Ο 65χρονος Ρεζά Παχλαβί ζει σχεδόν μισό αιώνα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι ο γιος του τελευταίου Σάχη του Ιράν, Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, ο οποίος ανατράπηκε το 1979 από τη μαζική λαϊκή εξέγερση που οδήγησε στην Ισλαμική Επανάσταση. Το μοναρχικό καθεστώς κατέρρευσε και ο Σάχης πέθανε δύο χρόνια αργότερα στην εξορία, σύμφωνα με το Euronews.
Η γέννηση του Ρεζά Παχλαβί το 1960 είχε χαρακτηριστεί γεγονός εθνικής σημασίας. Πλήθη φέρονται να είχαν κατακλύσει τους δρόμους από το μαιευτήριο έως τα ανάκτορα, γιορτάζοντας τη γέννηση του πολυαναμενόμενου διαδόχου. Ο Σάχης είχε προηγουμένως αποτύχει να αποκτήσει αρσενικό διάδοχο από δύο γάμους και η έλευση του γιου του θεωρήθηκε εγγύηση για τη συνέχιση της δυναστείας.
Ωστόσο, η ιστορία πήρε απρόβλεπτη τροπή. Το 1978, σε ηλικία 17 ετών, ο Ρεζά Παχλαβί έφυγε από το Ιράν για να εκπαιδευτεί ως στρατιωτικός πιλότος στις ΗΠΑ. Έναν χρόνο αργότερα, η επανάσταση σάρωσε τη χώρα και η μοναρχία κατέρρευσε.
Μετά τον θάνατο του Σάχη, η ευθύνη πέρασε στον πρωτότοκο γιο του. Στα 21α γενέθλιά του, ο Ρεζά Παχλαβί δήλωσε την ετοιμότητά του να αναλάβει τις ευθύνες του ως «νόμιμος βασιλιάς του Ιράν», αν και ανέβαλε την επίσημη ορκωμοσία μέχρι να υπάρξουν οι κατάλληλες συνθήκες. Ορκίστηκε, ωστόσο, «στην τρίχρωμη σημαία του Ιράν και στο Κοράνι» ότι θα λειτουργεί ως παράγοντας εθνικής ενότητας.
Από τότε ξεκίνησε ένα μακρόχρονο κεφάλαιο ζωής στην εξορία. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες, ολοκλήρωσε πανεπιστημιακές σπουδές εξ αποστάσεως και, όπως έχει δηλώσει, κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ προσφέρθηκε να υπηρετήσει ως πιλότος για την πατρίδα του – πρόταση που δεν έλαβε ποτέ απάντηση.
Από πρίγκιπας σε ηγέτης της αντιπολίτευσης
Με τα χρόνια, ο Ρεζά Παχλαβί αναδείχθηκε στη σημαντικότερη προσωπικότητα του μοναρχικού χώρου και σταδιακά σε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της ιρανικής αντιπολίτευσης στο εξωτερικό. Παρότι κατά καιρούς μίλησε για «κυβέρνηση εξορίας», η πολιτική του παρουσία παρέμεινε διακριτική.
Σημείο καμπής υπήρξε η σαφής τοποθέτησή του ότι δεν επιδιώκει απαραίτητα την επαναφορά της μοναρχίας. Αντιθέτως, υποστηρίζει την ανατροπή του σημερινού καθεστώτος και τη διεξαγωγή ελεύθερου δημοψηφίσματος, ώστε οι Ιρανοί να αποφασίσουν οι ίδιοι το πολίτευμά τους. Αυτή η στάση προκάλεσε ρήγματα ακόμη και στους κόλπους των υποστηρικτών του.
Σύμβολο του «πριν» και της εναλλακτικής
Για πολλούς Ιρανούς, ιδίως νεότερους που δεν έζησαν τη μοναρχία, ο Ρεζά Παχλαβί έχει μετατραπεί σε σύμβολο μιας εποχής πριν από την Ισλαμική Δημοκρατία. Η αποτυχία του σημερινού συστήματος να προσφέρει οικονομική ευημερία και κοινωνικές ελευθερίες, σε συνδυασμό με συγκρίσεις με το παρελθόν, έχει ενισχύσει τη δημόσια εικόνα του.
Ταυτόχρονα, η απουσία μιας ενιαίας και αξιόπιστης εναλλακτικής ηγεσίας στην αντιπολίτευση –με οργανώσεις όπως οι Μουτζαχεντίν-ε Χαλκ να θεωρούνται ευρέως απαξιωμένες– άφησε πολιτικό κενό. Προσωρινές συμμαχίες, όπως εκείνη που σχηματίστηκε μετά το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» το 2022, διαλύθηκαν γρήγορα.
Στις δημόσιες παρεμβάσεις του, ο Ρεζά Παχλαβί απορρίπτει την απόλυτη ή κληρονομική μοναρχία. Μιλά για ένα δημοκρατικό, κοσμικό σύστημα, βασισμένο στα ανθρώπινα δικαιώματα, στη διάκριση κράτους και θρησκείας και στη λαϊκή κυριαρχία. Δηλώνει ότι δεν επιδιώκει αξιώματα ή τίτλους και ότι ο ρόλος του είναι μεταβατικός.
Καλεί σε ειρηνική μετάβαση, χωρίς βία, και απευθύνεται ακόμη και στις ένοπλες δυνάμεις ζητώντας τους να σταθούν στο πλευρό του λαού. Το αν το μέλλον του Ιράν θα είναι κοινοβουλευτική μοναρχία ή δημοκρατία, επιμένει, πρέπει να αποφασιστεί αποκλειστικά μέσω ελεύθερου δημοψηφίσματος.
Πάντως υπάρχουν και αρκετές επιφυλάξεις προς το πρόσωπό του. Υπάρχει η ανησυχία ότι ο γιος του τελευταίου Σεΐχη θα μπορούσε να εγκαθιδρύσει τη δίκη του δικτατορία. Κριτικά αντιμετωπίζεται και η συμπάθειά του στον Αμερικανό Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Επίσης υποστηρίζεται ότι λόγω της χρόνιάς απουσίας του στο Ιράν δεν γνωρίζει τα πραγματικά προβλήματα της χώρας. Επιπλέον οι «αμαρτίες» του αυταρχικού πατέρα του που ανετράπη το 1979 δημιουργούν πρόσθετη καχυποψία.
Σήμερα, παρά τις διαφωνίες για το τελικό πολιτειακό μοντέλο, πολλοί διαδηλωτές φαίνεται να συσπειρώνονται γύρω από το πρόσωπό του, αναβάλλοντας τη μεγάλη απόφαση για «την επόμενη μέρα» μέχρι την πτώση του σημερινού καθεστώτος.
