Παρότι η πολιτική ηγεσία της Μαδρίτης εμφανίζεται αποφασισμένη να διατηρήσει τη στάση της απέναντι στον πόλεμο, οι επιχειρήσεις και οι περιφερειακές κυβερνήσεις φοβούνται ότι η πολιτική αντιπαράθεση μπορεί να μετατραπεί σε μια ευρύτερη οικονομική σύγκρουση. Οι ισπανικές εταιρείες προσπαθούν ήδη να υπολογίσουν τις πιθανές συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης, ιδιαίτερα σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αστάθειας.
Ενεργειακή εξάρτηση και οικονομικά ρίσκα
Θεωρητικά, σύμφωνα με το Politico, οι ΗΠΑ δεν μπορούν εύκολα να επιβάλουν στοχευμένα οικονομικά μέτρα μόνο κατά της Ισπανίας, καθώς η χώρα αποτελεί μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης μιας ενιαίας αγοράς 27 κρατών με κοινό εμπορικό πλαίσιο. Παρ’ όλα αυτά, πολλές ισπανικές επιχειρήσεις δεν θεωρούν δεδομένη την προστασία που προσφέρει η ευρωπαϊκή αγορά.
Ο λόγος είναι ότι η ισπανική οικονομία έχει σημαντικές ενεργειακές και εμπορικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι ΗΠΑ αποτελούν έναν από τους βασικούς προμηθευτές ορυκτών καυσίμων της χώρας. Περισσότερο από το 15% του πετρελαίου που εισάγει η Ισπανία προέρχεται από αμερικανικές εταιρείες, ενώ σχεδόν το 44% του υγροποιημένου φυσικού αερίου που εισήχθη τον Ιανουάριο προερχόταν επίσης από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σε μια περίοδο όπου οι τιμές ενέργειας αυξάνονται εξαιτίας της έντασης στον Περσικό Κόλπο, μια πιθανή διακοπή αυτών των προμηθειών θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα για την ισπανική οικονομία.
Παράλληλα, αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες απορροφούν λιγότερο από το 5% των συνολικών ισπανικών εξαγωγών, ορισμένες περιοχές της χώρας είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Αυτόνομη Περιφέρεια της Χώρας των Βάσκων, μια από τις σημαντικότερες βιομηχανικές περιοχές της Ισπανίας. Περίπου το 8% των εξαγωγών της περιοχής κατευθύνεται στην αμερικανική αγορά, ενώ πολλοί βασικοί κλάδοι —όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, τα μηχανουργικά εργαλεία, ο χάλυβας και το αλουμίνιο— εξαρτώνται από τη ζήτηση στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι τοπικές αρχές προειδοποιούν ότι μια εμπορική σύγκρουση θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές οικονομικές απώλειες. Επιπλέον, πολλές βασκικές εταιρείες αποτελούν κρίκους ευρωπαϊκών βιομηχανικών αλυσίδων που περιλαμβάνουν μεγάλες επιχειρήσεις από τη Germany, τη Γαλλία και τη Βρετανία. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και περιορισμένα εμπορικά μέτρα θα μπορούσαν να επηρεάσουν πολύ ευρύτερα την ευρωπαϊκή βιομηχανία.
Για τον λόγο αυτό, η περιφερειακή κυβέρνηση της Χώρας των Βάσκων συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση μιας ειδικής ομάδας «βιομηχανικής άμυνας», στην οποία συμμετέχουν επιχειρηματικοί φορείς, επιμελητήρια και δημόσιοι οργανισμοί. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να σχεδιαστούν άμεσα μέτρα για την προστασία της τοπικής οικονομίας από πιθανούς δασμούς ή εμπορικούς περιορισμούς.
Φόβοι για οικονομικές κυρώσεις και χρηματοπιστωτική πίεση
Η ανησυχία δεν περιορίζεται μόνο στο εμπόριο αγαθών ή στην ενέργεια. Οι ισπανικές επιχειρήσεις φοβούνται επίσης ότι η Ουάσινγκτον μπορεί να χρησιμοποιήσει πιο ισχυρά οικονομικά εργαλεία πίεσης, όπως χρηματοπιστωτικές κυρώσεις ή περιορισμούς πρόσβασης στο αμερικανικό τραπεζικό σύστημα.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ έχει δηλώσει ότι οι κυρώσεις και η επιρροή που ασκεί το δολάριο στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα επιτρέπουν στην Ουάσινγκτον να επηρεάζει τις πολιτικές άλλων χωρών «χωρίς να πέφτουν πυροβολισμοί». Αυτή η δυνατότητα προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία σε μεγάλους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που δραστηριοποιούνται διεθνώς.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η μεγαλύτερη ισπανική τράπεζα, η Banco Santander. Ο τραπεζικός όμιλος σχεδιάζει την εξαγορά της αμερικανικής Webster Financial Corporation έναντι περίπου 12,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Εάν ολοκληρωθεί η συμφωνία, η Santander θα μπορούσε να εισέλθει στις δέκα μεγαλύτερες τράπεζες λιανικής και εμπορικής τραπεζικής στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ωστόσο, μια επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ Μαδρίτης και Ουάσινγκτον θα μπορούσε να δυσκολέψει τις απαραίτητες ρυθμιστικές εγκρίσεις για την ολοκλήρωση της συμφωνίας. Η πρόεδρος της Santander, Ana Botín, επιχείρησε να καθησυχάσει τους επενδυτές, τονίζοντας ότι είναι σημαντικό να εξετάζεται η κατάσταση σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Παρά την τρέχουσα ένταση, υπογράμμισε ότι οι οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών παραμένουν ισχυρές.
Η πιθανότητα υποχώρησης της Ουάσινγκτον
Παρά τις ανησυχίες, ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι οι απειλές της αμερικανικής κυβέρνησης μπορεί τελικά να μην υλοποιηθούν. Στους οικονομικούς κύκλους έχει διαδοθεί ο όρος «TACO» — από τη φράση “Trump Always Chickens Out”— που υποδηλώνει την πεποίθηση ότι ο Donald Trump συχνά διατυπώνει σκληρές απειλές αλλά τελικά υποχωρεί όταν οι οικονομικές συνέπειες αποδεικνύονται υπερβολικά μεγάλες.
Πράγματι, στο παρελθόν έχουν ανακοινωθεί αρκετά μέτρα που δεν εφαρμόστηκαν ποτέ, όπως απειλές για δασμούς σε ευρωπαϊκές χώρες ή ακόμη και για επιβολή 200% δασμών σε γαλλικά κρασιά και σαμπάνιες. Αντίστοιχα, απειλές για εμπορικά μέτρα κατά χωρών που συμμετείχαν σε στρατιωτικές ασκήσεις στη Greenland δεν υλοποιήθηκαν τελικά.
Ορισμένοι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι η σταθερή στάση της ισπανικής κυβέρνησης μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματική. Σύμφωνα με αναλυτές, όταν χώρες όπως ο Canada, το Mexico ή η China διατήρησαν σκληρή στάση απέναντι στις πιέσεις της Ουάσινγκτον, η αμερικανική κυβέρνηση συχνά αναγκάστηκε να αναθεωρήσει τη στρατηγική της.
Ο πραγματικός κίνδυνος: η οικονομική αβεβαιότητα
Ακόμη κι αν δεν υπάρξει τελικά πλήρης εμπορική ρήξη, η ένταση έχει ήδη δημιουργήσει σημαντική οικονομική αβεβαιότητα. Η ισπανική οικονομία σημείωσε ισχυρή ανάπτυξη περίπου 2,8% το 2025 και αναμένεται να συνεχίσει με ρυθμό άνω του 2%. Ωστόσο, η αύξηση των τιμών ενέργειας και ο πληθωρισμός που προκαλεί η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να περιορίσουν αυτή τη δυναμική.
Για τις ισπανικές επιχειρήσεις, ο μεγαλύτερος φόβος δεν είναι απαραίτητα μια άμεση εμπορική σύγκρουση, αλλά η παρατεταμένη γεωπολιτική αστάθεια. Η πιθανότητα νέων δασμών, ενεργειακών διαταραχών ή χρηματοπιστωτικών πιέσεων δημιουργεί ένα περιβάλλον αβεβαιότητας που δυσκολεύει τον προγραμματισμό επενδύσεων και τη λειτουργία των επιχειρήσεων.
Έτσι, η Ισπανία βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη ισορροπία: από τη μία πλευρά επιδιώκει να διατηρήσει μια ανεξάρτητη πολιτική στάση απέναντι στον πόλεμο στο Ιράν και από την άλλη να προστατεύσει την οικονομία και τις επιχειρήσεις της από τις πιθανές συνέπειες μιας κλιμακούμενης αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν αν η κρίση θα εξελιχθεί σε πραγματική οικονομική σύγκρουση ή αν θα παραμείνει στο επίπεδο των πολιτικών απειλών.
