές υπογραμμίζουν ότι οι κινήσεις του Αμερικανού προέδρου και του επιτελείου του συνιστούν πρωτοφανή υποβάθμιση της νατοϊκής Συμμαχίας. Έτσι, τίθεται εύλογα το ερώτημα εάν ο Τραμπ επιδιώκει ακόμη και την πλήρη αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ.
Ο πρώην Σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας, Τζον Μπόλτον, έχει αναφέρει ότι κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ είχε αποτρέψει μια τέτοια εξέλιξη. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς φέρεται επίσης να είχε — εσφαλμένη όπως αποδείχθηκε — πληροφόρηση ότι ο Τραμπ σχεδίαζε να ανακοινώσει αποχώρηση από τη Συμμαχία, κάτι που τον οδήγησε να επισπεύσει τον σχηματισμό κυβέρνησης την άνοιξη.
Οι ΗΠΑ μπορούν πράγματι να αποχωρήσουν από το ΝΑΤΟ ενεργοποιώντας το άρθρο 13, βάσει του οποίου θα πρέπει να γνωστοποιήσουν την απόφασή τους ένα χρόνο νωρίτερα. Ωστόσο, η εσωτερική νομική διαδικασία παραμένει ασαφής. Εφόσον η ένταξη στο ΝΑΤΟ εγκρίθηκε από τη Γερουσία με πλειοψηφία 2/3, πολλοί νομικοί υποστηρίζουν ότι απαιτείται ανάλογη πλειοψηφία και για την αποχώρηση, ενώ άλλοι θεωρούν ότι αρκεί η βούληση του προέδρου. Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν έχει δώσει έως τώρα σαφή απάντηση.
Πάντως δεν απαιτείται η αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ για να αποδυναμωθεί. Ο περιορισμός αμερικανικών κονδυλίων και η αποχώρηση στρατευμάτων από την Ευρώπη αρκούν ώστε η συμμαχία να παραλύσει, καθώς οι Ευρωπαίοι δεν είναι σε θέση να καλύψουν μόνοι τους το κενό.
Σε κάθε περίπτωση, η αποστασιοποίηση των ΗΠΑ και οι κινήσεις Τραμπ ευνοούν τις μαξιμαλιστικές επιδιώξεις του Κρεμλίνου, αφήνουν έκθετη την ευρωπαϊκή ασφάλεια και δημιουργούν νέα αβεβαιότητα στη διεθνή γεωπολιτική σκακιέρα. Δεν είναι τυχαία η πρόσφατη δήλωση του γνωστού δημοσιογράφου και συγγραφέα Τιμ Μάρσαλ στην ΕΡΤ, ο οποίος σημείωσε ότι, παρά τον αμφιλεγόμενο ρόλο τους, όταν οι ΗΠΑ αποποιούνται τον ρόλο του «παγκόσμιου αστυνόμου» ο κόσμος συχνά βυθίζεται στο χάος.
Αν μη τι άλλο, η εποχή της δεδομένης διατλαντικής συνεργασίας φαίνεται να έχει γίνει – με την ευλογία του Τραμπ – στάχτη, με τους Ευρωπαίους να καλούνται να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες.
