Διεθνείς τράπεζες και οι θεσμικοί επενδυτές αρχίζουν να εξετάζουν σοβαρά το πώς οι πλοιοκτήτες φροντίζουν τους ναυτικούς τους προτού αποφασίσουν αν θα χορηγήσουν δάνεια ή θα επενδύσουν σε μια εταιρεία.
Η στροφή αυτή δεν ήρθε ξαφνικά. Το 2019 δημιουργήθηκαν οι Poseidon Principles, ένα πλαίσιο στο οποίο υπέγραψαν ήδη 35 μεγάλες τράπεζες. Ο αρχικός στόχος ήταν περιβαλλοντικός: να μετράται αν ο δανεισμός τους ευθυγραμμίζεται με τους στόχους μείωσης εκπομπών CO₂ στον κλάδο της ναυτιλίας.
Τα τελευταία δύο χρόνια, όμως, το ενδιαφέρον έχει επεκταθεί. Τράπεζες όπως η ING, η Citigroup, η ABN Amro, η UBS, η DNB, η Nordea, η SMBC και η SEB συζητούν πλέον σοβαρά να ενσωματώσουν κριτήρια που σχετίζονται με την υγεία, την ασφάλεια και την ψυχολογική στήριξη των ναυτικών.
Η συζήτηση άνοιξε δημόσια το καλοκαίρι του 2024 μέσα από δημοσιεύματα στο Financial Times και από τότε τρέχει σε κλειστά τραπέζια συναντήσεων.
Στην πράξη αυτό σημαίνει πως οι τράπεζες θέλουν να δουν μετρήσιμα δεδομένα. Δεν αρκεί πλέον η γενική εικόνα ή μια τυπική συμμόρφωση με τους κανονισμούς.
Σε πολλές περιπτώσεις προκειμένου να εγκριθεί ένα δάνειο τράπεζες έχουν ζητήσει αναλυτικά στοιχεία για ατυχήματα και τραυματισμούς, για την πρόσβαση των πληρωμάτων στο διαδίκτυο ώστε να διατηρούν επικοινωνία με τις οικογένειες, για την ύπαρξη συστημάτων ψυχολογικής υποστήριξης σε ένα επάγγελμα που χαρακτηρίζεται από μοναξιά και πίεση, για τη διαφάνεια στις συμβάσεις και στις αμοιβές ώστε να αποφεύγονται οι γκρίζες ζώνες εκμετάλλευσης, αλλά και για προγράμματα στήριξης οικογενειών σε περιπτώσεις κινδύνου ή απρόοπτων.
Όλα δείχνουν πλέον ότι όπως σήμερα ένας πλοιοκτήτης καλείται να αποδείξει πόσο καύσιμο καταναλώνει το πλοίο του ή πόσο βελτιώνει την περιβαλλοντική του απόδοση, έτσι στο μέλλον θα χρειάζεται να παρουσιάζει ανάλογα στοιχεία και για το πλήρωμα.
Η πολιτική αυτή λειτουργεί τόσο με το καρότο όσο και με το μαστίγιο. Οι τράπεζες εξετάζουν να δίνουν καλύτερους όρους χρηματοδότησης (χαμηλότερα επιτόκια ή πιο ευέλικτη αποπληρωμή) σε εταιρείες που αποδεικνύουν ότι φροντίζουν σωστά τα πληρωματα τους.
Αντίθετα, όσοι αδιαφορούν για την ασφάλεια, την εκπαίδευση ή τις ανθρώπινες συνθήκες μπορεί να βρεθούν αποκλεισμένοι από τη χρηματοδότηση. Η λογική είναι ξεκάθαρη, μια εταιρεία που παραμελεί το ανθρώπινο κεφάλαιο θεωρείται πιο επισφαλής επένδυση.
Παράλληλα, οι θεσμικοί επενδυτές πιέζουν. Τα μεγάλα funds κινούνται και αυτά τώρα πια βάσει δεικτών ESG (Environmental, Social, Governance). Το περιβαλλοντικό σκέλος κυριάρχησε τα τελευταία χρόνια, όμως το κοινωνικό αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη βαρύτητα.
Μετά την πανδημία
Σύμφωνα με μελέτη της Watson Farley & Williams το 2021, το 90% των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων δήλωνε ότι τα ESG κριτήρια επηρεάζουν τις αποφάσεις τους, αλλά μόλις το 30% των πλοιοκτητών πίστευε ότι οι τράπεζες τα λαμβάνουν πραγματικά υπόψη. Το χάσμα αντίληψης είναι εμφανές και δείχνει πόσο διαφορετικά βλέπουν οι δύο πλευρές την πραγματικότητα.
Η αλλαγή επιταχύνθηκε μετά την πανδημία. Χιλιάδες ναυτικοί εγκλωβίστηκαν για μήνες σε πλοία χωρίς δυνατότητα επιστροφής, μια κατάσταση που χαρακτηρίστηκε διεθνώς «ανθρωπιστική κρίση».
Από τότε, οργανισμοί όπως ο IMO και οι ναυτεργατικές ενώσεις επέμειναν ότι η ασφάλεια και η ψυχική υγεία των πληρωμάτων πρέπει να μπαίνουν στην κορυφή της ατζέντας. Οι τράπεζες, υπό την πίεση και των δικών τους επενδυτών, δεν μπορούσαν να συζνεχίσουν να αγνοούν το ζήτημα.
Σήμερα, οι μεγάλες τράπεζες έχουν ήδη εισαγάγει στους σχεδιασμούς τους συγκεκριμένους κοινωνικούς δείκτες απόδοσης. Ωστόσο, βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο.
Δεν υπάρχει κοινό πλαίσιο εφαρμογής, όπως έγινε με τις εκπομπές CO₂. Οι πλοιοκτήτες παρακολουθούν με ανάμεικτα συναισθήματα. Κάποιοι βλέπουν θετικά την προοπτική, άλλοι θεωρούν ότι προσθέτει ένα ακόμη βάρος σε έναν κλάδο που πιέζεται ήδη από την πράσινη μετάβαση και το αυξανόμενο κόστος.
Ελληνική ναυτιλία
Για την ελληνική ναυτιλία, που παραμένει η μεγαλύτερη δύναμη στον κόσμο, η στροφή αυτή δεν μπορεί να αγνοηθεί. Πολλές ελληνικές εταιρείες έχουν διαχρονικές σχέσεις με τράπεζες όπως η DNB, η Nordea ή η Credit Agricole.
Αν οι τράπεζες αρχίσουν να εφαρμόζουν συστηματικά τέτοιες πολιτικές, οι Έλληνες πλοιοκτήτες θα βρεθούν μπροστά σε νέα δεδομένα. Για κάποιους, θα είναι ευκαιρία να αποδείξουν ότι η καλή φροντίδα του πληρώματος δεν είναι απλώς υποχρέωση, αλλά και ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στη χρηματοδότηση. Για άλλους, θα αποτελέσει μια ακόμη πρόκληση σε μια ήδη δύσκολη περίοδο.
Σε κάθε περίπτωση η ναυτιλιακή χρηματοδότηση περνάει έτσι σε νέα φάση. Από τα καύσιμα και τις μηχανές, το βλέμμα στρέφεται στους ανθρώπους που κινούν τα πλοία. Οι τράπεζες και οι επενδυτές δεν θεωρούν πλέον την ευημερία των πληρωμάτων ένα «μαλακό» θέμα, αλλά κριτήριο ρίσκου και απόδοσης.
Το βέβαιο είναι ότι η ναυτιλία δεν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί σαν να μην αλλάζει τίποτα. Η νέα γενιά χρηματοδοτών ζητά αποδείξεις ότι πίσω από κάθε επένδυση σε ένα πλοίο υπάρχει και πραγματική μέριμνα για τους ανθρώπους που το ταξιδεύουν.
