Τα κράτη του Κόλπου σε κρίση
Ίσως οι πιο οδυνηρές συνέπειες να είναι αυτές που βίωσαν τα κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC). Στα χρόνια που προηγήθηκαν της σύρραξης, η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Κατάρ και το Ομάν είχαν χτίσει με επίμονη υπομονή γέφυρες επικοινωνίας με την Τεχεράνη, κινούμενα από την πρακτική αναγνώριση ότι η περιφερειακή σταθερότητα ήταν απαραίτητη για τα φιλόδοξα οικονομικά τους σχέδια.
Τα αραβικά κράτη του Κόλπου αναδιάρθρωναν τις οικονομίες τους με στόχο να τις κάνουν πιο διαφοροποιημένες και ελκυστικές για τον τουρισμό και τις επενδύσεις, γνωρίζοντας ότι αυτό δεν μπορούσε να συμβεί σε μια ταραγμένη περιοχή. Η προσέγγιση με το Ιράν θεωρούνταν αναγκαία — μια επίπονη διαδικασία, αλλά θεμελιωμένη στην πεποίθηση ότι ο διάλογος ήταν ο καλύτερος τρόπος για να επιτευχθεί η ασφάλεια στον Κόλπο. Αυτή η προσέγγιση έχει τώρα ανατραπεί.
Τα αντίποινα του Ιράν εστιάστηκαν κυρίως στους γείτονές του στον Κόλπο. Τα ιρανικά πλήγματα δεν περιορίστηκαν σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις — έπληξαν αεροδρόμια, κρίσιμες υποδομές, ξενοδοχεία και κατοικημένες περιοχές, επεκτεινόμενα πολύ πέρα από τη συμβατική εμπλοκή σε πεδίο μάχης και αποτελώντας άμεση απειλή για την περιφερειακή σταθερότητα. Τα ΗΑΕ βρέθηκαν σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση: ενώ παραμένουν εταίρος ασφαλείας των ΗΠΑ και ευθυγραμμίζονται διακριτικά με το Ισραήλ σε πολλά περιφερειακά ζητήματα, είχαν επίσης επενδύσει έντονα στη δόμηση πιο σταθερής σχέσης με την Τεχεράνη — αναπτύσσοντας το εμπόριο, ανανεώνοντας διπλωματικούς δεσμούς και εργαζόμενα από κοινού για την αποφυγή κλιμάκωσης. Αυτές οι συμφωνίες αναιρούνται τώρα.
Για το Κατάρ και το Ομάν, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο άμεσο. Και οι δύο χώρες ήταν αξιόπιστοι διαμεσολαβητές μεταξύ Ιράν και Δύσης. Και τα δύο κράτη πιστεύουν ότι ο ρόλος τους ως διαμεσολαβητές τα έκανε λιγότερο ασφαλή — είτε λόγω των ισραηλινών πληγμάτων στη Ντόχα τον Σεπτέμβριο του 2025 είτε λόγω των επιθέσεων στο Ομάν κατά τη διάρκεια του πολέμου. Το μήνυμα είναι ότι η ειρηνευτική διαμεσολάβηση στη νέα Μέση Ανατολή έχει μεγάλο κόστος.
Βούλιαξαν οι «θυγατρικές» του Ιράν
Για δεκαετίες, το Ιράν οικοδόμησε την περιφερειακή του επιρροή όχι μόνο μέσω άμεσης ισχύος, αλλά και μέσω ενός δικτύου ένοπλων «θυγατρικών» — τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, τη Χαμάς στη Γάζα, τους Χούθι στην Υεμένη και τις σιιτικές πολιτοφυλακές σε Ιράκ και Συρία. Αυτός ο «Άξονας Αντίστασης» επέτρεπε στην Τεχεράνη να προβάλλει ισχύ χωρίς να εμπλέκεται ευθέως σε επιθέσεις. Ωστόσο, τους τελευταίους δεκαοκτώ μήνες, αυτή η στρατηγική υπέστη σοβαρά πλήγματα: το Ισραήλ επέφερε καταστροφικές απώλειες στη Χεζμπολάχ, το καθεστώς Άσαντ στη Συρία κατέρρευσε ουσιαστικά, και οι ικανότητες των Χούθι σε βαλλιστικούς πυραύλους υποβαθμίστηκαν σταδιακά μέσω ισραηλινών και αμερικανικών αεροπορικών πληγμάτων.
Ο αμερικανο-ισραηλινός πόλεμος που εξαπολύθηκε εναντίον του Ιράν επιταχύνει το τέλος του μοντέλου επιρροής της Τεχεράνης μέσω άλλων δυνάμεων στη Μέση Ανατολή. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι θυγατρικές εξαφανίστηκαν — η Χεζμπολάχ και οι Χούθι συνεχίζουν να επιτίθενται εναντίον του Ισραήλ — αλλά η ικανότητά τους να διαμορφώνουν τα περιφερειακά γεγονότα όπως παλιά, έχει μειωθεί σημαντικά.
Για χώρες εκτός της άμεσης ζώνης σύγκρουσης — από το Αφγανιστάν, που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στα ιρανικά λιμάνια και τις οδούς εμπορίου, μέχρι το Πακιστάν και το Αζερμπαϊτζάν — οι επιπτώσεις είναι σοβαρές. Το 2025, το Ιράν ξεπέρασε το Πακιστάν ως ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Αφγανιστάν, και μεγάλο μέρος του εμπορίου της χώρας διέρχεται από το λιμάνι Τσαμπαχάρ του Ιράν. Ένας παρατεταμένος πόλεμος ή περίοδος χάους στο Ιράν μπορεί μόνο να επιδεινώσει την ήδη δεινή ανθρωπιστική και οικονομική κρίση του αφγανικού λαού.
Σε μόνιμη ένταση
Τέλος, αυτό που ο πόλεμος στο Ιράν αποκάλυψε, ίσως περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, είναι η απουσία οποιουδήποτε ουσιαστικού πλαισίου συλλογικής ασφαλείας στη Μέση Ανατολή. Αυτό που είναι περισσότερο ανησυχητικό είναι η ευκολία με την οποία ξεσπούν πλέον πόλεμοι και ένοπλες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, η σχεδόν πλήρης απουσία συλλογικών διπλωματικών πλαισίων, και οι τεράστιες διαφορές στις στρατιωτικές και πληροφοριακές ικανότητες μεταξύ των δυνάμεων της περιοχής.
Μακροπρόθεσμα, οι επιθέσεις του Ιράν εναντίον των αμερικανικών συμμάχων στον Κόλπο ενδέχεται να βλάψουν την επιρροή της Τεχεράνης στην περιοχή. Τα κράτη του Κόλπου είναι δικαίως εξοργισμένα με την Τεχεράνη, και ενδέχεται να προσεγγίσουν περισσότερο τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ως αποτέλεσμα. Όμως μια Μέση Ανατολή που αναδιατάσσεται γύρω από έναν αμερικανο-ισραηλινο-αραβικό άξονα, με ένα αδυνατισμένο, πικραμένο και δυνητικά ασταθές Ιράν από την άλλη πλευρά, δεν είναι το ίδιο με μια σταθερή Μέση Ανατολή. Είναι απλώς μια νέα διαμόρφωση των ίδιων υποκείμενων εντάσεων.
