Οι απειλές Τραμπ και το νέο μέτωπο με την Ευρώπη
Το Σάββατο (17/1), ο Τραμπ απείλησε με πρόσθετους δασμούς 10% από την 1η Φεβρουαρίου σε έξι κράτη-μέλη της ΕΕ (Δανία, Γερμανία, Φινλανδία, Σουηδία, Ολλανδία, Γαλλία) το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία, λόγω της στήριξής τους στο δικαίωμα αυτοδιάθεσης της Γροιλανδίας. Το ποσοστό, όπως προειδοποίησε, θα ανέλθει στο 25% από τον Ιούνιο, αν οι Ευρωπαίοι δεν «υπαναχωρήσουν».
Η απειλή έρχεται να προστεθεί στους ήδη υφιστάμενους δασμούς. Στο πλαίσιο συμφωνίας που είχε επιτευχθεί με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, οι περισσότερες ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ θα επιβαρύνονται με 15% (εφόσον κυρωθεί η συμφωνία), ενώ ο χάλυβας και το αλουμίνιο εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δασμούς έως και 50%. Μια περαιτέρω κλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε συνολικό βάρος που προσεγγίζει ή και ξεπερνά το 50%, με τεράστιες επιπτώσεις για τις ευρωπαϊκές οικονομίες.
Το ευρωπαϊκό πακέτο αντιποίνων των 93 δισ. δολαρίων
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη έτοιμη την απάντησή της. Πρόκειται για πακέτο ανταποδοτικών δασμών σε αμερικανικά προϊόντα αξίας 93 δισ. δολαρίων ετησίως, το οποίο είχε καταρτιστεί από πέρσι και τεθεί σε αναστολή έως τις 7 Φεβρουαρίου, στο πλαίσιο της προσωρινής «εκεχειρίας» στον εμπορικό πόλεμο. Αν δεν αποφασιστεί νέα αναστολή από την πλειοψηφία των κρατών-μελών, το πακέτο θα ενεργοποιηθεί αυτόματα.
Στο στόχαστρο βρίσκονται εμβληματικά αμερικανικά προϊόντα και κλάδοι. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η Boeing, καθώς προβλέπονται δασμοί 25% στα αμερικανικά αεροσκάφη, σε μια αγορά όπου οι εισαγωγές από τις ΗΠΑ έφτασαν τα 11 δισ. δολάρια το 2024. Η λίστα περιλαμβάνει επίσης αυτοκίνητα, μπέρμπον, σόγια, μοτοσικλέτες Harley-Davidson, τζιν Levi’s, τσιγάρα Lucky Strike, αλλά και μηχανήματα, ιατρικές συσκευές, χημικά, πλαστικά προϊόντα και ηλεκτρολογικό εξοπλισμό.
Γιατί επελέγησαν αυτά τα προϊόντα
Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, τα αντίμετρα σχεδιάστηκαν με δύο βασικά κριτήρια. Πρώτον, να στοχεύουν προϊόντα που μπορούν να αντικατασταθούν σχετικά εύκολα από άλλες αγορές, ώστε να περιοριστεί η επιβάρυνση για τους Ευρωπαίους καταναλωτές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το αμερικανικό ουίσκι, που μπορεί να υποκατασταθεί από σκωτσέζικα ή ιρλανδικά προϊόντα.
Δεύτερον, να ασκηθεί άμεση πολιτική πίεση στις ΗΠΑ. Η σόγια, για παράδειγμα, παράγεται κυρίως στη Λουιζιάνα – πολιτεία με ισχυρή ρεπουμπλικανική επιρροή και έδρα κορυφαίων στελεχών του κόμματος. Ωστόσο, δεν λείπουν οι εσωτερικές αντιδράσεις στην ΕΕ, με ορισμένες χώρες να ζητούν εξαιρέσεις για προϊόντα όπως το κρασί και τα αλκοολούχα, φοβούμενες αντίποινα. Ήδη αγαθά αξίας άνω των 20 δισ. ευρώ έχουν αφαιρεθεί από την αρχική λίστα.
Η «εμπορική μπαζούκα» και τα όριά της
Πέρα από τους δασμούς, η ΕΕ διαθέτει και το Αντικαταναγκαστικό Μέσο (Anti-Coercion Instrument – ACI), που θεσπίστηκε το 2023 αλλά δεν έχει ενεργοποιηθεί ποτέ. Το εργαλείο αυτό επιτρέπει σκληρά μέτρα, όπως περιορισμό της πρόσβασης αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών στην ενιαία αγορά, δασμούς σε υπηρεσίες όπως το Netflix, αποκλεισμό εταιρειών από δημόσιους διαγωνισμούς ή ακόμη και περιορισμούς σε αμερικανικές τράπεζες.
Η Γαλλία τάσσεται υπέρ της ενεργοποίησής του, ενώ άλλες χώρες εμφανίζονται πιο επιφυλακτικές, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από τις ΗΠΑ σε κρίσιμους τομείς, όπως το cloud computing και τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου. Επιπλέον, η διαδικασία ενεργοποίησης θεωρείται χρονοβόρα και πολιτικά σύνθετη.
Νομικές και πολιτικές αβεβαιότητες στις ΗΠΑ
Την ίδια στιγμή, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της νομιμότητας των δασμών Τραμπ. Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ καλείται να αποφανθεί αν ο πρόεδρος υπερέβη τις εξουσίες του, επικαλούμενος τον νόμο περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA). Μια αρνητική απόφαση θα μπορούσε να υπονομεύσει τη στρατηγική του.
Παράλληλα, ο Τραμπ αφήνει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο χρήσης στρατιωτικής ισχύος, αρνούμενος να το αποκλείσει σε συνέντευξή του, ενώ δηλώνει κατηγορηματικά ότι οι δασμοί θα επιβληθούν «100%» αν αποτύχουν οι διαπραγματεύσεις.
Το παράδοξο της «ασφάλειας» και η αντίδραση της Ευρώπης
Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστηρίζει ότι η Γροιλανδία είναι ζωτικής σημασίας για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ, επικαλούμενος τον κίνδυνο κινεζικής και ρωσικής επιρροής. Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι τα επιχειρήματα αυτά είναι έωλα, καθώς υπάρχει ήδη διμερής αμυντική συμφωνία ΗΠΑ–Δανίας και αμφότερες οι χώρες είναι μέλη του ΝΑΤΟ. Η Δανία, μάλιστα, στάθηκε στο πλευρό των ΗΠΑ τόσο στον αμφιλεγόμενο πόλεμο του Αφγανιστάν όσο και στη μη συμβατή με το Διεθνές Δίκαιο εισβολή Ιράκ, ως σταθερός σύμμαχος.
Επιπλέον, προκαλεί εύλογα ερωτήματα το γεγονός ότι ο Αμερικανός πρόεδρος επικαλείται τη ρωσική απειλή, την ώρα που –σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ– η Μόσχα έχει προσκληθεί στο Συμβούλιο Ειρήνης για τη Γάζα, ενώ η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία συνεχίζεται.
Οι απειλές Τραμπ, ο οποίος δεν απέκλεισε ούτε τη Δευτέρα (19/1) τη χρήση στρατιωτικών μέσων, έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, με κυβερνήσεις να μιλούν για σοβαρή υπονόμευση των διατλαντικών σχέσεων. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν η σύγκρουση θα κλιμακωθεί, αλλά πόσο μακριά είναι διατεθειμένες να φτάσουν και οι δύο πλευρές – και ποιο θα είναι το κόστος για την παγκόσμια οικονομία.
