Στην Άγκυρα, η ατζέντα θα επικεντρωθεί σωστά στους στόχους των αμυντικών δαπανών και στους ελέγχους για τις δεσμεύσεις και τις πιστώσεις των εθνικών προϋπολογισμών. Θα γίνει ένας απολογισμός για το ποιος έχει υπογράψει (και πληρώσει για) μεγάλα αμυντικά συμβόλαια και ποιος έχει κολλήσει στο στάδιο της πολιτικής ρητορικής. Όπως ο επιχειρηματίας που είναι, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ θα θέλει να δει συγκεκριμένα νούμερα από τους συμμάχους. Θέλει να αποδείξει ότι υπάρχει δράση πίσω από τον στόχο της συνόδου της Χάγης του 2025 για αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ. Αν η περσινή σύνοδος αφορούσε τον καθορισμό νέων φιλόδοξων στόχων, αυτή η σύνοδος θα αφορά την υλοποίηση αυτών των υποσχέσεων.
Πέρα από την εκπλήρωση των δεσμεύσεων, το ΝΑΤΟ αντιμετωπίζει άλλη μια βασική πρόκληση. Οι πρόσφατες ανακοινώσεις για μείωση της αμυντικής παρουσίας των ΗΠΑ, σε συνδυασμό με την υποτιμητική ρητορική του προέδρου Τραμπ για το ΝΑΤΟ και τις απειλές για κατάληψη της Γροιλανδίας, δεν έχουν βλάψει μόνο τις πολιτικές σχέσεις. Έχουν επηρεάσει και την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη σχετικά με την ηγεσία και την αξιοπιστία των ΗΠΑ. Αυτή η διάβρωση της εμπιστοσύνης αποτελεί αναμφίβολα πρόκληση. Είναι όμως και μια ευκαιρία για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να ενισχύσουν την κατανόηση και την υποστήριξη του κόσμου για τις αλλαγές στη χρηματοδότηση και τις διαδικασίες που απαιτούνται για την επίτευξη των φιλόδοξων αμυντικών στόχων.
Η Ρωσία αναπτύσσεται καθώς η Αμερική υποχωρεί
Πάνω από τη σύνοδο κορυφής επικρέμανται δύο επικείμενες αλλαγές στη διάταξη των δυνάμεων που αλλάζουν το τοπίο της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η μία είναι η πρόσφατα ανακοινωθείσα μείωση του αριθμού των αμερικανικών στρατευμάτων και των κρίσιμων δυνατοτήτων στην Ευρώπη. Η άλλη είναι η αναβάθμιση των εγκαταστάσεων της Ρωσίας, το προγραμματισμένο ανθρώπινο δυναμικό της και οι αυξανόμενες υβριδικές επιχειρήσεις κατά μήκος των συνόρων του ΝΑΤΟ.
Οι ΗΠΑ ενημέρωσαν τους Ευρωπαίους αξιωματούχους τον Μάιο ότι θα αποσύρουν σταδιακά στρατιωτικές δυνατότητες από το ΝΑΤΟ – συμπεριλαμβανομένων μαχητικών αεροσκαφών, στρατηγικών βομβαρδιστικών και πολεμικών πλοίων. Η ανακοίνωση δεν έχει πολλές λεπτομέρειες και συνεχίζει να βρίσκεται εγκλωβισμένη σε έναν κυκλώνα φημών για εσωτερικές μάχες στην κυβέρνηση Τραμπ σχετικά με την κλίμακα και το χρονοδιάγραμμα των αλλαγών. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση, ο ανώτατος διοικητής του ΝΑΤΟ δήλωσε ότι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι έχουν ήδη καλύψει τα περισσότερα από τα κενά που άφησαν οι μειώσεις των ΗΠΑ. Επίσης, αναζητούν εναλλακτικές λύσεις για τις εναπομένουσες ελλείψεις. Ανακοινώσεις σχετικά με αυτές τις αλλαγές αναμένονται στη σύνοδο της Άγκυρας, αλλά η λεπτομέρεια κάνει τη διαφορά. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι δεν διαθέτουν επί του παρόντος την κλίμακα των δυνατοτήτων που φημολογείται ότι θα περικοπούν. Και ο φόβος ότι οι ΗΠΑ θα εγκαταλείψουν εντελώς το ΝΑΤΟ παραμένει. Σε περίπτωση που συμβεί αυτό, οι ειδικοί εκτιμούν ότι θα μπορούσαν να χρειαστούν έως και 25 χρόνια για να καλυφθεί το κενό που θα δημιουργηθεί.
Στην Άγκυρα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα πρέπει να διαμορφώσουν μια κοινή γραμμή γύρω από μια πιο επείγουσα προσέγγιση στη νέα πραγματικότητα. Πρέπει να εργαστούν για να ξεπεράσουν τις γραφειοκρατικές διαδικασίες και τις κοινωνικές αντιλήψεις που εμποδίζουν τη γρήγορη δράση στα αμυντικά σχέδια.
Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό, καθώς η Ρωσία δεν αντιμετωπίζει εγχώριες αντιδράσεις για τις στρατιωτικές δαπάνες. Το δεύτερο ζήτημα που πλανάται πάνω από τη σύνοδο της Άγκυρας θα είναι τα σχέδια της Ρωσίας για μια μαζική στρατιωτική συσσώρευση κατά μήκος των ανατολικών συνόρων του ΝΑΤΟ και ο εντεινόμενος υβριδικός πόλεμος εναντίον στόχων του ΝΑΤΟ και της Ευρώπης. Ενώ η πολεμική εκστρατεία της Μόσχας κατά της Ουκρανίας απέτυχε να επιτύχει τους στρατιωτικούς της στόχους, η Ρωσία είναι πλέον ριζωμένη σε μια πολεμική οικονομία. Παρατάσσει στρατεύματα δοκιμασμένα στον πόλεμο και προετοιμάζεται για μια παρατεταμένη περίοδο σύγκρουσης. Το Κρεμλίνο λαμβάνει μέτρα για τη δημιουργία ενός στρατού που επιδιώκει να έχει 1,5 εκατομμύριο στρατιωτικό προσωπικό και 17 νέες μεραρχίες ελιγμών. Η πρωταρχική του εστίαση είναι η σύγκρουση με το ΝΑΤΟ.
Οι πρόσφατες συζητήσεις στις δυτικές πρωτεύουσες ότι η πίεση στη ρωσική οικονομία –από τα επιτυχημένα ουκρανικά πλήγματα με drone μέχρι τις διεθνείς κυρώσεις– φτάνει σε οριακό σημείο για τη Μόσχα, είναι ίσως παρήγορες, αλλά χάνουν την ουσία. Για τη Ρωσία, η επέκταση του ΝΑΤΟ στις σκανδιναβικές χώρες και η πλήρης υποστήριξη προς την Ουκρανία αποτελούν παντοτινές υπαρξιακές απειλές. Και το Κρεμλίνο βλέπει τώρα ότι οι ΗΠΑ είναι αποσπασμένες σε άλλα μέρη του κόσμου και αποδίδουν λιγότερη προτεραιότητα στην Ευρώπη.
«Ποτέ μην αφήνεις μια καλή κρίση να πάει χαμένη»
Με φόντο τη στρατιωτική ενίσχυση της Ρωσίας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα πρέπει να δουν τη διπλή κρίση της μειωμένης αμερικανικής δέσμευσης και της διάβρωσης της εμπιστοσύνης στην αμερικανική ηγεσία ως ευκαιρίες. Είναι μια ευκαιρία για να συσπειρώσουν μια πιο επείγουσα δράση για τον αμυντικό εκσυγχρονισμό.
Σύμφωνα με στοιχεία του Pew Research Center, οι απόψεις των Ευρωπαίων για τις ΗΠΑ και τον Ντόναλντ Τραμπ είναι ιδιαίτερα αρνητικές. Στις 10 χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα, ένας διάμεσος όρος 81% δηλώνει ότι δεν έχει εμπιστοσύνη σε αυτόν ότι θα κάνει το σωστό όσον αφορά τις παγκόσμιες υποθέσεις. Αυτό το συναίσθημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να παρακινήσει τα κοινοβούλια και να μεταρρυθμίσει τις γραφειοκρατίες, ώστε να επιτευχθούν οι εθνικοί αμυντικοί στόχοι.
Στην Άγκυρα, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι θα πρέπει να ευθυγραμμιστούν για να κρατήσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες ενεργές. Ταυτόχρονα, πρέπει να οικοδομήσουν μια σύγχρονη ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας που να ανταποκρίνεται καλύτερα στις σημερινές απειλές και να εξαρτάται λιγότερο από τα αμερικανικά μέσα.
Τρεις βασικές ενέργειες μπορούν να στηρίξουν αυτή την ατζέντα, σύμφωνα με ανάλυση του Chatham House:
- Πρώτον, να διαμορφωθεί σωστά το δημόσιο αφήγημα. Η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη πρέπει να ενωθεί γύρω από μια κοινή κατανόηση για τη νοοτροπία του Πούτιν, την αποχώρηση του Τραμπ και το τι πραγματικά χρειάζεται από την Ευρώπη για να διατηρηθεί η ειρήνη. Ο πανικός δεν είναι η απάντηση. Οι αναζωογονημένοι προϋπολογισμοί και οι συντονισμένες, έγκαιρες αμυντικές επενδύσεις είναι. Η αποτελεσματική επικοινωνία με τους πολίτες τους είναι ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά εργαλεία του ΝΑΤΟ και των Ευρωπαίων ηγετών.
- Δεύτερον, να στραφούν στο μοντέλο της σκανδιναβικής αμυντικής βιομηχανίας. Επίσης, να δουν τις κινήσεις των ΗΠΑ για τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) στις διαδικασίες προμηθειών. Αυτό θα βοηθήσει στην επίτευξη πιο αποτελεσματικών και προορατικών αμυντικών εξοπλισμών. Εστιάζοντας στη συνεχή συνεργασία με τη βιομηχανία –από τον καθορισμό των αναγκών έως την ανάπτυξη και την προμήθεια νέου εξοπλισμού– τα σκανδιναβικά έθνη θέτουν τις έξυπνες, ολοκληρωμένες αμυντικές δαπάνες στο επίκεντρο των προτεραιοτήτων τους για την ασφάλεια και τον προϋπολογισμό. Η έξυπνη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης θα μπορούσε να απλοποιήσει τις διαδικασίες προμηθειών και την παραγωγή, μειώνοντας τους χρόνους παράδοσης των απαιτούμενων δυνατοτήτων.
- Τρίτον, να μεγιστοποιήσουν την οικονομική ισχύ της Ευρώπης. Αυτό θα κρατήσει τις ΗΠΑ δεσμευμένες, χρησιμοποιώντας τους όρους που σέβεται ο Ντόναλντ Τραμπ. Η ΕΕ είναι η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο σε όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης (PPP). Πρόκειται για ένα στρατηγικό πλεονέκτημα που θα πρέπει να συνδέεται συνεχώς με τις συζητήσεις για την ασφάλεια. Κάθε έθνος που ανησυχεί για την κυριαρχία της Κίνας σε κρίσιμους οικονομικούς τομείς θα έκανε καλά να συνεχίσει να συνεργάζεται με την Ευρώπη – και θα μπορούσε να του υπενθυμιστεί η δυναμική αυτής της συνεργασίας. Η «Pax Silica» είναι ένα καλό παράδειγμα στρατηγικού πολυεθνικού συντονισμού για την ασφάλεια μιας κρίσιμης εφοδιαστικής αλυσίδας και το μοντέλο της θα μπορούσε να επεκταθεί και σε άλλους τομείς.
