Ο Τραμπ «απογοητευμένος» με τους Ευρωπαίους
Ο Αμερικανός Πρόεδρος έθεσε στο τραπέζι, στο πλαίσιο συνέντευξής του στον Telegraph, που δημοσιεύτηκε την Τετάρτη (1/4), το σενάριο της αποχώρησης των ΗΠΑ από τη στρατιωτική συμμαχία. Η εξέλιξη αυτή ήταν αναμενόμενη. Ήδη από τις αναρτήσεις του στο Truth Social το τελευταίο διάστημα, ο Τραμπ διατυμπάνιζε ότι οι ΗΠΑ δεν θα ξεχάσουν εύκολα τη στάση των εταίρων τους στο ΝΑΤΟ, το οποίο χαρακτήρισε «χάρτινο τίγρη».
Υπενθυμίζεται ότι οι Ευρωπαίοι δεν ανταποκρίθηκαν στην απαίτησή του για συνδρομή στις επιχειρήσεις του κατά του Ιράν, με φόντο τα Στενά του Ορμούζ. Μετά την Ισπανία, η Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι, που θεωρείται φιλικά προσκείμενη στον Τραμπ, απαγόρευσε την προσγείωση αμερικανικών μαχητικών στη Σικελία. Πέραν αυτών, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς επανέλαβε αρκετές φορές ότι το Βερολίνο δεν θα εμπλακεί στον πόλεμο, γεγονός που προκάλεσε τον εκνευρισμό του Αμερικανού προέδρου.
Γενικότερα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αρνούνται να συνδράμουν σε μια στρατιωτική επιχείρηση για την οποία δεν υπάρχει ούτε σαφής στόχος, ούτε στρατηγική εξόδου. Κατηγορούν επίσης τον Τραμπ ότι τους άφησε στο σκοτάδι για τα σχέδιά του και ότι θυμήθηκε το ΝΑΤΟ εκ των υστέρων. Εκτός αυτού, είναι νωπές οι μνήμες από την αστάθεια που προκάλεσαν αντίστοιχες επεμβάσεις στο Αφγανιστάν, στο Ιράκ και αλλού. Αρκετοί ανησυχούν επίσης ότι μια χερσαία επέμβαση στο Ιράν θα προκαλούσε μεγάλα προσφυγικά κύματα.
Ωστόσο, ο Τραμπ δεν δείχνει να αντιλαμβάνεται αυτές τις προεκτάσεις. Ξεχνά ακόμη ότι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι στάθηκαν στις ΗΠΑ όταν ενεργοποίησαν το Άρθρο 5 περί αμυντικής συνδρομής, στον απόηχο των τρομοκρατικών επιθέσεων στους Δίδυμους Πύργους το 2001. Επιπλέον, ο ισχυρισμός του πλανητάρχη ότι ο πόλεμος της Ουκρανίας δεν είναι υπόθεση των Αμερικανών αγνοεί μια σημαντική λεπτομέρεια. Οι ΗΠΑ ήταν ο κύριος εγγυητής του Μνημονίου της Βουδαπέστης το 1994. Η συνθήκη αυτή κατοχύρωνε την ουκρανική ανεξαρτησία και εδαφική ακεραιότητα, η οποία παραβιάζεται συστημικά από το 2014 κι έπειτα από τη Ρωσία.
Το ΝΑΤΟ έχει ήδη αποδυναμωθεί – Τι σημαίνει αυτό για την Ευρώπη
Από εκεί και πέρα, ακόμη κι αν ο Τραμπ δεν κάνει πράξη την απειλή του για αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, το έχει στην πράξη ήδη αποδυναμώσει ανεχόμενος τις επεκτατικές επιδιώξεις του Ρώσου ομολόγου του Βλαντίμιρ Πούτιν, απειλώντας την εδαφική ακεραιότητα της Δανίας, υποβαθμίζοντας τη σημασία του Άρθρου 5. Μπορεί επίσης να κόψει σημαντικές ροές χρηματοδότησης της Συμμαχίας.
Συνεπώς, οι Ευρωπαίοι δεν έχουν άλλη επιλογή από το να ενισχύσουν την αμυντική τους ικανότητα. Ήδη υπάρχουν κινήσεις και επεξεργασία σχεδίων για το πώς θα μπορούσε να ενισχυθεί αποτελεσματικά το Άρθρο 42.7 για την ενιαία αμυντική συνδρομή. Σημειώνεται ότι οι Ευρωπαίοι υστερούν σε πληροφοριακό επίπεδο και τεχνογνωσία και ότι εξαρτώνται ακόμη από την πυρηνική ασπίδα των Αμερικανών. Αυτά τα δύο προβλήματα είναι τα σημαντικότερα που θα κληθούν να ξεπεράσουν στο εγχείρημα απεξάρτησης από την Ουάσινγκτον.
Κι επειδή αυτή η μετάβαση είναι ένα τιτάνιο εγχείρημα, θα χρειαστεί πιθανότατα να ληφθούν κάποια πιο ριζοσπαστικά μέτρα για τη χρηματοδότησή της, όπως η έκδοση κοινού ευρωπαϊκού χρέους, την οποία επαναφέρει τακτικά στη δημόσια σφαίρα ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας.
Τα κομβικά ερωτήματα
Σε αυτό το πλαίσιο, τρία είναι τα κομβικά ερωτήματα για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Πρώτον, τι στάση θα τηρήσει ο Τραμπ στο ζήτημα της Ουκρανίας, από τη στιγμή που οι Ευρωπαίοι δεν ευθυγραμμίζονται μαζί του στη Μέση Ανατολή. Το Κίεβο δέχεται αφόρητες πιέσεις για πλήρη παραχώρηση των εδαφών που ελέγχουν οι Ρώσοι στο Ντονμπάς, κάτι το οποίο απορρίπτει προς το παρόν η κυβέρνηση της χώρας.
Το δεύτερο ερώτημα είναι πώς θα εξελιχθεί η παρουσία του Τραμπ στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Τουρκία τον Ιούλιο. Οι περισσότεροι εκτιμούν ότι το κλίμα δεν θα είναι το ίδιο πανηγυρικό όπως το 2025, όταν ο Αμερικανός πρόεδρος επέβαλε στους εταίρους του αμυντικές δαπάνες στο 5%.
Το τρίτο ερώτημα είναι, εφόσον γίνει πράξη η απειλή περί αποχώρησης, πώς θα αντιδράσει η εγχώρια πολιτική σκηνή των ΗΠΑ. Σημειώνεται ότι υπάρχουν αρκετά νομικά εμπόδια που θεωρητικά δυσκολεύουν την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμμαχία. Παράλληλα, αναλυτές κάνουν λόγο ακόμη και για πιθανή πρόκληση συνταγματικής κρίσης.
Σε κάθε περίπτωση, η στάση του Τραμπ απέναντι στους παραδοσιακούς εταίρους των ΗΠΑ – τους οποίους αντιμετωπίζει ως υποτακτικούς και όχι ως συμμάχους – αποδυναμώνει τη θέση της χώρας του σε μακροπρόθεσμη βάση, ευνοώντας τους ανταγωνιστές της.
Από την άλλη, οι Ευρωπαίοι καλούνται να βρουν γρήγορα απαντήσεις στο πώς μπορεί να διαμορφωθεί ένα σύστημα ασφάλειας χωρίς την απόλυτη εξάρτηση από τις ΗΠΑ, κάτι που είχαν παραμελήσει να κάνουν όταν πιο μετριοπαθείς αμερικανικές κυβερνήσεις τους έθεταν το ζήτημα με πιο κομψό τρόπο στο παρελθόν.
