Για τον Τραμπ, μια απόφαση να αποδεσμεύσει ιρανικά περιουσιακά στοιχεία εκ των προτέρων θα προκαλούσε αναπόφευκτα συγκρίσεις με τις δικές του επιθέσεις κατά της κυβέρνησης Ομπάμα, όταν εκείνη μετέφερε μετρητά στην Τεχεράνη λίγες ώρες μετά την εφαρμογή της πυρηνικής συμφωνίας τον Ιανουάριο του 2016.

Ο Τραμπ είχε υποσχεθεί την άνοιξη ότι θα διαπραγματευόταν μια «ΠΟΛΥ ΚΑΛΥΤΕΡΗ» συμφωνία από εκείνη, την οποία επί χρόνια κατηγορούσε και από την οποία τελικά αποχώρησε, εν μέρει επειδή παρείχε χρήματα στο Ιράν.

Σε προεδρικό ντιμπέιτ του 2016 είχε δηλώσει προς την αντίπαλό του, την πρώην υπουργό Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον, ότι η κυβέρνηση Ομπάμα έκανε το Ιράν «πολύ ισχυρό με ίσως τη πιο ανόητη συμφωνία που έχω δει ποτέ στην ιστορία των συμφωνιών... με 1,7 δισεκατομμύρια δολάρια σε μετρητά, αρκετά για να γεμίσουν αυτή την αίθουσα».

Τώρα βρίσκεται σε παρόμοια δύσκολη θέση: επιθυμεί να απεμπλακεί από τον πόλεμο με το Ιράν, ο οποίος είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλής στις ΗΠΑ, ενώ διαπραγματεύεται με ένα καθεστώς για το οποίο η γρήγορη πρόσβαση σε χρήματα αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα.

Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, οι συνομιλίες μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον, μέσω διαμεσολαβητών, συνεχίζονται εδώ και εβδομάδες, με τις δύο πλευρές να ανταλλάσσουν και να απορρίπτουν προτάσεις. Ο Τραμπ εξακολουθεί να απειλεί με επανέναρξη του πολέμου, ενώ ταυτόχρονα προβλέπει επανειλημμένα ότι μια συμφωνία είναι κοντά. Σποραδικές συγκρούσεις συνεχίζονται.

Για την Τεχεράνη, η πρόσβαση σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια που έχουν παγώσει λόγω αμερικανικών κυρώσεων αποτελεί βασική απαίτηση οποιασδήποτε συμφωνίας, καθώς θα προσέφερε άμεση ανακούφιση στην σοβαρά πληγωμένη οικονομία της χώρας.

Το Ιράν ζητά περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια προκαταβολικά και άλλα 24 δισεκατομμύρια κατά τη διάρκεια μιας περιόδου διαπραγματεύσεων 60 ημερών που θα ακολουθούσε μια αρχική συμφωνία.

«Τα 24 δισεκατομμύρια δολάρια δεν είναι πολλά για την Αμερική αν θέλει να καταλήξει σε συμφωνία με το Ιράν», δήλωσε στο CNN την Παρασκευή ο στρατηγός Μοχσέν Ρεζαΐ, ανώτερος σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν. «Είναι δικά μας χρήματα, όχι της Αμερικής».

Οι Ιρανοί ηγέτες αντιμετωπίζουν με μεγάλη δυσπιστία τις ΗΠΑ, οι οποίες, κατά την άποψή τους, αθέτησαν προηγούμενες δεσμεύσεις για αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων και αποχώρησαν από τη συμφωνία του 2015 για τα πυρηνικά, επαναφέροντας κυρώσεις στην ιρανική οικονομία.

Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι το Ιράν ενδέχεται τελικά να αποκτήσει πρόσβαση σε ορισμένα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία, αλλά αρνείται να χορηγήσει χρήματα εκ των προτέρων ή να δεσμευτεί σε συγκεκριμένα ποσά. Παράλληλα αποκλείει ευρύτερη άρση κυρώσεων, όπως μια εξαίρεση που θα επέτρεπε στο Ιράν να εξάγει πετρέλαιο χωρίς κυρώσεις.

Βεβαρυμένο παρελθόν

Η διαμάχη για τα περιουσιακά στοιχεία βαραίνεται από τις πολιτικές συνέπειες προηγούμενων διπλωματικών προσπαθειών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και από τη βαθιά αμοιβαία δυσπιστία.

Η απόφαση της κυβέρνησης Ομπάμα να μεταφέρει αεροπορικώς 400 εκατομμύρια δολάρια σε μετρητά που όφειλαν οι ΗΠΑ στο Ιράν, ως μέρος συνολικής πληρωμής 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων κατά την εφαρμογή της συμφωνίας του 2015, αποδείχθηκε πολιτικά επιζήμια για μια συμφωνία που ήδη δεχόταν έντονη κριτική.

Όταν ο Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία το 2018, δήλωσε ότι αυτή παρείχε στο Ιράν νόμιμη οδό προς την απόκτηση πυρηνικών όπλων, δεν αντιμετώπιζε το πυραυλικό του πρόγραμμα ούτε την υποστήριξή του σε τρομοκρατικές οργανώσεις και ότι «πλούτισε το ιρανικό καθεστώς και ενίσχυσε την κακόβουλη συμπεριφορά του».

Το 2023, η απόφαση της κυβέρνησης Μπάιντεν να επιτρέψει στο Ιράν πρόσβαση σε 6 δισεκατομμύρια δολάρια στο πλαίσιο ανταλλαγής κρατουμένων προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τους Ρεπουμπλικανούς. Τα χρήματα ανεπίσημα μπλοκαρίστηκαν ξανά μετά τις επιθέσεις και απαγωγές Ισραηλινών πολιτών από τη Χαμάς λίγες εβδομάδες αργότερα.

Στις ΗΠΑ, οι επικριτές της διπλωματίας υποστηρίζουν ότι η παροχή χρημάτων στο Ιράν θα επέτρεπε στην Τεχεράνη να ενισχύσει την άμυνά της και να αυξήσει τη στήριξή της προς περιφερειακές ένοπλες οργανώσεις, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ του Λιβάνου.

Για το Ιράν, μια αμερικανική υποχώρηση στο ζήτημα των χρημάτων θα αποδείκνυε ότι το καθεστώς μετατρέπει τα αποτελέσματα του πολέμου σε διπλωματική επιτυχία, όπως έχουν υποσχεθεί οι αξιωματούχοι του. Επιπλέον, θα απέτρεπε τις ΗΠΑ από το να αθετήσουν αργότερα τις υποσχέσεις τους.

Σύμφωνα με ειδικούς, το Ιράν διαθέτει περίπου 100 δισεκατομμύρια δολάρια σε περιουσιακά στοιχεία που έχουν καταστεί μη προσβάσιμα λόγω αμερικανικών κυρώσεων, κυρίως έσοδα από παλαιότερες πωλήσεις πετρελαίου και συναλλαγματικά αποθέματα.

Τα περισσότερα από αυτά τα χρήματα βρίσκονται στο εξωτερικό, κυρίως στην Κίνα, και δεν μπορούν να μεταφερθούν στο ιρανικό τραπεζικό σύστημα χωρίς τον κίνδυνο αμερικανικών κυρώσεων.

Υπάρχουν επίσης ειδικά δεσμευμένα κεφάλαια: τα 6 δισεκατομμύρια δολάρια που μεταφέρθηκαν στο Κατάρ το 2023 για ανθρωπιστικές αγορές, καθώς και περίπου 1 δισεκατομμύριο δολάρια στο Ομάν, που επίσης μπλοκαρίστηκαν μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023.

Επιπλέον, το Ιράν διαθέτει περίπου 15 δισεκατομμύρια δολάρια σε ιρακινές τράπεζες από εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου προς το Ιράκ.