Στο πλαίσιο της συζήτησής μας, για την ανησυχητικά αυξητική τάση που παρατηρείται στις αυτοκτονίες στη χώρα μας, ρωτήσαμε περισσότερα τον Ψυχίατρο και Επιστημονικό Υπεύθυνο στην «ΚΛΙΜΑΚΑ» κ. Κυριάκο Κατσαδώρο όσον αφορά τη συγκεκριμένη επιστημονική μέθοδο, η οποία ακολουθείται και στο Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών.
Όπως λοιπόν, μας εξήγησε ο κ. Κατσαδώρος η ψυχιατρική ακριβείας «ξεκινά από την αρχή της ζωής» και «στοχεύει στην έγκαιρη αναγνώριση και διαχείριση της ψυχικής ευαλωτότητας πριν αυτή εκδηλωθεί κλινικά».
Παράλληλα, η συγκεκριμένη μέθοδος «ενσωματώνει πολυπαραγοντικά μοντέλα κινδύνου για να προβλέψει ποιοι άνθρωποι είναι πιο ευάλωτοι σε διαταραχές, όπως σχιζοφρένεια, διπολική διαταραχή, μείζονα κατάθλιψη, άγχος, εξαρτήσεις. Χρησιμοποιεί προσυμπτωματικές παρεμβάσεις (π.χ. σε παιδιά/εφήβους με υψηλό γενετικό/περιβαλλοντικό κίνδυνο), εκμεταλλευόμενη την πλαστικότητα του εγκεφάλου σε νεαρές ηλικίες».
Ως προς τους λόγους που η συγκεκριμένη μέθοδος ξεκινά από τόσο νεαρή ηλικία, υπογραμμίζει: «σε αυτά τα στάδια, η δημιουργία επιγενετικών θεραπευτικών περιβαλλόντων —μέσα στην οικογένεια, το σχολείο και την κοινότητα— μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο τα γονίδια εκφράζονται, μειώνοντας τον κίνδυνο μελλοντικής ψυχικής απορρύθμισης. Αυτά τα θεραπευτικά περιβάλλοντα περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, σταθερές και υποστηρικτικές σχέσεις γονέων-παιδιού, προγράμματα κοινωνικο-συναισθηματικής εκπαίδευσης στο σχολείο, μείωση χρόνιου στρες ή τραύματος στην κοινότητα, και προώθηση υγιεινών συνηθειών (ύπνος, διατροφή, άσκηση), τα οποία λειτουργούν ως επιγενετικοί τροποποιητές που αλλάζουν την έκφραση γονιδίων χωρίς να αλλάζουν το DNA».
Κατ’ επέκταση, «εφαρμόζει φαρμακογονιδιωματική για να επιλέγει το καταλληλότερο αντικαταθλιπτικό, αντιψυχωσικό ή ο κατάλληλος σταθεροποιητής διάθεσης, μειώνοντας δοκιμές και λάθη, χρόνο μέχρι ύφεση και παρενέργειες. Επιπλέον, εξετάζει επιγενετικές τροποποιήσεις από στρες, τραύμα, διατροφή, μικροβίωμα κ.λπ., και πώς αυτές αλληλεπιδρούν με τα γονίδια. Στοχεύει σε νέους βιοδείκτες (π.χ. φλεγμονώδεις δείκτες, νευροτροφικοί παράγοντες, αυτοάνοσα στοιχεία σε ορισμένες ψυχώσεις) και σε ψηφιακά εργαλεία για παρακολούθηση διάθεσης/ύπνου)».
Η διάδοση και εφαρμογή της μεθόδου στην Ελλάδα
Όσον αφορά τη διάδοση της συγκεκριμένης μεθόδου στη χώρα μας, ο κ. Κατσαδώρος σημειώνει ότι «η Ψυχιατρική Ακριβείας δεν είναι ακόμα ευρέως διαδεδομένη στην καθημερινή κλινική πράξη (όπως σε πολλές χώρες), αλλά υπάρχει σημαντική πρόοδος σε ερευνητικό και ακαδημαϊκό επίπεδο».
Ως προς τις διαφορές τις από την κλασική ψυχιατρική προσέγγιση, που συχνά ενεργοποιείται μετά την εμφάνιση μιας κρίσης, ο κ. Κατσαδώρος επισημαίνει: «η Ψυχιατρική Ακριβείας αντιμετωπίζει την αυτοκτονικότητα ως μια δυναμική κατάσταση ευαλωτότητας, η οποία μπορεί να εμφανιστεί και να εξελιχθεί με υφέσεις και εξάρσεις στον χρόνο. Αυτή η ευαλωτότητα δεν είναι στατική, αλλά διαφοροποιείται από την επίδραση βιολογικών, ψυχολογικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραγόντων —και ακριβώς γι' αυτό μπορεί να τροποποιηθεί και να μειωθεί μέσω στοχευμένων, πολυπαραγοντικών παρεμβάσεων πριν φτάσει σε κρίσιμο επίπεδο».
Ως προς την εφαρμογή της μεθόδου ο κ. Κατσαδώρος προσθέτει: «Στα νησιά όπου δραστηριοποιείται η Κινητή Μονάδα, της ΚΛΙΜΑΚΑ έχουμε αρχίσει να προσεγγίζουμε τις αρχές της Ψυχιατρικής Ακριβείας, αξιοποιώντας την τηλεψυχιατρική για εξατομικευμένη, έγκαιρη και συνεχή παρακολούθηση, ενσωματώνοντας στοιχεία προσυμπτωματικής εκτίμησης κινδύνου, προαγωγής ανθεκτικότητας μέσω κοινοτικών δράσεων, καθώς και προληπτικές παρεμβάσεις προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες ανάγκες των απομακρυσμένων πληθυσμών. Αυτή η προσέγγιση συνδυάζει την κοινοτική ψυχιατρική με σύγχρονα εργαλεία (όπως η τηλε-παρακολούθηση και η έμφαση στην πρόληψη πριν την κρίση), μειώνοντας το στίγμα, βελτιώνοντας την πρόσβαση σε φροντίδα και ενισχύοντας την μακροπρόθεσμη ψυχική ανθεκτικότητα —ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η γεωγραφική απομόνωση δυσχεραίνει την παραδοσιακή ψυχιατρική φροντίδα».
«Η ουσία της Ψυχιατρικής Ακριβείας είναι ότι δεν περιμένει την κρίση για να παρέμβει, αλλά επενδύει στη γνώση, την πρόληψη και την εξατομικευμένη φροντίδα, αναγνωρίζοντας ότι η ψυχική υγεία διαμορφώνεται στο χρόνο και μπορεί να προστατευθεί πριν χαθεί η ισορροπία», έκλεισε χαρακτηριστικά.
