Η συζήτηση για την επιβολή πρόσθετων φόρων έχει ενταθεί σε χώρες όπως η Βρετανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Σουηδία, προσθέτοντας έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας για τους επενδυτές. Οι κυβερνήσεις αναζητούν τρόπους να αυξήσουν τα δημόσια έσοδα και να καλύψουν τα δημοσιονομικά τους κενά, με τα υψηλά κέρδη του τραπεζικού κλάδου να αποτελούν έναν από τους πλέον ελκυστικούς στόχους.
«Η ισχυρή κερδοφορία των τραπεζών θα αποτελέσει έναν δελεαστικό υποψήφιο για πρόσθετη φορολόγηση», δήλωσε στο Bloomberg ο Andrew Stimpson, αναλυτής της Keefe, Bruyette & Woods.
Απόδοση ιδίων κεφαλαίων 13,6% το 2026
Οι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές τράπεζες αναμένεται να καταγράψουν ακόμη μία χρονιά με κέρδη-ρεκόρ, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που έχει συγκεντρώσει το Bloomberg. Η βελτίωση των αποτελεσμάτων τους δεν στηρίζεται πλέον αποκλειστικά στα επιτοκιακά έσοδα, καθώς σημαντική συμβολή έχουν η επενδυτική τραπεζική, η διαχείριση περιουσίας και οι προμήθειες.
Για τις τράπεζες που περιλαμβάνονται στον δείκτη Stoxx Europe 600 Banks, η μέση απόδοση ιδίων κεφαλαίων προβλέπεται να ανέλθει στο 13,6% το 2026, από μόλις 7,9% το 2022. Στην ενίσχυση της κερδοφορίας έχουν συμβάλει επίσης η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και η χαλάρωση ορισμένων κανονιστικών περιορισμών, σύμφωνα με τους αναλυτές του Bloomberg Intelligence, Laurent Douillet και Simbarashe Gumbo.
Η ισχυρή αυτή εικόνα του κλάδου ενισχύει τα επιχειρήματα όσων ζητούν να επιστρέψει μέρος των κερδών στην κοινωνία. Ιδιαίτερα τα κόμματα της Αριστεράς υποστηρίζουν ότι οι τράπεζες επωφελήθηκαν δυσανάλογα από τις αυξήσεις των επιτοκίων που ξεκίνησαν πριν από περίπου τέσσερα χρόνια, την ώρα που νοικοκυριά και επιχειρήσεις βρέθηκαν αντιμέτωπα με υψηλότερο κόστος δανεισμού.
Βρετανία: Στο τραπέζι πρόσθετος φόρος 2 δισ. στερλινών
Στη Βρετανία, ο πρωθυπουργός Andy Burnham δεν έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο αύξησης της φορολογικής επιβάρυνσης των τραπεζών στον προϋπολογισμό που αναμένεται να παρουσιαστεί τον επόμενο μήνα. Η προοπτική αυτή έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις και προειδοποιήσεις από στελέχη του χρηματοπιστωτικού κλάδου και αναλυτές.
Σήμερα, οι βρετανικές τράπεζες καταβάλλουν πρόσθετο φόρο 3% στα ετήσια κέρδη που ξεπερνούν τα 100 εκατ. στερλίνες, πέραν του ισχύοντος εταιρικού φόρου. Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται προβλέπει αύξηση της συγκεκριμένης επιβάρυνσης κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες, εξέλιξη που εκτιμάται ότι θα μπορούσε να αποφέρει περίπου 2 δισ. στερλίνες στα δημόσια ταμεία.
Για ορισμένες τράπεζες, μια τέτοια αύξηση θεωρείται αντιμετωπίσιμη. Ο οικονομικός διευθυντής της Lloyds Banking Group, William Chalmers, εκτίμησε ότι η πρόσθετη επιβάρυνση θα κόστιζε στην τράπεζα περίπου 225 εκατ. στερλίνες, ποσό το οποίο χαρακτήρισε σχετικά μικρό σε σύγκριση με το συνολικό μέγεθος της τράπεζας.
Ιταλία: Διαφωνία για νέο φόρο και βλέψεις στο ισπανικό μοντέλο
Στην Ιταλία, οι κυβερνητικοί εταίροι βρίσκονται σε συζητήσεις για την πιθανή επιβολή ενός νέου έκτακτου φόρου στις τράπεζες. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Matteo Salvini υποστηρίζει την υιοθέτηση ενός μοντέλου αντίστοιχου με αυτό της Ισπανίας, θεωρώντας ότι τα ιστορικά υψηλά κέρδη των τραπεζών έχουν προκύψει εις βάρος των πολιτών.
Διαφορετική προσέγγιση έχει ο έτερος αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Antonio Tajani, ο οποίος τάσσεται υπέρ μιας συμφωνίας με τις τράπεζες, ώστε να συμβάλουν στην κάλυψη του δημοσιονομικού κενού, αντί να επιβληθεί ένας νέος φόρος στον κλάδο.
Η Ισπανία είχε επιβάλει το 2022 προσωρινή εισφορά ύψους 4,8% στα καθαρά έσοδα των τραπεζών από τόκους και προμήθειες. Στη συνέχεια, το μέτρο αντικαταστάθηκε από προοδευτικό φόρο, ο οποίος φτάνει έως το 7% για τις τράπεζες με σχετικά έσοδα άνω των 5 δισ. ευρώ. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται μεγάλοι τραπεζικοί όμιλοι, μεταξύ των οποίων η Banco Santander και η BBVA.
Γαλλία και Σουηδία: Η φορολογία στο επίκεντρο των εκλογών
Η αβεβαιότητα γύρω από τη φορολόγηση των τραπεζών εντείνεται και λόγω των επερχόμενων εκλογικών αναμετρήσεων. Στη Σουηδία, όπου οι γενικές εκλογές είναι προγραμματισμένες για τις 13 Σεπτεμβρίου, η αντιπολίτευση που εμφανίζεται να προηγείται στις δημοσκοπήσεις έχει ήδη προτείνει την επιβολή ειδικού φόρου στις τράπεζες.
Στη Γαλλία, το ζήτημα είναι ακόμη πιο περίπλοκο, καθώς συνδέεται τόσο με την προεδρική εκλογή όσο και με την ανάγκη περιορισμού ενός από τα μεγαλύτερα δημοσιονομικά ελλείμματα στην Ευρωζώνη. Παράλληλα, η αύξηση του κόστους δανεισμού περιορίζει περαιτέρω τα περιθώρια της κυβέρνησης.
Ο υπουργός Οικονομικών Roland Lescure έχει επισημάνει ότι η κατάργηση της έκτακτης προσαύξησης στον εταιρικό φόρο θα είναι δύσκολη. Η συγκεκριμένη επιβάρυνση επιβλήθηκε το 2025 και παρατάθηκε και για το 2026. Σύμφωνα με τη Fitch Ratings, μόνο μέσα στο 2025 το μέτρο κόστισε στις γαλλικές τράπεζες περίπου 1 δισ. ευρώ.
Πόσο μπορεί να αυξηθεί η φορολογική πίεση
Παρά τις συζητήσεις για νέες επιβαρύνσεις, η ισχυρή κερδοφορία των περισσότερων μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζών τους επιτρέπει να απορροφήσουν πρόσθετους φόρους χωρίς να ανατρέψουν δραματικά τους οικονομικούς τους στόχους.
Για τις κυβερνήσεις, ωστόσο, το ζήτημα είναι πιο σύνθετο, καθώς πρέπει να βρουν την ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη για άμεσα φορολογικά έσοδα και στη χρηματοδότηση των μεγάλων επενδύσεων που απαιτεί η ευρωπαϊκή οικονομία. Οι τράπεζες καλούνται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο μέσω της παροχής δανείων για επενδύσεις σε κρίσιμους τομείς, όπως η άμυνα, η τεχνητή νοημοσύνη και η ενεργειακή μετάβαση.
Μια υπερβολική φορολογική επιβάρυνση θα μπορούσε, συνεπώς, να περιορίσει τη δυνατότητα των τραπεζών να χρηματοδοτήσουν αυτές τις επενδύσεις. Όπως επισημαίνει ο Stimpson, οι κυβερνήσεις δύσκολα θα επιδιώξουν να υπονομεύσουν την οικονομική ανάπτυξη για χάρη μιας άμεσης αύξησης των κρατικών εσόδων. Το βασικό δίλημμα είναι πλέον πού θα τοποθετηθεί η διαχωριστική γραμμή μεταξύ της συμμετοχής των τραπεζών στη δημοσιονομική προσπάθεια και της διατήρησης της δυνατότητάς τους να χρηματοδοτούν την οικονομία.
