Παρά τις σκληρές δηλώσεις καταδίκης, η κινεζική πλευρά εμφανίζεται προσεκτική και αποφεύγει κινήσεις που θα οδηγούσαν σε άμεση σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Κίνα έχει επενδύσει βαθιά στη Βενεζουέλα, κυρίως στον πετρελαϊκό τομέα, αλλά και σε κρίσιμες υποδομές. Ωστόσο, η πραγματική έκθεση των κινεζικών συμφερόντων, αν και υπαρκτή, δεν θεωρείται καταλυτική για τη συνολική ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.
Το βενεζουελάνικο πετρέλαιο και τα όρια της εξάρτησης
Τα τελευταία δύο χρόνια, οι κινεζικές εισαγωγές αργού από τη Βενεζουέλα κινήθηκαν κατά μέσο όρο λίγο πάνω από τις 300.000 βαρέλια την ημέρα.
Πρόκειται για ποσότητα που αντιστοιχεί σε μικρό ποσοστό των συνολικών εισαγωγών της Κίνας, οι οποίες ξεπερνούν τα 11 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Σε ορισμένες περιόδους, κυρίως το καλοκαίρι, οι ροές αυξήθηκαν αισθητά, χωρίς όμως να αλλάζουν τη συνολική εικόνα.
Το φθηνό, εκπτωτικό βενεζουελάνικο αργό κατέληγε κυρίως σε ανεξάρτητα διυλιστήρια της ανατολικής Κίνας, τα οποία λειτουργούν με χαμηλότερα περιθώρια και μεγαλύτερη ευελιξία. Για αυτά τα διυλιστήρια, η απώλεια τέτοιων φορτίων δημιουργεί πιέσεις στο κόστος, όχι όμως αδιέξοδο, καθώς παραμένουν διαθέσιμες εναλλακτικές προμήθειες από τη Ρωσία και το Ιράν.
Τα κινεζικά δάνεια και η «κληρονομιά» του παρελθόντος
Ένα κρίσιμο σκέλος της κινεζικής παρουσίας στη Βενεζουέλα αφορά τα δάνεια που χορηγήθηκαν από το 2007 και μετά, κυρίως με αντάλλαγμα μελλοντικές παραδόσεις πετρελαίου. Το συνολικό ύψος αυτών των χρηματοδοτήσεων εκτιμάται ότι έφτασε τα 50–60 δισ. δολάρια, αν και θεωρείται πως το μεγαλύτερο μέρος έχει ήδη αποπληρωθεί.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, απομένει ένα περιορισμένο υπόλοιπο, το οποίο οι κινεζικές κρατικές τράπεζες μπορούν να διαχειριστούν μέσω αναδιαρθρώσεων ή νέων συμφωνιών, όπως έχουν κάνει και στο παρελθόν. Το ζήτημα δεν θεωρείται άμεση απειλή για το κινεζικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η μεγαλύτερη έκθεση εντοπίζεται στον τομέα της παραγωγής. Η CNPC δραστηριοποιείται στη Βενεζουέλα εδώ και δεκαετίες, με βασικό άξονα τη συμμετοχή της σε κοινοπραξίες με την κρατική εταιρεία PDVSA. Η σημαντικότερη από αυτές παράγει περίπου 110.000 βαρέλια την ημέρα, ποσότητα που έχει αξία, αλλά δεν είναι κρίσιμη για τον κινεζικό όμιλο.
Τυχόν αλλαγές στο ιδιοκτησιακό ή νομικό καθεστώς των κοινοπραξιών θα δημιουργούσαν καθυστερήσεις και απώλειες, όχι όμως στρατηγικό πλήγμα. Η CNPC διαθέτει ευρύ χαρτοφυλάκιο δραστηριοτήτων και σε άλλες περιοχές του κόσμου.
Περισσότερο εκτεθειμένες εμφανίζονται μικρές, ιδιωτικές κινεζικές εταιρείες που εισήλθαν τα τελευταία χρόνια στον βενεζουελάνικο τομέα παραγωγής, με περιορισμένες επενδύσεις και χαμηλή απόδοση. Για αυτές, ένα ασταθές πολιτικό περιβάλλον ή μια επαναδιαπραγμάτευση συμβάσεων θα μπορούσε να σημάνει πλήρη αποχώρηση.
Ωστόσο, το συνολικό οικονομικό αποτύπωμά τους είναι μικρό και δεν επηρεάζει τη γενική εικόνα των σχέσεων Κίνας–Βενεζουέλας.
Τι περιμένει το Πεκίνο
Το βασικό ερώτημα για την Κίνα αφορά τη μορφή του καθεστώτος που θα διαμορφωθεί μετά τον Μαδούρο και τη στάση του απέναντι στις υφιστάμενες ξένες επενδύσεις. Εξίσου σημαντικός είναι ο ρόλος της PDVSA και το κατά πόσο θα επιχειρηθεί επανακαθορισμός των συμφωνιών που έχουν συναφθεί τα προηγούμενα χρόνια.
Παράλληλα, το Πεκίνο έχει επενδύσει σε τομείς πέραν της ενέργειας, όπως η ηλεκτροδότηση και οι τηλεπικοινωνίες. Μια συνολική απομάκρυνση κινεζικών εταιρειών θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρά λειτουργικά προβλήματα στη χώρα, γεγονός που λειτουργεί ως αντικίνητρο για ακραίες επιλογές.
Στο άμεσο μέλλον, η κινεζική στρατηγική συνοψίζεται σε μία λέξη, αναμονή. Βραχυπρόθεσμα, ενδέχεται να υπάρξουν απώλειες σε φορτία και επενδύσεις. Μακροπρόθεσμα, όμως, το Πεκίνο εκτιμά ότι θα έχει περιθώριο επιστροφής, εφόσον το πολιτικό σκηνικό σταθεροποιηθεί.
Η Βενεζουέλα παραμένει για την Κίνα ένας δύσκολος, αλλά όχι αναντικατάστατος εταίρος. Οι εξελίξεις προκαλούν αναταράξεις, όχι όμως στρατηγικό σεισμό, τουλάχιστον προς το παρόν.
