Στο πλαίσιο που εξετάζεται από τις ΗΠΑ και την Ουκρανία, οποιαδήποτε συμφωνία θα τεθεί σε δημοψήφισμα από τον ουκρανικό λαό, το οποίο θα διεξαχθεί ταυτόχρονα με εθνικές εκλογές, σύμφωνα με πέντε πηγές που ζήτησαν να διατηρηθεί η ανωνυμία τους λόγω της ευαισθησίας των διαβουλεύσεων.

Η αμερικανική διαπραγματευτική ομάδα – με επικεφαλής τον ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και τον γαμπρό του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ – έχει μεταφέρει στους Ουκρανούς συνομιλητές της σε πρόσφατες συναντήσεις στο Άμπου Ντάμπι και το Μαϊάμι ότι θα ήταν προτιμότερο η ψηφοφορία να πραγματοποιηθεί σύντομα, ανέφεραν τρεις από τις πηγές.

Αμερικανοί διαπραγματευτές εκτιμούν ότι ο Τραμπ θα στρέψει όλο και περισσότερο την προσοχή του στα εσωτερικά ζητήματα όσο πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο τον Νοέμβριο, γεγονός που θα περιορίσει τον χρόνο και το πολιτικό κεφάλαιο που μπορούν να διαθέσουν ανώτατοι αξιωματούχοι για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας, σύμφωνα με δύο πηγές.

Ο δεύτερος γύρος συνομιλιών υπό την αιγίδα των ΗΠΑ ολοκληρώθηκε την Πέμπτη στο Άμπου Ντάμπι, με την απελευθέρωση 314 αιχμαλώτων πολέμου και τη δέσμευση για συνέχιση των διαπραγματεύσεων. Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι η επόμενη τριμερής συνάντηση είναι πιθανό να πραγματοποιηθεί σύντομα στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Συζητήσεις για ψηφοφορία τον Μάιο

Δύο πηγές ανέφεραν ότι Αμερικανοί και Ουκρανοί αξιωματούχοι έχουν συζητήσει το ενδεχόμενο οι εθνικές εκλογές και το δημοψήφισμα να διεξαχθούν τον Μάιο.

Ωστόσο, αρκετές πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων χαρακτήρισαν το χρονοδιάγραμμα που προτείνουν οι ΗΠΑ «φαντασιόπληκτο».

Οι ουκρανικές εκλογικές αρχές εκτιμούν ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, θα απαιτούνταν περίπου έξι μήνες για τη διοργάνωση εκλογών.

«Οι Αμερικανοί βιάζονται», δήλωσε μία πηγή, προσθέτοντας ότι, αν και μια ψηφοφορία θα μπορούσε να οργανωθεί σε λιγότερο από έξι μήνες, θα απαιτούσε και πάλι σημαντικό χρόνο.

Η διεξαγωγή εκλογών θα προϋπέθετε νομοθετικές αλλαγές, καθώς τέτοιες διαδικασίες απαγορεύονται όσο ισχύει στρατιωτικός νόμος στην Ουκρανία. Επιπλέον, το κόστος θα ήταν υψηλό.

Η Ουκρανία επιθυμεί την εφαρμογή κατάπαυσης του πυρός καθ’ όλη τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, προκειμένου να διασφαλιστεί η ακεραιότητα του δημοψηφίσματος, ενώ – όπως σημειώνει μία πηγή – θεωρεί ότι το Κρεμλίνο έχει ιστορικό παραβίασης συμφωνημένων εκεχειριών.

«Η θέση του Κιέβου είναι ότι δεν μπορεί να συμφωνηθεί τίποτα πριν υπάρξουν εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους εταίρους τους», ανέφερε η ίδια πηγή.

Ο Λευκός Οίκος αρνήθηκε να σχολιάσει, ενώ το γραφείο του Ουκρανού προέδρου και η ρωσική πρεσβεία στην Ουάσινγκτον δεν απάντησαν άμεσα σε αιτήματα για σχόλιο.

Σκεπτικισμός για την προθεσμία ειρήνης

Ενώ η Ουκρανία έχει στείλει στις συνομιλίες ανώτατους πολιτικούς εκπροσώπους, μεταξύ των οποίων τον επικεφαλής του προεδρικού γραφείου και τον αρχηγό της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, η ρωσική διαπραγματευτική ομάδα έχει κυρίως στρατιωτικό χαρακτήρα και ηγείται από τον επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών GRU, ναύαρχο Ιγκόρ Κοστιούκοφ.

Ο αναπληρωτής του, αντιστράτηγος Βλαντίμιρ Αλεξέγεφ, πυροβολήθηκε την Παρασκευή στη Μόσχα από άγνωστο δράστη. Ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ κατηγόρησε την Ουκρανία ότι βρίσκεται πίσω από την επίθεση, με στόχο να σαμποτάρει τις ειρηνευτικές συνομιλίες.

Ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα δήλωσε στο Reuters ότι το Κίεβο δεν είχε καμία εμπλοκή στο περιστατικό.

Ένας Ουκρανός αξιωματούχος ανέφερε ότι ο Ζελένσκι είναι ανοιχτός στο ενδεχόμενο εκλογών στο άμεσο μέλλον, ένα ζήτημα που έχει επανειλημμένα τεθεί ως αμερικανική απαίτηση από τότε που ο Τραμπ ανέλαβε καθήκοντα τον Ιανουάριο του 2025.

Παρά τη μείωση της δημοτικότητάς του από την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής το 2022, η στήριξη προς τον Ζελένσκι παραμένει άνω του 50% και ο ίδιος είναι βέβαιος ότι θα κέρδιζε τις εκλογές, σύμφωνα με την ίδια πηγή.

Το μεγαλύτερο εμπόδιο για μια άμεση ειρηνευτική συμφωνία παραμένει η αβεβαιότητα γύρω από το μέλλον της ανατολικής περιοχής του Ντονμπάς.

Η Ρωσία απαιτεί τον πλήρη έλεγχο του Ντονμπάς ως μέρος οποιασδήποτε συμφωνίας, παρότι το Κίεβο εξακολουθεί να ελέγχει περισσότερα από 5.180 τετραγωνικά χιλιόμετρα της περιοχής. Η Ουκρανία χαρακτηρίζει την απαίτηση αυτή απαράδεκτη, αν και αξιωματούχοι έχουν εκφράσει προθυμία να εξετάσουν «δημιουργικές λύσεις», όπως μια αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη ή μια ζώνη ελεύθερου εμπορίου.

«Δεν υπάρχει ακόμη καμία πρόοδος στο εδαφικό ζήτημα», δήλωσε πηγή με γνώση των συνομιλιών.

Αγκάθι παραμένει και το μέλλον του πυρηνικού σταθμού της Ζαπορίζια – του μεγαλύτερου στην Ευρώπη – ο οποίος βρίσκεται σε κατεχόμενο από τη Ρωσία έδαφος.

Σύμφωνα με μία πηγή, η Ρωσία απέρριψε αμερικανική πρόταση βάσει της οποίας η Ουάσινγκτον θα αναλάμβανε τον έλεγχο του σταθμού και θα διένειμε την ηλεκτρική ενέργεια τόσο στη Ρωσία όσο και στην Ουκρανία. Η Μόσχα επιμένει να ελέγχει η ίδια τον σταθμό, προσφέροντας στην Ουκρανία φθηνό ρεύμα – πρόταση που το Κίεβο απορρίπτει.

Ακόμη κι αν επιλυθούν αυτά τα ζητήματα, παραμένει το ενδεχόμενο οι Ουκρανοί ψηφοφόροι να απορρίψουν σε δημοψήφισμα οποιεσδήποτε εδαφικές παραχωρήσεις.

Η Ρωσία κατέχει περίπου το 20% της ουκρανικής επικράτειας, συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας και τμημάτων του Ντονμπάς που καταλήφθηκαν πριν από την εισβολή του 2022. Αναλυτές εκτιμούν ότι από τις αρχές του 2023 η Ρωσία έχει επεκτείνει τον έλεγχό της κατά περίπου 1,3% του ουκρανικού εδάφους.

Παρότι οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των Ουκρανών εξακολουθεί να αντιτίθεται σε εδαφικές παραχωρήσεις με αντάλλαγμα δυτικές εγγυήσεις ασφαλείας έναντι μελλοντικής ρωσικής επιθετικότητας, τα ποσοστά αυτά έχουν μειωθεί ελαφρώς τον τελευταίο χρόνο.