Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι ένας super El Niño φέτος θα μπορούσε να προκαλέσει ένα σοβαρό σοκ στις παγκόσμιες τιμές των τροφίμων, με επιπτώσεις που ενδέχεται να διαρκέσουν έως και το 2028.
Καθώς ο πόλεμος με το Ιράν ωθεί τις παγκόσμιες τιμές των τροφίμων στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών, οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι οι εφοδιαστικές αλυσίδες αντιμετωπίζουν «δύο ταυτόχρονα σοκ»: αφενός τις γεωπολιτικές εξελίξεις και αφετέρου τα ακραία καιρικά φαινόμενα που συνδέονται με την υπερθέρμανση του πλανήτη.
Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι το φαινόμενο Ελ Νίνιο της περιόδου 2026-2027 — το οποίο δημιουργείται όταν αλλαγές στα μοτίβα των ανέμων επιτρέπουν σε θερμότερα νερά να εξαπλωθούν στον κεντρικό και ανατολικό ισημερινό Ειρηνικό Ωκεανό — έχει ιστορικά πρωτοφανή πιθανότητα να εξελιχθεί σε ένα «πολύ ισχυρό» επεισόδιο, προκαλώντας καύσωνες, πλημμύρες και εντονότερες καταιγίδες.
Το φαινόμενο αυτό, που ανεπίσημα αποκαλείται «super» ή «Godzilla» El Niño, επιβεβαιώθηκε τον περασμένο μήνα από την Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA), η οποία ανακοίνωσε ότι οι συνθήκες υπερθέρμανσης έχουν ήδη αρχίσει να αναπτύσσονται στον Ειρηνικό και ότι υπάρχει πιθανότητα 63% η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας να ξεπεράσει κατά περισσότερο από 2°C τα φυσιολογικά επίπεδα αργότερα μέσα στη χρονιά.
Σε μια περίοδο κατά την οποία τα νοικοκυριά σε όλο τον κόσμο ήδη πιέζονται από το αυξημένο κόστος ζωής, οι ειδικοί εκτιμούν ότι ένα ακραίο Ελ Νίνιο θα μπορούσε να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Η προοπτική ενός νέου πληθωριστικού σοκ προκαλεί επίσης ανησυχία στις κεντρικές τράπεζες, ενισχύοντας τους φόβους ότι τα επιτόκια θα παραμείνουν υψηλά για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
«Το Ελ Νίνιο επαναφέρει στο προσκήνιο τον "κλιματικό πληθωρισμό" (climateflation)», έγραψαν οι αναλυτές της ιταλικής τράπεζας UniCredit σε ερευνητικό σημείωμα. «Οι πρόσφατοι καύσωνες στην Ευρώπη υπενθυμίζουν ότι η βασική κλιματική κατάσταση έχει ήδη μεταβληθεί. Το Ελ Νίνιο θα μπορούσε να προσθέσει ένα ακόμη επίπεδο πίεσης αργότερα μέσα στη χρονιά, ενισχύοντας τις επιπτώσεις της παγκόσμιας υπερθέρμανσης.»
Το φυσικό αυτό φαινόμενο έχει μακρά ιστορία επιπτώσεων στις αγροτικές καλλιέργειες και στο παγκόσμιο δίκτυο τροφοδοσίας. Πριν από περισσότερο από έναν αιώνα, ένα επεισόδιο Ελ Νίνιο — πιθανότατα το ισχυρότερο που έχει ποτέ καταγραφεί — προκάλεσε καταστροφικές ξηρασίες στην Κίνα, τη νότια Αφρική, τη Βραζιλία, την Αίγυπτο και την Ινδία. Οι συνθήκες λιμού που ακολούθησαν, επιδεινωμένες από την αποικιοκρατική διακυβέρνηση, κόστισαν τη ζωή σε εκατομμύρια ανθρώπους, μεταξύ των οποίων περισσότερα από 6 εκατομμύρια στην Ινδία την περίοδο 1876-1878.
Τα επεισόδια Ελ Νίνιο των ετών 1981-82, 1996-97, 2015-16 και 2023-24 συγκαταλέγονται στα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί. Ωστόσο, οι προβλέψεις της NOAA δείχνουν ότι ο κύκλος του 2026-27 θα μπορούσε να είναι ακόμη πιο έντονος, αυξάνοντας τον κίνδυνο ξηρασιών και πλημμυρών που θα επηρεάσουν τις σοδειές και την παγκόσμια προσφορά τροφίμων.
Σύμφωνα με τους αναλυτές της Goldman Sachs, η ένταση αυτού του Ελ Νίνιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση κατά 15,8% των παγκόσμιων τιμών των αγροτικών εμπορευμάτων. Αυτό θα είχε αλυσιδωτές επιπτώσεις διεθνώς, συμπεριλαμβανομένων των καταναλωτών στην Ευρώπη, όπου προβλέπεται αύξηση των τιμών των τροφίμων κατά 1,3% σε ολόκληρη την ευρωζώνη.
Ωστόσο, οι πλήρεις επιπτώσεις δεν θα φανούν άμεσα, καθώς το κόστος των κλιματικών επιδράσεων μεταφέρεται σταδιακά μέσω της παγκόσμιας αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων. Για τον λόγο αυτό, η Goldman Sachs εκτιμά ότι οι συνέπειες ενδέχεται να γίνουν πλήρως αισθητές μόλις κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2028.
Η καθυστέρηση αυτή οφείλεται κυρίως στον χρόνο με τον οποίο τα ακραία καιρικά φαινόμενα επηρεάζουν την αγροτική παραγωγή, δεδομένου ότι κάθε καλλιέργεια έχει διαφορετικό κύκλο σποράς, ανάπτυξης και συγκομιδής. Επιπλέον, σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσουν και οι δυσκολίες στις μεταφορές, όπως η στάθμη του νερού σε κανάλια και ποτάμια που χρησιμοποιούνται για βασικές εμπορευματικές μεταφορές.
«Το Ελ Νίνιο δεν επηρεάζει τη γεωργία με τον ίδιο τρόπο παντού. Αναδιαμορφώνει τα παγκόσμια πρότυπα βροχοπτώσεων και θερμοκρασιών, δημιουργώντας περιοχές που ωφελούνται και περιοχές που ζημιώνονται», ανέφεραν οι αναλυτές της UBS. Ορισμένες περιοχές ενδέχεται μάλιστα να επωφεληθούν από τις θερμότερες καιρικές συνθήκες.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι το Ελ Νίνιο θα επιδεινώσει τις διαταραχές που ήδη προκαλεί ο πόλεμος με το Ιράν, προσθέτοντας νέα προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων, σε μια περίοδο όπου οι τιμές, τα λιπάσματα και η ενέργεια βρίσκονται ήδη υπό πίεση. «Ακόμη και μικρές διαταραχές στην προσφορά θα μπορούσαν να προκαλέσουν πολύ μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών από όσες δείχνουν τα ιστορικά δεδομένα», σημειώνουν οι αναλυτές της UBS.
Συνήθως, τα επεισόδια Ελ Νίνιο αυξάνουν τον κίνδυνο ξηρασίας στη νότια Αφρική και στα βόρεια τμήματα της Νότιας Αμερικής, ενώ προκαλούν πλημμύρες στη νότια Βραζιλία, την Αργεντινή, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι χώρες χαμηλού εισοδήματος — που ήδη πλήττονται περισσότερο από τη σύγκρουση με το Ιράν — είναι πιθανό να υποστούν τις σοβαρότερες συνέπειες.
«Το Ελ Νίνιο έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τις καλλιέργειες, προκαλώντας ασθενέστερους μουσώνες στην Ινδία. Σε ορισμένες περιοχές καταγράφηκε μόλις το 25% των συνηθισμένων βροχοπτώσεων, ενώ σε τμήματα της κεντρικής Ινδίας έπεσε μόνο το 50% της κανονικής βροχής. Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει την παραγωγή σιταριού, ρυζιού και ζαχαροκάλαμου», έγραψαν οι αναλυτές της Goldman Sachs.
