Σε αντίθεση με τα κύματα κινητοποιήσεων του 2019 και κυρίως του 2022, οι τελευταίες διαμαρτυρίες παρέμειναν περιορισμένες σε συγκεκριμένα κοινωνικά στρώματα αναφέρει ο πρώην Διευθυντής της Διεύθυνσης Αντιτρομοκρατίας της Μοσάντ επισημαίνοντας ότι πρωταγωνιστικό ρόλο είχε η νεότερη γενιά, που βιώνει έντονη οικονομική υποβάθμιση, μαζί με τμήματα του εμπορικού κόσμου και ορισμένες περιφερειακές ομάδες.
Δεν σημειώθηκαν, ωστόσο, συνεχίζει, γενικευμένες απεργίες σε κρίσιμους τομείς όπως η ενέργεια και οι μεταφορές, στοιχείο που στο παρελθόν είχε κλονίσει ουσιαστικά τη λειτουργία του κράτους. Η εικόνα θυμίζει μια κοινωνία που παρακολουθεί περισσότερο παρά συμμετέχει ενεργά.
Με τα σημερινά δεδομένα, δεν διαφαίνεται κίνδυνος λαϊκής ανατροπής αντίστοιχης με εκείνη του 1979. Η πιθανότερη μεταβολή, εφόσον προκύψει, θα προέλθει από εσωτερικές διεργασίες εντός του ίδιου του συστήματος εξουσίας και όχι από τον δρόμο. Ένα τέτοιο σενάριο θα απαιτούσε ταυτόχρονα ισχυρή εξωτερική πίεση, οικονομικές κυρώσεις, πλήγμα στις εξαγωγές πετρελαίου και περιορισμό της ενεργειακής ροής που αποτελεί τη βασική πηγή εσόδων της χώρας.
Η δομή της ιρανικής οικονομίας καθιστά το ενεργειακό πεδίο κρίσιμο μοχλό πίεσης. Το μεγαλύτερο μέρος των κρατικών εσόδων προέρχεται από το πετρέλαιο, με βασικούς αποδέκτες χώρες όπως η Κίνα, ενώ σημαντικές είναι και οι εξαγωγές φυσικού αερίου προς την Τουρκία. Ενδεχόμενη διατάραξη αυτών των ροών θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή αποσταθεροποίηση, αλλά μόνο εφόσον συνοδευτεί από εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις.
Παράλληλα, η ιρανική αντιπολίτευση εμφανίζεται κατακερματισμένη και χωρίς πρόσωπο που να μπορεί να ενοποιήσει διαφορετικές κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις. Η έλλειψη κοινής ηγεσίας παραμένει βασικό εμπόδιο για οποιαδήποτε οργανωμένη πρόκληση προς το καθεστώς.
Στο διπλωματικό πεδίο, η στρατηγική της Τεχεράνης επικεντρώνεται στην καθυστέρηση. Η ιρανική ηγεσία θεωρεί ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της, μειώνοντας τη διάθεση των αντιπάλων για στρατιωτική κλιμάκωση και μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον προς τη σταθερότητα και την οικονομία της περιοχής.
Καθοριστικό στοιχείο ισχύος για το Ιράν δεν θεωρείται πλέον το πυρηνικό του πρόγραμμα, το οποίο παρουσιάζει επιβράδυνση, αλλά το οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων. Σε αυτό το πεδίο η Τεχεράνη δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να κάνει ουσιαστικές παραχωρήσεις, καθώς το αντιμετωπίζει ως βασικό μηχανισμό αποτροπής.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την πλευρά τους, γνωρίζουν ότι μια στρατιωτική σύγκρουση δεν θα είχε σύντομη διάρκεια. Πιθανή ιρανική απάντηση θα μπορούσε να περιλαμβάνει αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ – σημείο διέλευσης σημαντικού μέρους του παγκόσμιου πετρελαίου – και πλήγματα σε γειτονικές χώρες, με κίνδυνο γενικευμένης αποσταθεροποίησης. Η αποφυγή μιας τέτοιας εξέλιξης αποτελεί βασική προτεραιότητα.
Την ίδια στιγμή, η περιφερειακή ισορροπία μεταβάλλεται. Η Τουρκία ενισχύει σταδιακά τη στρατιωτική και πολιτική της παρουσία, επιδιώκοντας ρόλο περιφερειακής δύναμης με ευρύτερη επιρροή. Η ανάπτυξη ναυτικών δυνατοτήτων και νέων τεχνολογικών μέσων, καθώς και η διπλωματική κινητικότητα σε Μέση Ανατολή και Αφρική, εντείνουν τις ανησυχίες σε Ελλάδα και Ισραήλ, ιδιαίτερα σε σχέση με ενεργειακές υποδομές στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Άγκυρα δεν επιθυμεί πλήρη κατάρρευση του Ιράν, καθώς ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να προκαλέσει μαζικές προσφυγικές ροές και νέες εστίες αστάθειας. Ένα αποδυναμωμένο αλλά λειτουργικό Ιράν φαίνεται να εξυπηρετεί περισσότερο τα τουρκικά συμφέροντα.
Προς το παρόν πάντως, η ιρανική ηγεσία δεν αισθάνεται άμεση απειλή και επιδιώκει την παράταση του διαλόγου. Το τελικό αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον του ίδιου του καθεστώτος, αλλά και τη συνολική σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής.
